๕. หตฺถกสุตฺตวณฺณนา

๓๕. ปญฺจเม อาฬวิยนฺติ อาฬวิรฏฺเฐ, น อาฬวินคเร. เตนาห ‘‘อาฬวิยนฺติ อาฬวิรฏฺเฐ’’ติ. อถาติ อวิจฺเฉทตฺเถ นิปาโต. ตตฺถ ภควโต นิสชฺชาย อวิจฺฉินฺนาย เอวาติ อตฺโถ. เตนาห ‘‘เอว’’นฺติอาทิ. หตฺถโต หตฺถํ คตตฺตาติ อาฬวกสฺส ยกฺขสฺส หตฺถโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส หตฺถํ, ตโต ราชปุริสานํ หตฺถํ คตตฺตา.

มาฆสฺสาติ มาฆมาสสฺส. เอวํ ผคฺคุนสฺสาติ เอตฺถาปิ. ขุรนฺตเรหิ กทฺทโม อุคฺคนฺตฺวา ติฏฺฐตีติ กทฺทโม ขุรนฺตเรหิ อุคฺคนฺตฺวา ติฏฺฐติ. จตูหิ ทิสาหิ วายนฺโต วาโต เวรมฺโภติ วุจฺจติ เวรมฺภวาตสทิสตฺตา.

ปญฺจทฺวารกายนฺติ ปญฺจทฺวารานุสาเรน ปวตฺตํ วิญฺญาณกายํ. โขภยมานาติ กิเลสโขภวเสน โขภยมานา จิตฺตํ สงฺโขภํ กโรนฺตา. เจตสิกาติ มโนทฺวาริกจิตฺตสนฺนิสฺสิตา. เตนาห ‘‘มโนทฺวารํ โขภยมานา’’ติ. โส ราโคติ ตํสทิโส ราโค. ภวติ หิ ตํสทิเส ตพฺโพหาโร ยถา ‘‘สา เอว ติตฺติริกา, ตานิ เอว โอสธานี’’ติ. ยาทิโส หิ เอกสฺส ปุคฺคลสฺส อุปฺปชฺชนกราโค, ตาทิโส เอว ตโต อญฺญสฺส ราคภาวสามญฺญโต. เตน วุตฺตํ ‘‘ตถารูโป ราโค’’ติอาทิ. อิจฺฉิตาลาเภน รชนีเยสุ วา นิรุทฺเธสุ วตฺถูสุ โทมนสฺสุปฺปตฺติยา โทสปริฬาหานํ สมฺภโว เวทิตพฺโพ.

น ลิมฺปติ อนุปลิตฺตจิตฺตตฺตา. สีติภูโต นิพฺพุตสพฺพปริฬาหตฺตา. อาสตฺติโย วุจฺจนฺติ ตณฺหาโย ตตฺถ ตตฺถ อาสญฺชนฏฺเฐน. ทรถนฺติ ปริฬาหชาตํ. เจตโสติ สามิวจนํ.

หตฺถกสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.