๑๖. โสฬสโม ปริจฺเฉโท

อภิญฺญานิทฺเทสวณฺณนา

๑๐๔๕. สตาติ สติสมฺปนฺเนน. อนุโยคนฺติ วีริยํ.

๑๐๔๗. โยคาวจรภิกฺขุนา นิพฺพตฺติตาสุ อภิญฺญาสุ อสฺส โยคาวจรสฺส ภิกฺขุโน สมาธิภาวนา นิฏฺฐํ ปริโยสานํ คตา สิยา.

๑๐๕๐. ทนฺเตติ ทนฺเต ฐิเต. อจเลติ อจเล ฐิเต.

๑๐๕๒-๔. อภิญฺญาย ปาทกํ การณํ อภิญฺญาปาทกํ โยคี สตํ วาปิ สหสฺสํ วาปิ ยทิ สเจ อิจฺฉติ, อภิญฺญาปาทกํ ฌานํ สมาปชฺชิตฺวา ตโต อภิญฺญาปาทกฌานโต วุฏฺฐาย วุฏฺฐหิตฺวา ‘‘สตํ โหมิ, สตํ โหมิ’’ อิติ เอวํ กามาวจรปริกมฺมมานสํ กตฺวา อภิญฺญาย ปาทกํ การณภูตํ ฌานํ ปุนาธิฏฺฐาติ ปุน อาปชฺชิตฺวา ตโต ฌานโต วุฏฺฐาย ปุน อธิฏฺฐาติ, สหาธิฏฺฐาเนน เจตสา อธิฏฺฐานสงฺขาเตน จตุตฺถชฺฌานจิตฺเตน สห โส โยคี สตํ โหติ. อิทฺธิวิธญาณํ.

๑๐๖๗-๘. เอโส อธิคตาภิญฺโญ โยคี ปาทการมฺมเณน จตุตฺถชฺฌานสฺส ปฏิภาคนิมิตฺตสงฺขาเตน อารมฺมเณน ผุฏฺเฐ โอกาเส คเต ปวตฺเต ปน สทฺเท สุณาติ. ทิพฺพโสตญาณํ.

๑๐๖๙. ปรสฺส จิตฺตํ ปริยติ ปริจฺฉิชฺชตีติ เจโตปริยํ, ตเมว มานสํ เจโตปริยมานสํ.

๑๐๗๐. หทยํ ปน นิสฺสายาติ หทยวตฺถุํ นิสฺสาย ปวตฺตมานโลหิตํ, หทยโกเส ปวตฺตํ รุหิรนฺติ อตฺโถ.

๑๐๗๕. กามาวจรจิตฺตญฺจาติ กามาวจรสตฺตานํ กามาวจรจิตฺตญฺจ. รูปารูเปสุ รูปภวารูปภเวสุ สตฺตานํ มานสญฺจ. กึ ภูตํ? สราคาทิปฺปเภทกํ มานสํ สพฺพํ เจโตปริยญาณํ ชานาติ. เจโตปริยญาณํ.

๑๐๗๗-๘๒. นิสชฺชา สพฺพปจฺฉิมาติ สพฺเพสํ อิริยาปถานํ ปจฺฉา ชาตา นิสชฺชา ภิกฺขุนา อาวชฺชิตพฺพา. ตโต ปภุติ ตโต สพฺพปจฺฉิมโต นิสชฺชาโต ปภุติ ตํ สพฺพํ ปจฺฉิมนิสชฺชํ อาทึ กตฺวา ปฏิโลมกฺกมา ปฏิโลมกฺกเมน สพฺพํ อตฺตนา กตํ อาวชฺชิตพฺพํ. อสฺมึ ภเว ยาว ยตฺตกํ กาลํ สนฺธิ ปฏิสนฺธิ โหติ, ตาว ตตฺตกํ กาลํ กตํ กิริยํ เตน ภิกฺขุนา อาวชฺชิตพฺพํ. ปุริมสฺมึ ภเวปิ จุติกฺขเณปิ นิพฺพตฺตํ นามรูปญฺจ สาธุกํ อาวชฺชิตพฺพํ. จุติกฺขเณ นิพฺพตฺเต ตสฺมึ นามรูเป เอวํ ภิกฺขุนา อาวชฺชิตพฺเพ ยทา ตเทว ตเมว นามรูปํ อารมฺมณํ กตฺวา จุติกฺขเณ มโนทฺวาเร มนกฺกาโร มโนทฺวาราวชฺชนจิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ.

๑๐๘๖-๙๖. อภิญฺญาปาทกํ กสิณารมฺมณํ ฌานํ อภินีหารกฺขมํ กตฺวา อิเมสุ ตีสุ กสิเณสุ กตปุญฺเญหิ. ตสฺมา ตมิตรํ วาปีติ อาโลกกสิณํ วา อิตรํ วาปิ กสิณทฺวยํ ยถากฺกมํ อุปฺปาเทตฺวา อุปจารภูมิยํเยว ฐตฺวา ตํ อาโลกกสิณํ ฐเปตพฺพํ. อปฺปนํ ปณฺฑิโต น อุปฺปาเทยฺย, สเจ อุปฺปาเทติ, ตํ อาโลกกสิณํ ปาทกชฺฌานนิสฺสิตํ ปาทกชฺฌานสฺส อารมฺมณํ โหติ. วฑฺฒิตสฺส ฌานสฺส อนฺโตคธํ รูปํ เตน โยคินา ปสฺสิตพฺพํ ภเว ภเวยฺย. ตํ รูปํ ปสฺสโต ปสฺสนฺตสฺส ตสฺส โยคิโน ปริกมฺมสฺส วาโร อติกฺกมติ, ตาวเท ตสฺมึเยว ขเณ อาโลโกปิ ตสฺส โยคิโน อาโลโกปิ ขิปฺปํ อนฺตรธายติ. ตสฺมึ อาโลเก อนฺตรหิเต รูปคตํ รูปํ น ทิสฺสติ. ทิวสมฺปิ นิสีทิตฺวา ปสฺสโต รูปทสฺสนํ โหติ.

๑๑๐๐-๑. ตํจิตฺตสํยุตนฺติ เตน จตุตฺถชฺฌาเนน ยุตฺตํ จิตฺตํ. อนาคตํสญาณสฺส ปริกมฺมํ, ยถากมฺมูปคสฺส ญาณสฺส จ ปริกมฺมํ. ทิพฺพจกฺขุญาณํ.

๑๑๐๓. โย ภิกฺขุ อิธ อิมสฺมึ สาสเน อิมํ ปน คนฺถํ สุณาติ, จิตฺเต กโรติ จ, โส ภิกฺขุ อเนน ตเรน อิมินา คนฺเถน ตริตฺวา อภิธมฺมมหณฺณวปารํ ยาติ ปาปุณาติ, ชานาตีติ อตฺโถ.

อิติ อภิธมฺมาวตารฏีกาย

อภิญฺญานิทฺเทสวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

โสฬสโม ปริจฺเฉโท.