ปญฺญตฺติหารวณฺณนา

อาฆาโต วตฺถุวเสน ทสวิเธน เอกูนวีสติวิเธน วา ปญฺญตฺโต. อปฺปจฺจโย อุปวิจารวเสน ฉธา ปญฺญตฺโต. อานนฺโทปีติอาทิวเสน นวธา ปญฺญตฺโต. ปีติ สามญฺญโต ขุทฺทิกาทิวเสน ปญฺจธา ปญฺญตฺตา. โสมนสฺสํ อุปวิจารวเสน ฉธา ปญฺญตฺตํ. สีลํ วาริตฺตจาริตฺตาทิวเสน อเนกธา ปญฺญตฺตํ. คมฺภีรตาทิวิเสสยุตฺตํ ญาณํ จิตฺตุปฺปาทวเสน จตุธา, ทฺวาทสวิเธน วา, วิสยเภทโต อเนกธา จ ปญฺญตฺตํ. ทิฏฺฐิสสฺสตาทิวเสน ทฺวาสฏฺฐิยา เภเทหิ, ตทนฺโตคธวิภาเคน อเนกธา จ ปญฺญตฺตา. เวทนา ฉธา อฏฺฐสตธา อเนกธา จ ปญฺญตฺตา. ตสฺสา สมุทโย ปญฺจธา ปญฺญตฺโต, ตถา อตฺถงฺคโม. อสฺสาโท ทุวิเธน ปญฺญตฺโต. อาทีนโว ติวิเธน ปญฺญตฺโต. นิสฺสรณํ เอกธา จตุธา จ ปญฺญตฺตํ…เป… อนุปาทาวิมุตฺติ ทุวิเธน ปญฺญตฺตา.

‘‘อชานตํ อปสฺสต’’นฺติ วุตฺตา อวิชฺชา วิสยเภเทน จตุธา อฏฺฐธา จ ปญฺญตฺตา. ‘‘ตณฺหาคตาน’’นฺติอาทินา วุตฺตา ตณฺหา ฉธา อฏฺฐสตธา อเนกธา จ ปญฺญตฺตา. ผสฺโส นิสฺสยวเสน ฉธา ปญฺญตฺโต. อุปาทานํ จตุธา ปญฺญตฺตํ. ภโว ทฺวิธา อเนกธา จ ปญฺญตฺโต. ชาติ เววจนวเสน ฉธา ปญฺญตฺตา. ตถา ชรา สตฺตธา ปญฺญตฺตา. มรณํ อฏฺฐธา นวธา จ ปญฺญตฺตํ. โสโก ปญฺจธา ปญฺญตฺโต. ปริเทโว ฉธา ปญฺญตฺโต. ทุกฺขํ จตุธา ปญฺญตฺตํ, ตถา โทมนสฺสํ. อุปายาโส จตุธา ปญฺญตฺโต. ‘‘สมุทโย โหตี’’ติ ปภวปญฺญตฺติ, ‘‘ยถาภูตํ ปชานาตี’’ติ ทุกฺขสฺส ปริญฺญาปญฺญตฺติ, สมุทยสฺส ปหานปญฺญตฺติ, นิโรธสฺส สจฺฉิกิริยาปญฺญตฺติ, มคฺคสฺส ภาวนาปญฺญตฺติ.

‘‘อนฺโตชาลีกตา’’ติอาทิ สพฺพทิฏฺฐีนํ สงฺคหปญฺญตฺติ. ‘‘อุจฺฉินฺนภวเนตฺติโก’’ติอาทิ ทุวิเธน ปรินิพฺพานปญฺญตฺติ. เอวํ อาฆาตาทีนํ อกุสลกุสลาทิธมฺมานํ ยถาปภวปญฺญตฺติอาทิวเสน, ตถา ‘‘อาฆาโต’’ติ พฺยาปาทสฺส เววจนปญฺญตฺติ, ‘‘อปฺปจฺจโย’’ติ โทมนสฺสสฺส เววจนปญฺญตฺตีติอาทินา นเยน ปญฺญตฺติเภโท วิภชิตพฺโพติ อยํ ปญฺญตฺติหาโร.