๔. ภรณฺฑุกาลามสุตฺตวณฺณนา

๑๒๗. จตุตฺเถ อาฬารกาลามกาเลติ อาฬารกาลามานํ ธรมานกาเล. ปริญฺญนฺติ ปหานปริญฺญํ. สา หิ สมติกฺกโม, น อิตรา. เตนาห ‘‘ปริญฺญา นาม สมติกฺกโม’’ติ. เอตฺถ จ ปฐโม สตฺถา รูปาวจรสมาปตฺติลาภี ทฏฺฐพฺโพ, ทุติโย อรูปาวจรสมาปตฺติลาภี, ตติโย สมฺมาสมฺพุทฺโธ ทฏฺฐพฺโพ. วุตฺตเญฺหตํ ปุคฺคลปญฺญตฺติยํ (ปุ. ป. ๑๓๐) –

‘‘ยฺวายํ สตฺถา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, น เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, อรูปาวจรสมาปตฺติยา ลาภี สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ. ยฺวายํ สตฺถา กามานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, รูปานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, เวทนานญฺจ ปริญฺญํ ปญฺญาเปติ, สมฺมาสมฺพุทฺโธ สตฺถา เตน ทฏฺฐพฺโพ’’ติ.

ตตฺถ ติตฺถิยา สมยํ ชานนฺตา กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปยฺยุํ ปฐมชฺฌานํ วทมานา. รูปานํ ปริญฺญํ ปญฺญาเปยฺยุํ อรูปราคํ วทมานา. เวทนาปริญฺญํ ปญฺญาเปยฺยุํ อสญฺญาราคํ วทมานา. เต ปน ‘‘อิทํ นาม ปฐมชฺฌานํ, อยํ รูปภโว, อยํ อสญฺญาภโว’’ติปิ น ชานนฺติ. เต ปญฺญาเปตุํ อสกฺโกนฺตาปิ เกวลํ ‘‘ปญฺญาเปมา’’ติ วทนฺติ. ตถาคโต ปน กามานํ ปริญฺญํ อนาคามิมคฺเคน ปญฺญาเปติ, รูปเวทนานํ อรหตฺตมคฺเคน. เอวเมตฺถ เทฺว ชนา พาหิรกา, เอโก สมฺมาสมฺพุทฺโธติ อิมสฺมึ โลเก ตโย สตฺถาโร นาม.

ภรณฺฑุกาลามสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.