๕. พฺราหฺมณสจฺจสุตฺตวณฺณนา

๑๘๕. ปญฺจเม เอตฺถาติ เอตสฺมึ สุญฺญตานุปสฺสนาธิกาเร. กฺวจีติ กตฺถจิ ฐาเน, กาเล, ธมฺเม วา. อถ วา กฺวจีติ อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา วา. อตฺตโน อตฺตานนฺติ สกตฺตานํ ‘‘อยํ โข, โภ พฺรหฺมา, มหาพฺรหฺมา…เป… วสี ปิตา ภูตภพฺยาน’’นฺติอาทินา (ที. นิ. ๑.๔๒) ปเรหิ ปริกปฺปิตํ อตฺตานญฺจ กสฺสจิ กิญฺจนภูตํ น ปสฺสตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘กสฺสจี’’ติอาทิมาห. ตตฺถ ปรสฺสาติ ปรชาติ ปโร ปุริโสติ วา เอวํ คหิตสฺส. น จ มม กฺวจนีติ เอตฺถ มม-สทฺโท อฏฺฐานปฺปยุตฺโตติ อาห ‘‘มม-สทฺทํ ตาว ฐเปตฺวา’’ติ. ปรสฺส จาติ อตฺตโน อญฺญสฺส. ปโร ปุริโส นาม อตฺถิ มมตฺถาย ฐิโต. ตสฺส วเสน มยฺหํ สพฺพํ อิชฺฌตีติ เอกจฺจทิฏฺฐิคติกปริกปฺปิตวเสน ปรํ อตฺตานํ ตญฺจ อตฺตโน กิญฺจนภูตํ น ปสฺสตีติ ทสฺเสนฺโต ‘‘น จ กฺวจนี’’ติอาทิมาห. เอตฺถ จ นาหํ กฺวจนีติ สกอตฺตโน สพฺภาวํ น ปสฺสติ. น กสฺสจิ กิญฺจนตสฺมินฺติ สกอตฺตโน เอว กสฺสจิ อตฺตนิยตํ น ปสฺสติ. น จ มมาติ เอตํ ทฺวยํ ยถารหํ สมฺพนฺธิตพฺพํ, อตฺถิ-ปทํ ปจฺเจกํ. น จ กฺวจนิ ปรสฺส อตฺตา อตฺถีติ ปรสฺส อตฺตโน อภาวํ ปสฺสติ. ตสฺส ปรสฺส อตฺตโน มม กิญฺจนตา นตฺถีติ ปรสฺส อตฺตโน อนตฺตนิยตํ ปสฺสติ. เอวํ อชฺฌตฺตํ พหิทฺธา ขนฺธานํ อตฺตตฺตนิยสุญฺญตา-สุทฺธสงฺขารปุญฺชตา-จตุโกฏิกสุญฺญตาปริคฺคณฺหเนน นิฏฺฐา โหติ. เสสเมตฺถ สุวิญฺเญยฺยเมว.

พฺราหฺมณสจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.