๑๔. อติกฺกนฺตกาลวาโร

ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ. ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ.

ยสฺส ยํ จิตฺตํ น อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, น นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ. ยสฺส วา ปน ยํ จิตฺตํ น นิรุชฺฌมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ, น อุปฺปชฺชมานํ ขณํ ขณํ วีติกฺกนฺตํ อติกฺกนฺตกาลํ ตสฺส ตํ จิตฺตํ.

สุตฺตนฺตจิตฺตมิสฺสกวิเสโส

ยสฺส สราคํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ…เป… ยสฺส วีตราคํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สโทสํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส วีตโทสํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สโมหํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส วีตโมหํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สํขิตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส วิกฺขิตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส มหคฺคตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส อมหคฺคตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สอุตฺตรํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส อนุตฺตรํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สมาหิตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส อสมาหิตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส วิมุตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส อวิมุตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ.

อภิธมฺมจิตฺตมิสฺสกวิเสโส

ยสฺส กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ…เป… ยสฺส อกุสลํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส อพฺยากตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ. ยสฺส สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ.

(เอเตน อุปาเยน ยาว สรณอรณา อุทฺธริตพฺพา.)

ยสฺส อรณํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ, ตสฺส อรณํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ. ยสฺส วา ปน อรณํ จิตฺตํ นิรุชฺฌิสฺสติ น อุปฺปชฺชิสฺสติ, ตสฺส อรณํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌติ.

จิตฺตยมกมาติกา นิฏฺฐิตา.