๒. ทุติยวคฺโค

๑. มารสุตฺตํ

๑๗๐. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘มาโร, มาโร’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, มาโร’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, มาโร, เวทนา มาโร, สญฺญา มาโร, สงฺขารา มาโร, วิญฺญาณํ มาโร. เอวํ ปสฺสํ, ราธ, สุตวา อริยสาวโก รูปสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ, เวทนายปิ นิพฺพินฺทติ, สญฺญายปิ นิพฺพินฺทติ, สงฺขาเรสุปิ นิพฺพินฺทติ, วิญฺญาณสฺมิมฺปิ นิพฺพินฺทติ. นิพฺพินฺทํ วิรชฺชติ; วิราคา วิมุจฺจติ. วิมุตฺตสฺมึ วิมุตฺตมิติ ญาณํ โหติ. ‘ขีณา ชาติ, วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ, กตํ กรณียํ, นาปรํ อิตฺถตฺตายา’ติ ปชานาตี’’ติ. ปฐมํ.

๒. มารธมฺมสุตฺตํ

๑๗๑. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘มารธมฺโม, มารธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, มารธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, มารธมฺโม, เวทนา มารธมฺโม, สญฺญา มารธมฺโม, สงฺขารา มารธมฺโม, วิญฺญาณํ มารธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ทุติยํ.

๓. อนิจฺจสุตฺตํ

๑๗๒. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘อนิจฺจํ, อนิจฺจ’นฺติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, ภนฺเต, อนิจฺจ’’นฺติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, อนิจฺจํ, เวทนา อนิจฺจา, สญฺญา อนิจฺจา, สงฺขารา อนิจฺจา, วิญฺญาณํ อนิจฺจํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ตติยํ.

๔. อนิจฺจธมฺมสุตฺตํ

๑๗๓. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘อนิจฺจธมฺโม, อนิจฺจธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, อนิจฺจธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, อนิจฺจธมฺโม, เวทนา อนิจฺจธมฺโม, สญฺญา อนิจฺจธมฺโม, สงฺขารา อนิจฺจธมฺโม, วิญฺญาณํ อนิจฺจธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. จตุตฺถํ.

๕. ทุกฺขสุตฺตํ

๑๗๔. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ทุกฺขํ, ทุกฺข’นฺติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตมํ นุ โข, ภนฺเต, ทุกฺข’’นฺติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, ทุกฺขํ, เวทนา ทุกฺขา, สญฺญา ทุกฺขา, สงฺขารา ทุกฺขา, วิญฺญาณํ ทุกฺขํ. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ปญฺจมํ.

๖. ทุกฺขธมฺมสุตฺตํ

๑๗๕. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ทุกฺขธมฺโม, ทุกฺขธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, ทุกฺขธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, ทุกฺขธมฺโม, เวทนา ทุกฺขธมฺโม, สญฺญา ทุกฺขธมฺโม, สงฺขารา ทุกฺขธมฺโม, วิญฺญาณํ ทุกฺขธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ฉฏฺฐํ.

๗. อนตฺตสุตฺตํ

๑๗๖. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘อนตฺตา, อนตฺตา’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, อนตฺตา’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, อนตฺตา, เวทนา อนตฺตา, สญฺญา อนตฺตา, สงฺขารา อนตฺตา, วิญฺญาณํ อนตฺตา. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. สตฺตมํ.

๘. อนตฺตธมฺมสุตฺตํ

๑๗๗. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘อนตฺตธมฺโม, อนตฺตธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, อนตฺตธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, อนตฺตธมฺโม, เวทนา อนตฺตธมฺโม, สญฺญา อนตฺตธมฺโม, สงฺขารา อนตฺตธมฺโม, วิญฺญาณํ อนตฺตธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. อฏฺฐมํ.

๙.ขยธมฺมสุตฺตํ

๑๗๘. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘ขยธมฺโม, ขยธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, ขยธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, ขยธมฺโม, เวทนา ขยธมฺโม, สญฺญา ขยธมฺโม, สงฺขารา ขยธมฺโม, วิญฺญาณํ ขยธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. นวมํ.

๑๐. วยธมฺมสุตฺตํ

๑๗๙. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘วยธมฺโม, วยธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, วยธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, วยธมฺโม, เวทนา วยธมฺโม, สญฺญา วยธมฺโม, สงฺขารา วยธมฺโม, วิญฺญาณํ วยธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ทสมํ.

๑๑. สมุทยธมฺมสุตฺตํ

๑๘๐. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘สมุทยธมฺโม, สมุทยธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, สมุทยธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, สมุทยธมฺโม, เวทนา สมุทยธมฺโม, สญฺญา สมุทยธมฺโม, สงฺขารา สมุทยธมฺโม, วิญฺญาณํ สมุทยธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. เอกาทสมํ.

๑๒. นิโรธธมฺมสุตฺตํ

๑๘๑. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข อายสฺมา ราโธ ภควนฺตํ เอตทโวจ – ‘‘‘นิโรธธมฺโม, นิโรธธมฺโม’ติ, ภนฺเต, วุจฺจติ. กตโม นุ โข, ภนฺเต, นิโรธธมฺโม’’ติ? ‘‘รูปํ โข, ราธ, นิโรธธมฺโม, เวทนา นิโรธธมฺโม, สญฺญา นิโรธธมฺโม, สงฺขารา นิโรธธมฺโม, วิญฺญาณํ นิโรธธมฺโม. เอวํ ปสฺสํ…เป… นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตี’’ติ. ทฺวาทสมํ.

ราธสํยุตฺตสฺส ทุติโย วคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

มาโร จ มารธมฺโม จ, อนิจฺเจน อปเร ทุเว;

ทุกฺเขน จ ทุเว วุตฺตา, อนตฺเตน [อนตฺเตหิ (สี. สฺยา. กํ.)] ตเถว จ;

ขยวยสมุทยํ, นิโรธธมฺเมน ทฺวาทสาติ.