๕. สคาถกปุญฺญาภิสนฺทวคฺโค

๑. ปฐมอภิสนฺทสุตฺตํ

๑๐๓๗. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา, กุสลาภิสนฺทา, สุขสฺสาหารา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. อยํ ปฐโม ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป….

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อยํ จตุตฺโถ ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุญฺญาภิสนฺทา, กุสลาภิสนฺทา, สุขสฺสาหารา.

‘‘อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเณตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร’ติ. อถ โข อสงฺเขฺยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธ เตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺเท น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเณตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานี’ติ วาติ. อถ โข อสงฺเขฺยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธ เตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ จตูหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเณตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร’ติ. อถ โข อสงฺเขฺยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธ เตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ.

อิทมโวจ ภควา. อิทํ วตฺวาน สุคโต อถาปรํ เอตทโวจ สตฺถา –

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,

พหุเภรวํ รตนคณานมาลยํ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,

ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

‘‘เอวํ นรํ อนฺนปานวตฺถททํ,

เสยฺยานิ ปจฺจตฺถรณสฺส [สชฺชตฺถรณสฺส (สี. สฺยา. กํ. ปี.)] ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,

นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ปฐมํ;

๒. ทุติยอภิสนฺทสุตฺตํ

๑๐๓๘. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา, กุสลาภิสนฺทา, สุขสฺสาหารา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. อยํ ปฐโม ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป….

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก วิคตมลมจฺเฉเรน เจตสา อคารํ อชฺฌาวสติ มุตฺตจาโค ปยตปาณิ โวสฺสคฺครโต ยาจโยโค ทานสํวิภาครโต. อยํ จตุตฺโถ ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุญฺญาภิสนฺทา, กุสลาภิสนฺทา, สุขสฺสาหารา.

‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, ยตฺถิมา มหานทิโย สํสนฺทนฺติ สเมนฺติ, เสยฺยถิทํ – คงฺคา, ยมุนา, อจิรวตี, สรภู, มหี, ตตฺถ น สุกรํ อุทกสฺส ปมาณํ คเณตุํ – ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสหสฺสานี’ติ วา ‘เอตฺตกานิ อุทกาฬฺหกสตสหสฺสานี’ติ วาติ. อถ โข อสงฺเขฺยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาอุทกกฺขนฺโธ เตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉติ. เอวเมว โข, ภิกฺขเว, อิเมหิ จตูหิ ปุญฺญาภิสนฺเทหิ กุสลาภิสนฺเทหิ สมนฺนาคตสฺส อริยสาวกสฺส น สุกรํ ปุญฺญสฺส ปมาณํ คเณตุํ – ‘เอตฺตโก ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร’ติ. อถ โข อสงฺเขฺยยฺโย อปฺปเมยฺโย มหาปุญฺญกฺขนฺโธ เตฺวว สงฺขฺยํ คจฺฉตี’’ติ. อิทมโวจ ภควา…เป… สตฺถา –

‘‘มโหทธึ อปริมิตํ มหาสรํ,

พหุเภรวํ รตนคณานมาลยํ;

นชฺโช ยถา นรคณสงฺฆเสวิตา,

ปุถู สวนฺตี อุปยนฺติ สาครํ.

‘‘เอวํ นรํ อนฺนปานวตฺถททํ,

เสยฺยานิ ปจฺจตฺถรณสฺส ทายกํ;

ปุญฺญสฺส ธารา อุปยนฺติ ปณฺฑิตํ,

นชฺโช ยถา วาริวหาว สาคร’’นฺติ. ทุติยํ;

๓. ตติยอภิสนฺทสุตฺตํ

๑๐๓๙. ‘‘จตฺตาโรเม, ภิกฺขเว, ปุญฺญาภิสนฺทา, กุสลาภิสนฺทา, สุขสฺสาหารา. กตเม จตฺตาโร? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. อยํ ปฐโม ปุญฺญาภิสนฺโท, กุสลาภิสนฺโท, สุขสฺสาหาโร.

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป….

‘‘ปุน จปรํ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก ปญฺญวา โหติ อุทยตฺถคามินิยา ปญฺญาย สมนฺนาคโต อริยาย นิพฺเพธิกาย สมฺมา ทุกฺขกฺขยคามินิยา. อยํ จตุตฺโถ ปุญฺญาภิสนฺโท กุสลาภิสนฺโท สุขสฺสาหาโร. อิเม โข, ภิกฺขเว, จตฺตาโร ปุญฺญาภิสนฺทา กุสลาภิสนฺทา สุขสฺสาหารา.

‘‘โย ปุญฺญกาโม กุสเล ปติฏฺฐิโต,

ภาเวติ มคฺคํ อมตสฺส ปตฺติยา;

โส ธมฺมสาราธิคโม ขเย รโต,

น เวธติ มจฺจุราชาคมนสฺมิ’’นฺติ [มจฺจุราชาคมิสฺสตีติ (สี. ปี.), มจฺจุชรากมฺปิสฺมินฺติ (ก.)]. ตติยํ;

๔. ปฐมมหทฺธนสุตฺตํ

๑๐๔๐. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก ‘อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค’ติ [มหาโภโค มหายโสติ (สฺยา. ปี. ก.)] วุจฺจติ.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ; ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก ‘อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค’ติ วุจฺจตี’’ติ. จตุตฺถํ.

๕. ทุติยมหทฺธนสุตฺตํ

๑๐๔๑. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก ‘อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค มหายโส’ติ วุจฺจติ.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก ‘อฑฺโฒ มหทฺธโน มหาโภโค มหายโส’ติ วุจฺจตี’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. สุทฺธกสุตฺตํ

๑๐๔๒. ‘‘จตูหิ, ภิกฺขเว, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภิกฺขเว, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ …เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภิกฺขเว, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. ฉฏฺฐํ.

๗. นนฺทิยสุตฺตํ

๑๐๔๓. กปิลวตฺถุนิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข นนฺทิยํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จตูหิ โข, นนฺทิย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, นนฺทิย, อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ – อิติปิ โส ภควา…เป… สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควาติ. ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, นนฺทิย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. สตฺตมํ.

๘. ภทฺทิยสุตฺตํ

๑๐๔๔. กปิลวตฺถุนิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข ภทฺทิยํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จตูหิ โข, ภทฺทิย, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, ภทฺทิย, อริยสาวโก พุทฺเธ…เป… ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, ภทฺทิย, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. อฏฺฐมํ.

๙. มหานามสุตฺตํ

๑๐๔๕. กปิลวตฺถุนิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข มหานามํ สกฺกํ ภควา เอตทโวจ – ‘‘จตูหิ โข, มหานาม, ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ…เป… สมฺโพธิปรายโณ’’.

‘‘กตเมหิ จตูหิ? อิธ, มหานาม, อริยสาวโก พุทฺเธ…เป… ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… อริยกนฺเตหิ สีเลหิ สมนฺนาคโต โหติ อขณฺเฑหิ…เป… สมาธิสํวตฺตนิเกหิ. อิเมหิ โข, มหานาม, จตูหิ ธมฺเมหิ สมนฺนาคโต อริยสาวโก โสตาปนฺโน โหติ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโณ’’ติ. นวมํ.

๑๐. องฺคสุตฺตํ

๑๐๔๖. ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, โสตาปตฺติยงฺคานิ. กตมานิ จตฺตาริ? สปฺปุริสสํเสโว, สทฺธมฺมสฺสวนํ, โยนิโสมนสิกาโร, ธมฺมานุธมฺมปฺปฏิปตฺติ – อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ โสตาปตฺติยงฺคานี’’ติ. ทสมํ.

สคาถกปุญฺญาภิสนฺทวคฺโค ปญฺจโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

อภิสนฺทา ตโย วุตฺตา, ทุเว มหทฺธเนน จ;

สุทฺธํ นนฺทิยํ ภทฺทิยํ, มหานามงฺเคน เต ทสาติ.