๕. มารธีตุสุตฺตํ

๑๖๑. อถ โข มาโร ปาปิมา ภควโต สนฺติเก อิมา นิพฺเพชนียา คาถาโย อภาสิตฺวา ตมฺหา ฐานา อปกฺกมฺม ภควโต อวิทูเร ปถวิยํ ปลฺลงฺเกน นิสีทิ ตุณฺหีภูโต มงฺกุภูโต ปตฺตกฺขนฺโธ อโธมุโข ปชฺฌายนฺโต อปฺปฏิภาโน กฏฺเฐน ภูมึ วิลิขนฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน มาโร ปาปิมา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา มารํ ปาปิมนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสึสุ –

‘‘เกนาสิ ทุมฺมโน ตาต, ปุริสํ กํ นุ โสจสิ;

มยํ ตํ ราคปาเสน, อารญฺญมิว กุญฺชรํ;

พนฺธิตฺวา อานยิสฺสาม, วสโค เต ภวิสฺสตี’’ติ.

‘‘อรหํ สุคโต โลเก, น ราเคน สุวานโย;

มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. อถ โข ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา. ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา’’ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ กุมาริวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอวํ สมจินฺเตสุํ – ‘‘อุจฺจาวจา โข ปุริสานํ อธิปฺปายา. ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามา’’ติ. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกสตํ เอกสตํ อวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… สกึ วิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ – ‘‘ปาเท เต, สมณ, ปริจาเรมา’’ติ. ตมฺปิ ภควา น มนสากาสิ, ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… ยํนูน มยํ เอกสตํ เอกสตํ ทุวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… ทุวิชาตวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา…เป… ยถา ตํ อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มชฺฌิมิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มชฺฌิมิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา…เป… อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต.

อถ โข ตณฺหา จ…เป… มหิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมิเนยฺยามาติ. อถ โข ตณฺหา จ…เป… มหิตฺถิวณฺณสตํ อภินิมฺมินิตฺวา เยน ภควา…เป… อนุตฺตเร อุปธิสงฺขเย วิมุตฺโต. อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เอกมนฺตํ อปกฺกมฺม เอตทโวจุํ – สจฺจํ กิร โน ปิตา อโวจ –

‘‘อรหํ สุคโต โลเก, น ราเคน สุวานโย;

มารเธยฺยํ อติกฺกนฺโต, ตสฺมา โสจามหํ ภุส’’นฺติ.

‘‘ยญฺหิ มยํ สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา อวีตราคํ อิมินา อุปกฺกเมน อุปกฺกเมยฺยาม หทยํ วาสฺส ผเลยฺย, อุณฺหํ โลหิตํ วา มุขโต อุคฺคจฺเฉยฺย, อุมฺมาทํ วา ปาปุเณยฺย จิตฺตกฺเขปํ วา. เสยฺยถา วา ปน นโฬ หริโต ลุโต อุสฺสุสฺสติ วิสุสฺสติ มิลายติ; เอวเมว อุสฺสุสฺเสยฺย วิสุสฺเสยฺย มิลาเยยฺยา’’ติ.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เอกมนฺตํ อฏฺฐํสุ. เอกมนฺตํ ฐิตา โข ตณฺหา มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

‘‘โสกาวติณฺโณ นุ วนมฺหิ ฌายสิ,

วิตฺตํ นุ ชีโน อุท ปตฺถยาโน;

อาคุํ นุ คามสฺมิมกาสิ กิญฺจิ,

กสฺมา ชเนน น กโรสิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เต’’ติ.

‘‘อตฺถสฺส ปตฺตึ หทยสฺส สนฺตึ,

เชตฺวาน เสนํ ปิยสาตรูปํ;

เอโกหํ [เอกาหํ (สฺยา. กํ. ปี. ก.)] ฌายํ สุขมนุโพธึ,

ตสฺมา ชเนน น กโรมิ สกฺขึ;

สกฺขี น สมฺปชฺชติ เกนจิ เม’’ติ.

อถ โข อรติ [อรติ จ (ก.)] มารธีตา ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ –

‘‘กถํ วิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ,

ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ;

กถํ ฌายึ [กถํ ฌายํ (สฺยา. กํ. ปี.), กถชฺฌายํ (ก.)] พหุลํ กามสญฺญา,

ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ต’’นฺติ.

‘‘ปสฺสทฺธกาโย สุวิมุตฺตจิตฺโต,

อสงฺขราโน สติมา อโนโก;

อญฺญาย ธมฺมํ อวิตกฺกฌายี,

น กุปฺปติ น สรติ น ถิโน [น กุปฺปตี นสฺสรตี น ถีโน (สี.)].

‘‘เอวํวิหารีพหุโลธ ภิกฺขุ,

ปญฺโจฆติณฺโณ อตรีธ ฉฏฺฐํ;

เอวํ ฌายึ พหุลํ กามสญฺญา,

ปริพาหิรา โหนฺติ อลทฺธ โย ต’’นฺติ.

อถ โข รคา [รคาจ (ก.)] มารธีตา ภควโต สนฺติเก คาถาย อชฺฌภาสิ –

‘‘อจฺเฉชฺช ตณฺหํ คณสงฺฆจารี,

อทฺธา จริสฺสนฺติ [ตริสฺสนฺติ (สี.)] พหู จ สทฺธา;

พหุํ วตายํ ชนตํ อโนโก,

อจฺเฉชฺช เนสฺสติ มจฺจุราชสฺส ปาร’’นฺติ.

‘‘นยนฺติ เว มหาวีรา, สทฺธมฺเมน ตถาคตา;

ธมฺเมน นยมานานํ, กา อุสูยา วิชานต’’นฺติ.

อถ โข ตณฺหา จ อรติ จ รคา จ มารธีตโร เยน มาโร ปาปิมา เตนุปสงฺกมึสุ. อทฺทสา โข มาโร ปาปิมา ตณฺหญฺจ อรติญฺจ รคญฺจ มารธีตโร ทูรโตว อาคจฺฉนฺติโย. ทิสฺวาน คาถาหิ อชฺฌภาสิ –

‘‘พาลา กุมุทนาเฬหิ, ปพฺพตํ อภิมตฺถถ [อภิมนฺถถ (สี.)];

คิรึ นเขน ขนถ, อโย ทนฺเตหิ ขาทถ.

‘‘เสลํว สิรสูหจฺจ [สิรสิ อูหจฺจ (สี.), สิรสิ โอหจฺจ (สฺยา. กํ.)], ปาตาเล คาธเมสถ;

ขาณุํว อุรสาสชฺช, นิพฺพิชฺชาเปถ โคตมา’’ติ.

‘‘ททฺทลฺลมานา อาคญฺฉุํ, ตณฺหา จ อรตี รคา;

ตา ตตฺถ ปนุที สตฺถา, ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต’’ติ.

ตติโย วคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

สมฺพหุลา สมิทฺธิ จ, โคธิกํ สตฺตวสฺสานิ;

ธีตรํ เทสิตํ พุทฺธ, เสฏฺเฐน อิมํ มารปญฺจกนฺติ.

มารสํยุตฺตํ สมตฺตํ.