๖. ทุติยอานนฺทสุตฺตํ

๓๘. สาวตฺถินิทานํ. เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อายสฺมนฺตํ อานนฺทํ ภควา เอตทโวจ –

‘‘สเจ ตํ, อานนฺท, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตเมสํ, อาวุโส อานนฺท, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ? กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ? กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตี’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, อานนฺท, กินฺติ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ? ‘‘สเจ มํ, ภนฺเต, เอวํ ปุจฺเฉยฺยุํ – ‘กตเมสํ, อาวุโส อานนฺท, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ? กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ? กตเมสํ ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตี’ติ? เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺยํ – ‘ยํ โข, อาวุโส, รูปํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. ยา เวทนา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา; ตสฺสา อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. ยา สญฺญา… เย สงฺขารา อตีตา นิรุทฺธา วิปริณตา; เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. ยํ วิญฺญาณํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. อิเมสํ โข, อาวุโส, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ’’’.

‘‘ยํ โข, อาวุโส, รูปํ อชาตํ อปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. ยา เวทนา อชาตา อปาตุภูตา; ตสฺสา อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตาย อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. ยา สญฺญา…เป… เย สงฺขารา อชาตา อปาตุภูตา; เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. ยํ วิญฺญาณํ อชาตํ อปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. อิเมสํ โข, อาวุโส, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ.

‘‘ยํ โข, อาวุโส, รูปํ ชาตํ ปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. ยา เวทนา ชาตา ปาตุภูตา…เป… ยา สญฺญา… เย สงฺขารา ชาตา ปาตุภูตา; เตสํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. ยํ วิญฺญาณํ ชาตํ ปาตุภูตํ ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิเมสํ โข, อาวุโส, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตี’ติ. เอวํ ปุฏฺโฐหํ, ภนฺเต, เอวํ พฺยากเรยฺย’’นฺติ.

‘‘สาธุ, สาธุ, อานนฺท! ยํ โข, อานนฺท, รูปํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. ยา เวทนา … ยา สญฺญา… เย สงฺขารา… ยํ วิญฺญาณํ อตีตํ นิรุทฺธํ วิปริณตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ. อิเมสํ โข, อานนฺท, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิตฺถ, วโย ปญฺญายิตฺถ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิตฺถ.

‘‘ยํ โข, อานนฺท, รูปํ อชาตํ อปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. ยา เวทนา… ยา สญฺญา… เย สงฺขารา… ยํ วิญฺญาณํ อชาตํ อปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ. อิเมสํ โข, อานนฺท, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายิสฺสติ, วโย ปญฺญายิสฺสติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายิสฺสติ.

‘‘ยํ โข, อานนฺท, รูปํ ชาตํ ปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. ยา เวทนา ชาตา ปาตุภูตา… ยา สญฺญา… เย สงฺขารา… ยํ วิญฺญาณํ ชาตํ ปาตุภูตํ; ตสฺส อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายติ. อิเมสํ โข, อานนฺท, ธมฺมานํ อุปฺปาโท ปญฺญายติ, วโย ปญฺญายติ, ฐิตสฺส อญฺญถตฺตํ ปญฺญายตีติ. เอวํ ปุฏฺโฐ ตฺวํ, อานนฺท, เอวํ พฺยากเรยฺยาสี’’ติ. ฉฏฺฐํ.