๒. ทุติยอนิยตสิกฺขาปทวณฺณนา

นเหว โข ปน ปฏิจฺฉนฺนนฺติ เอตฺถ ปน ยมฺปิ พหิ ปริกฺขิตฺตํ อนฺโต วิวฏํ ปริเวณงฺคณาทิ, ตมฺปิ อนฺโตคธนฺติ เวทิตพฺพํ. ‘‘เอวรูปญฺหิ ฐานํ อปฺปฏิจฺฉนฺเนเยว คหิต’’นฺติ มหาปจฺจริยํ (ปารา. อฏฺฐ. ๒.๔๕๓) วุตฺตํ. สงฺฆาทิเสเสน วาติ กายสํสคฺคทุฏฺฐุลฺโลภาสนสงฺขาเตน สงฺฆาทิเสเสน วา. เตเนว หิ ปทภาชเน ‘‘สา เจ เอวํ วเทยฺย ‘อยฺโย, มยา ทิฏฺโฐ นิสินฺโน มาตุคาเมน สทฺธึ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺโต’’’ติอาทิ (ปารา. ๔๕๕) วุตฺตํ. อิทํ สิกฺขาปทํ ทุฏฺฐุลฺลวาจาวเสน อาคตํ. ทุฏฺฐุลฺลวาจญฺจ สุตฺวา ตํ มาตุคาโมปิ น ปฏิจฺฉาเทติ. ตถา หิ ทุฏฺฐุลฺลวาจาสิกฺขาปเท (ปารา. ๒๘๓ อาทโย) ยา ปน ตา อิตฺถิโย หิริมนา, ตา นิกฺขมิตฺวา ภิกฺขู อุชฺฌาเปสุํ, ตสฺมา อิธ อิตฺถีปิ อนาปตฺตึ กโรตีติ อาห ‘‘อิตฺถีปี’’ติ. อถ วา อิธ อปฺปฏิจฺฉนฺนตฺตา อิตฺถีปิ อนาปตฺตึ กโรติ, ปฐเม ปน ปฏิจฺฉนฺนตฺตา อิตฺถิสตมฺปิ อนาปตฺตึ น กโรตีติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ. อนนฺโธ อพธิโรติ เอตฺถ กายสํสคฺควเสน อนนฺโธ วุตฺโต, ทุฏฺฐุลฺลวาจาวเสน อพธิโร.

สมุฏฺฐานาทีสุ อิทํ สิกฺขาปทํ ติสมุฏฺฐานํ – กายจิตฺตโต วาจาจิตฺตโต กายวาจาจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ, กิริยํ, สญฺญาวิโมกฺขํ, สจิตฺตกํ, โลกวชฺชํ, กายกมฺมํ, วจีกมฺมํ, อกุสลจิตฺตํ, สุขมชฺฌตฺตเวทนาหิ ทฺวิเวทนํ. เตนาห ‘‘สมุฏฺฐานาทีนิ ปเนตฺถ อทินฺนาทานสทิสาเนวา’’ติ. เอตฺถ จ กายสํสคฺคํ สมาปชฺชนฺโต ทุฏฺฐุลฺลมฺปิ ภณติ, ทุฏฺฐุลฺลํ ภณนฺโต นิสีทติ จาติ ‘‘กายวาจาจิตฺตโต จ สมุฏฺฐาตี’’ติ วุตฺตํ, ทุฏฺฐุลฺลเมว วา สนฺธาย วุตฺตนฺติ คเหตพฺพํ.

ทุติยอนิยตสิกฺขาปทวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

‘‘อนิยตุทฺเทโส จายํ ทิฏฺฐาทิสมูลกโจทนาย วตฺถุํ ปฏิชานมาโนว อาปตฺติยา กาเรตพฺโพ, น อิตโรติ อาปตฺติโรปนาโรปนลกฺขณทสฺสนตฺถํ วุตฺโต’’ติ วทนฺติ.

อิติ กงฺขาวิตรณิยา ปาติโมกฺขวณฺณนาย

วินยตฺถมญฺชูสายํ ลีนตฺถปฺปกาสนิยํ

อนิยตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.