๒. ทุกนิทฺเทสวณฺณนา

๘๙๑. พนฺธตีติ กุชฺฌนาการํ พนฺธติ ฆเฏติ. อุปนาโห หิ อาฆาตวตฺถุนา จิตฺตํ พนฺธนฺโต วิย โหติ, ยโต อญฺญถา ปวตฺติตฺวาปิ อวิทิเต อุปนาเห อาฆาตวตฺถุสนฺนิสฺสิโตว โหติ.

๘๙๒. ทนฺเตหิ ฉินฺทิตฺวาติ ทนฺเตหิ ฉินฺทิตฺวา วิย เอกเทสํ อปเนตฺวา เอกเทสํ คเหตฺวาติ อธิปฺปาโย.

๘๙๔. อจฺจยํ กตฺวาติ วีติกฺกมํ กตฺวา. ปฏิจฺฉาทเนติ อตฺตนา กตสฺส อจฺจยสฺส ปฏิจฺฉาทเน. โวจฺฉินฺทนํ วีติกฺกมกิริยาย อปฺปฏิชานวเสน อุปจฺฉินฺทนํ, โวจฺฉินฺทเนน ฉาทนา โวจฺฉินฺทนฉาทนา.

อสมฺมาภาสเน สฐ-สทฺโท โลเก นิรุโฬฺหติ อาห ‘‘โย น สมฺมา ภาสติ, โส สโฐ’’ติ. สฐสฺส ยกฺขสูกรสทิสตํ ทสฺเสนฺโต ‘‘กุจฺฉิ วา ปิฐิ วา ชานิตุํ น สกฺกา’’ติ อาห, อินฺทชาลสทิโส วา เอโส ทฏฺฐพฺโพ.

โย สพฺพถา วิปนฺนชฺฌาสโยปิ สมาโน กายวจีเภทมตฺเตน อตฺตานํ สมฺปนฺนํ วิย ทสฺเสตฺวา โลกํ วญฺเจนฺโต อญฺญถา สนฺตํ อญฺญถา ปเวเทติ. เตนาห ‘‘เตเนตํ สาเฐยฺยํ มายาโต พลวตรา วญฺจนาติ ทฏฺฐพฺพ’’นฺติ. สนฺตโทสปฏิจฺฉาทนเมว หิ มายา. เตเนวาติ พลวตรวญฺจนาภาเวเนว. ทฬฺหเกราฏิยญฺหิ ‘‘ปริกฺขตตา’’ติ วุตฺตํ.

๙๐๘. อภาเวปีติ ปิ-สทฺเทน ‘‘โก ปน วาโท ภาเว’’ติ ทสฺเสติ. ยทิปิ หิ ปุถุชฺชนานํ, เอกจฺจานญฺจ เสกฺขานํ ยถารหํ อตฺตาภินิเวสาทีหิ กตูปการํ รูปราคาทิสํโยชนกิจฺจํ สาเธติ, เอกจฺจานํ ปน วินา เอว เตหีติ กสฺสจิปิ กิเลสสฺส อวิกฺขมฺภิตตฺตา กถญฺจิปิ อวิมุตฺโต กามภโว อชฺฌตฺตคฺคหณสฺส วิเสสปจฺจโยติ ‘‘อชฺฌตฺต’’นฺติ วุจฺจติ, ตทภาวโต ‘‘พหิทฺธา’’ติ ลทฺธโวหาเร รูปารูปภเว เกวลมฺปิ สํโยชนกิจฺจํ สาเธนฺตํ ปวตฺตตีติ, ตโต เอว รูปารูปาวจรสตฺตานํ พหิทฺธาสํโยชนภาวเหตชาตนฺติ จ ‘‘พหิทฺธาสํโยชน’’นฺติ วุจฺจตีติ อิมมตฺถมาห ‘‘สกฺกายทิฏฺฐาทีนํ…เป… โยชนํ นามา’’ติ.

ทุกนิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.