๒. อุปฺปตฺตานุปฺปตฺติวารวณฺณนา

๙๙๑. ‘‘กามภเว’’ติ อิทํ โอกาสวเสน วตฺวา ปุน สตฺตสนฺตานวเสน วตฺตุํ ‘‘กามธาตุสมฺภูตานญฺจา’’ติ วุตฺตนฺติ ตมตฺถวิเสสํ ทสฺเสนฺโต ‘‘อิทฺธิยา…เป… อตฺโถ’’ติ อาห. ‘‘น วตฺตพฺพํ สิยา’’ติ กสฺมา วุตฺตํ, ยทิปิ อสญฺญสตฺตานํ อจกฺขุกตฺตา รูปายตนํ อจฺจนฺตสุขุมตฺตา เหฏฺฐิมภูมิกานญฺจ อโคจโร, สมานภูมิกานํ ปน เวหปฺผลานํ, อุปริภูมิกานญฺจ สุทฺธาวาสานํ จกฺขายตนสฺส โคจโร โหตีติ อายตนาทิกิจฺจํ กโรติเยวาติ สกฺกา วตฺตุํ. ยํ ปเนตฺถ วิตฺถารโต วตฺตพฺพํ, ตํ เหฏฺฐา วุตฺตเมว. ‘‘เหฏฺฐโต อวีจินิรยํ ปริยนฺตํ กตฺวา อุปริโต ปรนิมฺมิตวสวตฺติเทเว อนฺโตกริตฺวา ยํ เอตสฺมิ’’นฺติอาทินา (ธ. ส. ๑๒๘๗) วุตฺตปเทสา กามาวจราทิโอกาสา. เต สตฺตนิกายา จ ธาตูติ วุจฺจนฺติ สมุทายสฺส อวยวาธารภาวโต ยถา ‘‘มาสปุญฺโช มาโส’’ติ. สตฺตา อุปฺปชฺชนฺติ เอตฺถาติ สตฺตุปฺปตฺติ, อุปฺปชฺชนฏฺเฐน สตฺตาว อุปฺปตฺติ สตฺตุปฺปตฺตีติ เอวํ โอกาสสตฺตโลกทฺวยสฺส สตฺตุปฺปตฺติปริยาโย เวทิตพฺโพ. สตฺตภาเวน อุปฺปตฺติ, น อนุปาทินฺนกฺขนฺธา วิย สงฺขารภาเวเนวาติ อธิปฺปาโย. เก ปน เตติ อาห ‘‘สตฺตาวาสวเสน…เป… อุปาทินฺนกกฺขนฺธา’’ติ. ตํตํปริยาปนฺนานนฺติ ตํตํสตฺตาวาสปริยาปนฺนานํ สตฺตานํ, สงฺขารานเมว วา. สทิสาธิฏฺฐานภาเวนาติ สทิสากาเรน ปวตฺตมานานํ ขนฺธานํ ปติฏฺฐานภาเวน. เยภุยฺเยน หิ ตสฺมึ สตฺตาวาเส ธมฺมา สมานากาเรน ปวตฺตนฺติ.

อุปฺปตฺตานุปฺปตฺติวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.