๑๕. ปนฺนรสโม ปริจฺเฉโท

อรูปาวจรสมาธิภาวนานิทฺเทสวณฺณนา

๙๘๒-๓. รูเป โข วิชฺชมานสฺมินฺติ รูปกาเย วิชฺชมาเน ทณฺฑาทานาทโย ทณฺฑคฺคหณาทโย. อิติ รูเป รูปกาเย อาทีนวํ ทิสฺวา.

๙๘๔. สูกราภิหโตว สาติ สูกรํ อนุพนฺธิโต สา สุนโข วิย.

๙๘๕. วสีติ โยคี.

๙๘๘-๙๙๐. ผุฏฺโฐกาสญฺจ เตน ตนฺติ เตน จิตฺเตน ผุฏฺฐํ ตโมกาสํ ‘‘อนนฺโต อากาโส’’อิติ จ มนสา กโรนฺโต เอว อุคฺฆาเฏติ. อิติ วจนํ วุจฺจเต, อยมญฺโญ นโย, ‘‘อากาโส’’ อิติ มนสา กโรนฺโต ตํ กสิณํ น สํเวลฺเลติ.

๙๙๘. รูปาวจรชฺฌานเมว ปจฺจตฺถิกํ รูปาวจรชฺฌานปจฺจตฺถิกํ.

๑๐๐๔. อากาสผุฏวิญฺญาเณติ ผุฏเมว วิญฺญาณํ ผุฏวิญฺญาณํ, ตสฺมึ อากาสารมฺมเณ ผุฏวิญฺญาเณ.

๑๐๐๕-๖. อยํ อากาโส อนนฺโต อิติ เอวํ ตํ อากาสเมว ผริตฺวา ปวตฺตํ วิญฺญาณํ วิญฺญาณญฺจ อิติ วจนํ วุจฺจเต. วิญฺญาณํ อนนฺตํ นาม น โหติ, อนนฺตารมฺมณตฺตา ‘‘วิญฺญาณํ อนนฺต’’นฺติ วุจฺจเต, ตํ วิญฺญาณํ มนกฺการวเสน อปิ อนนฺตํ ปริทีปิตํ.

๑๐๑๐. ปฐมารุปฺปวิญฺญาณสฺส อภาโว ตสฺส เอว ปฐมารุปฺปสฺส สุญฺญโต สุญฺญภาวโต.

๑๐๑๓. สติ ติฏฺฐติ ภิยฺโย พลวา สติ ติฏฺฐติ.

๑๐๑๕. อภาวเก นตฺถิภาเว.

๑๐๑๗-๘. ทุติยารุปฺปจกฺขุนาติ จกฺขุนา ทุติยารุปฺปํ ‘‘นตฺถิ นตฺถี’’ติอาทินา อากาเรน ปริกมฺมวเสน มนกฺกาเร. ตสฺสาปคมมตฺตญฺจ ตสฺส ปฐมารุปฺปสฺส อปคมมตฺตญฺจ.

๑๐๒๙. ยา นาม อยํ สมาปตฺติ อภาวมตฺตมฺปิ โคจรํ กตฺวา ฐสฺสติ, อยํ สมาปตฺติ วต เอกนฺเตน อโห สนฺตาติ ปทิสฺสติ.

๑๐๓๓. ยาย สญฺญาย เนวสญฺญี, นาสญฺญี จ โหติ, เกวลํ เอกนฺเตน อถ โข สา สญฺญา เอทิสี น โหติ.

๑๐๓๕-๗. ปฏุสญฺญาย กิจฺจสฺส เนว กรณโต อยํ สมาปตฺติ ‘‘เนวสญฺญา’’ติ นิทฺทิฏฺฐาติ จตุตฺถอารุปฺปโต สมฺภวา ปวตฺตา เตโชธาตุ สุโขทเก ทหนกิจฺจํ กาตุํ น สกฺโกติ ยถา, สา สงฺขารธมฺมานํ อวเสสตฺตา.

๑๐๔๐. ปาสาทตลญฺจ สาฏิกา จ.

๑๐๔๑. โย ปน ภิกฺขุ อิมํ รูปารูปชฺฌานสมาปตฺติวิธานํ สารตรํ ชานาติ, โส รูปารูปชฺฌานสมาปตฺติปุเรกฺโข เสกฺโข ภวํ กามภวํ อภิภุยฺย อภิภวิตฺวา รูปารูปํ ยาติ ปาปุณาติ.

อิติ อภิธมฺมาวตารฏีกาย

อรูปาวจรสมาธิภาวนานิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

ปนฺนรสโม ปริจฺเฉโท.