๖. ฉกฺกนิปาโต

๑. อุรุเวฬกสฺสปตฺเถรคาถา

๓๗๕. ‘‘ทิสฺวาน ปาฏิหีรานิ, โคตมสฺส ยสสฺสิโน;

น ตาวาหํ ปณิปตึ, อิสฺสามาเนน วญฺจิโต.

๓๗๖. ‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, โจเทสิ นรสารถิ;

ตโต เม อาสิ สํเวโค, อพฺภุโต โลมหํสโน.

๓๗๗. ‘‘ปุพฺเพ ชฏิลภูตสฺส, ยา เม สิทฺธิ ปริตฺติกา;

ตาหํ ตทา นิรากตฺวา [นิรํกตฺวา (สฺยา. ก.)], ปพฺพชึ ชินสาสเน.

๓๗๘. ‘‘ปุพฺเพ ยญฺเญน สนฺตุฏฺโฐ, กามธาตุปุรกฺขโต;

ปจฺฉา ราคญฺจ โทสญฺจ, โมหญฺจาปิ สมูหนึ.

๓๗๙. ‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

อิทฺธิมา ปรจิตฺตญฺญู, ทิพฺพโสตญฺจ ปาปุณึ.

๓๘๐. ‘‘ยสฺส จตฺถาย ปพฺพชิโต, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย’’ติ.

… อุรุเวฬกสฺสโป เถโร….

๒. เตกิจฺฉการิตฺเถรคาถา

๓๘๑. ‘‘อติหิตา วีหิ, ขลคตา สาลี;

น จ ลเภ ปิณฺฑํ, กถมหํ กสฺสํ.

๓๘๒. ‘‘พุทฺธมปฺปเมยฺยํ อนุสฺสร ปสนฺโน;

ปีติยา ผุฏสรีโร โหหิสิ สตตมุทคฺโค.

๓๘๓. ‘‘ธมฺมมปฺปเมยฺยํ อนุสฺสร ปสนฺโน;

ปีติยา ผุฏสรีโร โหหิสิ สตตมุทคฺโค.

๓๘๔. ‘‘สงฺฆมปฺปเมยฺยํ อนุสฺสร ปสนฺโน;

ปีติยา ผุฏสรีโร โหหิสิ สตตมุทคฺโค.

๓๘๕. ‘‘อพฺโภกาเส วิหรสิ, สีตา เหมนฺติกา อิมา รโตฺย;

มา สีเตน ปเรโต วิหญฺญิตฺโถ, ปวิส ตฺวํ วิหารํ ผุสิตคฺคฬํ.

๓๘๖. ‘‘ผุสิสฺสํ จตสฺโส อปฺปมญฺญาโย, ตาหิ จ สุขิโต วิหริสฺสํ;

นาหํ สีเตน วิหญฺญิสฺสํ, อนิญฺชิโต วิหรนฺโต’’ติ.

… เตกิจฺฉการี [เตกิจฺฉกานิ (สี. สฺยา. ปี.)] เถโร….

๓. มหานาคตฺเถรคาถา

๓๘๗. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว นูปลพฺภติ;

ปริหายติ สทฺธมฺมา, มจฺโฉ อปฺโปทเก ยถา.

๓๘๘. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว นูปลพฺภติ;

น วิรูหติ สทฺธมฺเม, เขตฺเต พีชํว ปูติกํ.

๓๘๙. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว นูปลพฺภติ;

อารกา โหติ นิพฺพานา [นิพฺพาณา (สี.)], ธมฺมราชสฺส สาสเน.

๓๙๐. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว อุปลพฺภติ;

น วิหายติ สทฺธมฺมา, มจฺโฉ พโวฺหทเก [พโหฺวทเก (สี.), พโหทเก (สฺยา.)] ยถา.

๓๙๑. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว อุปลพฺภติ;

โส วิรูหติ สทฺธมฺเม, เขตฺเต พีชํว ภทฺทกํ.

๓๙๒. ‘‘ยสฺส สพฺรหฺมจารีสุ, คารโว อุปลพฺภติ;

สนฺติเก โหติ นิพฺพานํ [นิพฺพาณํ (สี.)], ธมฺมราชสฺส สาสเน’’ติ.

… มหานาโค เถโร….

๔. กุลฺลตฺเถรคาถา

๓๙๓. ‘‘กุลฺโล สิวถิกํ คนฺตฺวา, อทฺทส อิตฺถิมุชฺฌิตํ;

อปวิทฺธํ สุสานสฺมึ, ขชฺชนฺตึ กิมิหี ผุฏํ.

๓๙๔. ‘‘อาตุรํ อสุจึ ปูตึ, ปสฺส กุลฺล สมุสฺสยํ;

อุคฺฆรนฺตํ ปคฺฆรนฺตํ, พาลานํ อภินนฺทิตํ.

๓๙๕. ‘‘ธมฺมาทาสํ คเหตฺวาน, ญาณทสฺสนปตฺติยา;

ปจฺจเวกฺขึ อิมํ กายํ, ตุจฺฉํ สนฺตรพาหิรํ.

๓๙๖. ‘‘ยถา อิทํ ตถา เอตํ, ยถา เอตํ ตถา อิทํ;

ยถา อโธ ตถา อุทฺธํ, ยถา อุทฺธํ ตถา อโธ.

๓๙๗. ‘‘ยถา ทิวา ตถา รตฺตึ, ยถา รตฺตึ ตถา ทิวา;

ยถา ปุเร ตถา ปจฺฉา, ยถา ปจฺฉา ตถา ปุเร.

๓๙๘. ‘‘ปญฺจงฺคิเกน ตุริเยน, น รตี โหติ ตาทิสี;

ยถา เอกคฺคจิตฺตสฺส, สมฺมา ธมฺมํ วิปสฺสโต’’ติ.

… กุลฺโล เถโร….

๕. มาลุกฺยปุตฺตตฺเถรคาถา

๓๙๙. ‘‘มนุชสฺส ปมตฺตจาริโน, ตณฺหา วฑฺฒติ มาลุวา วิย;

โส ปฺลวตี [ปฺลวติ (สี. ปี. ก.), ปริปฺลวติ (สฺยา.)] หุรา หุรํ, ผลมิจฺฉํว วนสฺมิ วานโร.

๔๐๐. ‘‘ยํ เอสา สหเต [สหติ (ปี. ก.)] ชมฺมี, ตณฺหา โลเก วิสตฺติกา;

โสกา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ, อภิวฏฺฐํว [อภิวุฏฺฐํว (สฺยา.), อภิวฑฺฒํว (ก.)] พีรณํ.

๔๐๑. ‘‘โย เจตํ สหเต [สหติ (ปี. ก.)] ชมฺมึ, ตณฺหํ โลเก ทุรจฺจยํ;

โสกา ตมฺหา ปปตนฺติ, อุทพินฺทูว โปกฺขรา.

๔๐๒. ‘‘ตํ โว วทามิ ภทฺทํ โว, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

ตณฺหาย มูลํ ขณถ, อุสีรตฺโถว พีรณํ;

มา โว นฬํว โสโตว, มาโร ภญฺชิ ปุนปฺปุนํ.

๔๐๓. ‘‘กโรถ พุทฺธวจนํ, ขโณ โว มา อุปจฺจคา;

ขณาตีตา หิ โสจนฺติ, นิรยมฺหิ สมปฺปิตา.

๔๐๔. ‘‘ปมาโท รโช ปมาโท [สพฺพทา (สี. ก.), สุตฺตนิปาตฏฺฐกถายํ อุฏฺฐานสุตฺตวณฺณนา โอโลเกตพฺพา], ปมาทานุปติโต รโช;

อปฺปมาเทน วิชฺชาย, อพฺพเห สลฺลมตฺตโน’’ติ.

… มาลุกฺยปุตฺโต [มาลุงฺกฺยปุตฺโต (สี. สฺยา. ปี.)] เถโร….

๖. สปฺปทาสตฺเถรคาถา

๔๐๕. ‘‘ปณฺณวีสติวสฺสานิ, ยโต ปพฺพชิโต อหํ;

อจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ, เจโตสนฺติมนชฺฌคํ.

๔๐๖. ‘‘อลทฺธา จิตฺตสฺเสกคฺคํ, กามราเคน อฏฺฏิโต [อทฺทิโต (สฺยา. สี. อฏฺฐ.), อฑฺฑิโต (ก.)];

พาหา ปคฺคยฺห กนฺทนฺโต, วิหารา อุปนิกฺขมึ [นูปนิกฺขมึ (สพฺพตฺถ), ทุปนิกฺขมึ (?)].

๔๐๗. ‘‘สตฺถํ วา อาหริสฺสามิ, โก อตฺโถ ชีวิเตน เม;

กถํ หิ สิกฺขํ ปจฺจกฺขํ, กาลํ กุพฺเพถ มาทิโส.

๔๐๘. ‘‘ตทาหํ ขุรมาทาย, มญฺจกมฺหิ อุปาวิสึ;

ปรินีโต ขุโร อาสิ, ธมนึ เฉตฺตุมตฺตโน.

๔๐๙. ‘‘ตโต เม มนสีกาโร, โยนิโส อุทปชฺชถ;

อาทีนโว ปาตุรหุ, นิพฺพิทา สมติฏฺฐถ.

๔๑๐. ‘‘ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม, ปสฺส ธมฺมสุธมฺมตํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ.

… สปฺปทาโส เถโร….

๗.กาติยานตฺเถรคาถา

๔๑๑. ‘‘อุฏฺเฐหิ นิสีท กาติยาน, มา นิทฺทาพหุโล อหุ ชาครสฺสุ;

มา ตํ อลสํ ปมตฺตพนฺธุ, กูเฏเนว ชินาตุ มจฺจุราชา.

๔๑๒. ‘‘เสยฺยถาปิ [สยถาปิ (สี. ปี.)] มหาสมุทฺทเวโค, เอวํ ชาติชราติวตฺตเต ตํ;

โส กโรหิ สุทีปมตฺตโน ตฺวํ, น หิ ตาณํ ตว วิชฺชเตว อญฺญํ.

๔๑๓. ‘‘สตฺถา หิ วิเชสิ มคฺคเมตํ, สงฺคา ชาติชราภยา อตีตํ;

ปุพฺพาปรรตฺตมปฺปมตฺโต, อนุยุญฺชสฺสุ ทฬฺหํ กโรหิ โยคํ.

๔๑๔. ‘‘ปุริมานิ ปมุญฺจ พนฺธนานิ, สงฺฆาฏิขุรมุณฺฑภิกฺขโภชี;

มา ขิฑฺฑารติญฺจ มา นิทฺทํ, อนุยุญฺชิตฺถ ฌาย กาติยาน.

๔๑๕. ‘‘ฌายาหิ ชินาหิ กาติยาน, โยคกฺเขมปเถสุ โกวิโทสิ;

ปปฺปุยฺย อนุตฺตรํ วิสุทฺธึ, ปรินิพฺพาหิสิ วารินาว โชติ.

๔๑๖. ‘‘ปชฺโชตกโร ปริตฺตรํโส, วาเตน วินมฺยเต ลตาว;

เอวมฺปิ ตุวํ อนาทิยาโน, มารํ อินฺทสโคตฺต นิทฺธุนาหิ;

โส เวทยิตาสุ วีตราโค, กาลํ กงฺข อิเธว สีติภูโต’’ติ.

… กาติยาโน เถโร….

๘. มิคชาลตฺเถรคาถา

๔๑๗. ‘‘สุเทสิโต จกฺขุมตา, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

สพฺพสํโยชนาตีโต, สพฺพวฏฺฏวินาสโน.

๔๑๘. ‘‘นิยฺยานิโก อุตฺตรโณ, ตณฺหามูลวิโสสโน;

วิสมูลํ อาฆาตนํ, เฉตฺวา ปาเปติ นิพฺพุตึ.

๔๑๙. ‘‘อญฺญาณมูลเภทาย, กมฺมยนฺตวิฆาฏโน;

วิญฺญาณานํ ปริคฺคเห, ญาณวชิรนิปาตโน.

๔๒๐. ‘‘เวทนานํ วิญฺญาปโน, อุปาทานปฺปโมจโน;

ภวํ องฺคารกาสุํว, ญาเณน อนุปสฺสโน [อนุปสฺสโก (สี. ปี.)].

๔๒๑. ‘‘มหารโส สุคมฺภีโร, ชรามจฺจุนิวารโณ;

อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค, ทุกฺขูปสมโน สิโว.

๔๒๒. ‘‘กมฺมํ กมฺมนฺติ ญตฺวาน, วิปากญฺจ วิปากโต;

ปฏิจฺจุปฺปนฺนธมฺมานํ, ยถาวาโลกทสฺสโน;

มหาเขมงฺคโม สนฺโต, ปริโยสานภทฺทโก’’ติ.

… มิคชาโล เถโร….

๙. ปุโรหิตปุตฺตเชนฺตตฺเถรคาถา

๔๒๓. ‘‘ชาติมเทน มตฺโตหํ, โภคอิสฺสริเยน จ;

สณฺฐานวณฺณรูเปน, มทมตฺโต อจาริหํ.

๔๒๔. ‘‘นาตฺตโน สมกํ กญฺจิ, อติเรกํ จ มญฺญิสํ;

อติมานหโต พาโล, ปตฺถทฺโธ อุสฺสิตทฺธโช.

๔๒๕. ‘‘มาตรํ ปิตรญฺจาปิ, อญฺเญปิ ครุสมฺมเต;

น กญฺจิ อภิวาเทสึ, มานตฺถทฺโธ อนาทโร.

๔๒๖. ‘‘ทิสฺวา วินายกํ อคฺคํ, สารถีนํ วรุตฺตมํ;

ตปนฺตมิว อาทิจฺจํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

๔๒๗. ‘‘มานํ มทญฺจ ฉฑฺเฑตฺวา, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

สิรสา อภิวาเทสึ, สพฺพสตฺตานมุตฺตมํ.

๔๒๘. ‘‘อติมาโน จ โอมาโน, ปหีนา สุสมูหตา;

อสฺมิมาโน สมุจฺฉินฺโน, สพฺเพ มานวิธา หตา’’ติ.

… เชนฺโต ปุโรหิตปุตฺโต เถโร….

๑๐. สุมนตฺเถรคาถา

๔๒๙. ‘‘ยทา นโว ปพฺพชิโต, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก;

อิทฺธิยา อภิโภตฺวาน, ปนฺนคินฺทํ มหิทฺธิกํ.

๔๓๐. ‘‘อุปชฺฌายสฺส อุทกํ, อโนตตฺตา มหาสรา;

อาหรามิ ตโต ทิสฺวา, มํ สตฺถา เอตทพฺรวิ’’.

๔๓๑. ‘‘สาริปุตฺต อิมํ ปสฺส, อาคจฺฉนฺตํ กุมารกํ;

อุทกกุมฺภมาทาย, อชฺฌตฺตํ สุสมาหิตํ.

๔๓๒. ‘‘ปาสาทิเกน วตฺเตน, กลฺยาณอิริยาปโถ;

สามเณโรนุรุทฺธสฺส, อิทฺธิยา จ วิสารโท.

๔๓๓. ‘‘อาชานีเยน อาชญฺโญ, สาธุนา สาธุการิโต;

วินีโต อนุรุทฺเธน, กตกิจฺเจน สิกฺขิโต.

๔๓๔. ‘‘โส ปตฺวา ปรมํ สนฺตึ, สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ;

สามเณโร ส สุมโน, มา มํ ชญฺญาติ อิจฺฉตี’’ติ.

… สุมโน เถโร….

๑๑. นฺหาตกมุนิตฺเถรคาถา

๔๓๕. ‘‘วาตโรคาภินีโต ตฺวํ, วิหรํ กานเน วเน;

ปวิทฺธโคจเร ลูเข, กถํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ’’.

๔๓๖. ‘‘ปีติสุเขน วิปุเลน, ผริตฺวาน สมุสฺสยํ;

ลูขมฺปิ อภิสมฺโภนฺโต, วิหริสฺสามิ กานเน.

๔๓๗. ‘‘ภาเวนฺโต สตฺต โพชฺฌงฺเค, อินฺทฺริยานิ พลานิ จ;