๕. ปญฺจกนิปาโต

๑. ราชทตฺตตฺเถรคาถา

๓๑๕. ‘‘ภิกฺขุ สิวถิกํ [สีวถิกํ (สี. สฺยา. ปี.)] คนฺตฺวา, อทฺทส อิตฺถิมุชฺฌิตํ;

อปวิทฺธํ สุสานสฺมึ, ขชฺชนฺตึ กิมิหี ผุฏํ.

๓๑๖. ‘‘ยญฺหิ เอเก ชิคุจฺฉนฺติ, มตํ ทิสฺวาน ปาปกํ;

กามราโค ปาตุรหุ, อนฺโธว สวตี [วสตี (สี.)] อหุํ.

๓๑๗. ‘‘โอรํ โอทนปากมฺหา, ตมฺหา ฐานา อปกฺกมึ;

สติมา สมฺปชาโนหํ, เอกมนฺตํ อุปาวิสึ.

๓๑๘. ‘‘ตโต เม มนสีกาโร, โยนิโส อุทปชฺชถ;

อาทีนโว ปาตุรหุ, นิพฺพิทา สมติฏฺฐถ.

๓๑๙. ‘‘ตโต จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม, ปสฺส ธมฺมสุธมฺมตํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ.

… ราชทตฺโต เถโร….

๒. สุภูตตฺเถรคาถา

๓๒๐. ‘‘อโยเค ยุญฺชมตฺตานํ, ปุริโส กิจฺจมิจฺฉโก [กิจฺจมิจฺฉโต (สี.), กิจฺจมิจฺฉยํ (กตฺถจิ)];

จรํ เจ นาธิคจฺเฉยฺย, ‘ตํ เม ทุพฺภคลกฺขณํ’.

๓๒๑. ‘‘อพฺพูฬฺหํ อฆคตํ วิชิตํ, เอกญฺเจ โอสฺสเชยฺย กลีว สิยา;

สพฺพานิปิ เจ โอสฺสเชยฺย อนฺโธว สิยา, สมวิสมสฺส อทสฺสนโต.

๓๒๒. ‘‘ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๓๒๓. [ธ. ป. ๕๑ ธมฺมปเทปิ] ‘‘ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ, วณฺณวนฺตํ อคนฺธกํ;

เอวํ สุภาสิตา วาจา, อผลา โหติ อกุพฺพโต.

๓๒๔. [ธ. ป. ๕๒] ‘‘ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ, วณฺณวนฺตํ สุคนฺธกํ [สคนฺธกํ (สี. สฺยา. ปี.)];

เอวํ สุภาสิตา วาจา, สผลา โหติ กุพฺพโต’’ติ [สกุพฺพโต (สี. ปี.), สุกุพฺพโต (สฺยา.)].

… สุภูโต เถโร….

๓. คิริมานนฺทตฺเถรคาถา

๓๒๕. ‘‘วสฺสติ เทโว ยถา สุคีตํ, ฉนฺนา เม กุฏิกา สุขา นิวาตา;

ตสฺสํ วิหรามิ วูปสนฺโต, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว.

๓๒๖. ‘‘วสฺสติ เทโว ยถา สุคีตํ, ฉนฺนา เม กุฏิกา สุขา นิวาตา;

ตสฺสํ วิหรามิ สนฺตจิตฺโต, อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทว.

๓๒๗. ‘‘วสฺสติ เทโว…เป… ตสฺสํ วิหรามิ วีตราโค…เป….

๓๒๘. ‘‘วสฺสติ เทโว…เป… ตสฺสํ วิหรามิ วีตโทโส…เป….

๓๒๙. ‘‘วสฺสติ เทโว…เป… ตสฺสํ วิหรามิ วีตโมโห;

อถ เจ ปตฺถยสี ปวสฺส เทวา’’ติ.

… คิริมานนฺโท เถโร….

๔. สุมนตฺเถรคาถา

๓๓๐. ‘‘ยํ ปตฺถยาโน ธมฺเมสุ, อุปชฺฌาโย อนุคฺคหิ;

อมตํ อภิกงฺขนฺตํ, กตํ กตฺตพฺพกํ มยา.

๓๓๑. ‘‘อนุปฺปตฺโต สจฺฉิกโต, สยํ ธมฺโม อนีติโห;

วิสุทฺธิญาโณ นิกฺกงฺโข, พฺยากโรมิ ตวนฺติเก.

๓๓๒. ‘‘ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ, ทิพฺพจกฺขุ วิโสธิตํ;

สทตฺโถ เม อนุปฺปตฺโต, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๓๓. ‘‘อปฺปมตฺตสฺส เม สิกฺขา, สุสฺสุตา ตว สาสเน;

สพฺเพ เม อาสวา ขีณา, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว.

๓๓๔. ‘‘อนุสาสิ มํ อริยวตา, อนุกมฺปิ อนุคฺคหิ;

อโมโฆ ตุยฺหโมวาโท, อนฺเตวาสิมฺหิ สิกฺขิโต’’ติ.

… สุมโน เถโร….

๕. วฑฺฒตฺเถรคาถา

๓๓๕. ‘‘สาธู หิ กิร เม มาตา, ปโตทํ อุปทํสยิ;

ยสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, อนุสิฏฺโฐ ชเนตฺติยา;

อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, ปตฺโต สมฺโพธิมุตฺตมํ.

๓๓๖. ‘‘อรหา ทกฺขิเณยฺโยมฺหิ, เตวิชฺโช อมตทฺทโส;

เชตฺวา นมุจิโน เสนํ, วิหรามิ อนาสโว.

๓๓๗. ‘‘อชฺฌตฺตญฺจ พหิทฺธา จ, เย เม วิชฺชึสุ อาสวา;

สพฺเพ อเสสา อุจฺฉินฺนา, น จ อุปฺปชฺชเร ปุน.

๓๓๘. ‘‘วิสารทา โข ภคินี, เอตมตฺถํ อภาสยิ;

‘อปิหา นูน มยิปิ, วนโถ เต น วิชฺชติ’.

๓๓๙. ‘‘ปริยนฺตกตํ ทุกฺขํ, อนฺติโมยํ สมุสฺสโย;

ชาติมรณสํสาโร, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

… วฑฺโฒ เถโร….

๖. นทีกสฺสปตฺเถรคาถา

๓๔๐. ‘‘อตฺถาย วต เม พุทฺโธ, นทึ เนรญฺชรํ อคา;

ยสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, มิจฺฉาทิฏฺฐึ วิวชฺชยึ.

๓๔๑. ‘‘ยชึ อุจฺจาวเจ ยญฺเญ, อคฺคิหุตฺตํ ชุหึ อหํ;

‘เอสา สุทฺธี’ติ มญฺญนฺโต, อนฺธภูโต [อนฺธีภูโต (ก.)] ปุถุชฺชโน.

๓๔๒. ‘‘ทิฏฺฐิคหนปกฺขนฺโท [ปกฺขนฺโต (สี.), ปกฺขนฺโน (สฺยา. ปี.)], ปรามาเสน โมหิโต;

อสุทฺธึ มญฺญิสํ สุทฺธึ, อนฺธภูโต อวิทฺทสุ.

๓๔๓. ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ ปหีนา เม, ภวา สพฺเพ ปทาลิตา [วิทาลิตา (ก.)];

ชุหามิ ทกฺขิเณยฺยคฺคึ, นมสฺสามิ ตถาคตํ.

๓๔๔. ‘‘โมหา สพฺเพ ปหีนา เม, ภวตณฺหา ปทาลิตา;

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

… นทีกสฺสโป เถโร….

๗. คยากสฺสปตฺเถรคาถา

๓๔๕. ‘‘ปาโต มชฺฌนฺหิกํ สายํ, ติกฺขตฺตุํ ทิวสสฺสหํ;

โอตรึ อุทกํ โสหํ, คยาย คยผคฺคุยา.

๓๔๖. ‘‘‘ยํ มยา ปกตํ ปาปํ, ปุพฺเพ อญฺญาสุ ชาติสุ;

ตํ ทานีธ ปวาเหมิ’, เอวํทิฏฺฐิ ปุเร อหุํ.

๓๔๗. ‘‘สุตฺวา สุภาสิตํ วาจํ, ธมฺมตฺถสหิตํ ปทํ;

ตถํ ยาถาวกํ อตฺถํ, โยนิโส ปจฺจเวกฺขิสํ;

๓๔๘. ‘‘นินฺหาตสพฺพปาโปมฺหิ, นิมฺมโล ปยโต สุจิ;

สุทฺโธ สุทฺธสฺส ทายาโท, ปุตฺโต พุทฺธสฺส โอรโส.

๓๔๙. ‘‘โอคยฺหฏฺฐงฺคิกํ โสตํ, สพฺพปาปํ ปวาหยึ;

ติสฺโส วิชฺชา อชฺฌคมึ, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ.

… คยากสฺสโป เถโร….

๘. วกฺกลิตฺเถรคาถา

๓๕๐. ‘‘วาตโรคาภินีโต ตฺวํ, วิหรํ กานเน วเน;

ปวิฏฺฐโคจเร ลูเข, กถํ ภิกฺขุ กริสฺสสิ.

๓๕๑. ‘‘ปีติสุเขน วิปุเลน, ผรมาโน สมุสฺสยํ;

ลูขมฺปิ อภิสมฺโภนฺโต, วิหริสฺสามิ กานเน.

๓๕๒. ‘‘ภาเวนฺโต สติปฏฺฐาเน, อินฺทฺริยานิ พลานิ จ;

โพชฺฌงฺคานิ จ ภาเวนฺโต, วิหริสฺสามิ กานเน.

๓๕๓. ‘‘อารทฺธวีริเย ปหิตตฺเต, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกเม [อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกโม (สี.)];

สมคฺเค สหิเต ทิสฺวา, วิหริสฺสามิ กานเน.

๓๕๔. ‘‘อนุสฺสรนฺโต สมฺพุทฺธํ, อคฺคํ ทนฺตํ สมาหิตํ;

อตนฺทิโต รตฺตินฺทิวํ, วิหริสฺสามิ กานเน’’ติ.

… วกฺกลิตฺเถโร….

๙. วิชิตเสนตฺเถรคาถา

๓๕๕. ‘‘โอลคฺเคสฺสามิ เต จิตฺต, อาณิทฺวาเรว หตฺถินํ;

น ตํ ปาเป นิโยเชสฺสํ, กามชาล [กามชาลํ (สฺยา.)] สรีรช [สรีรชํ (สฺยา. ก.)].

๓๕๖. ‘‘ตฺวํ โอลคฺโค น คจฺฉสิ [น คญฺฉิสิ (ปี)], ทฺวารวิวรํ คโชว อลภนฺโต;

น จ จิตฺตกลิ ปุนปฺปุนํ, ปสกฺก [ปสหํ (สี. สฺยา. ปี.)] ปาปรโต จริสฺสสิ.

๓๕๗. ‘‘ยถา กุญฺชรํ อทนฺตํ, นวคฺคหมงฺกุสคฺคโห;

พลวา อาวตฺเตติ อกามํ, เอวํ อาวตฺตยิสฺสํ ตํ.

๓๕๘. ‘‘ยถา วรหยทมกุสโล, สารถิ ปวโร ทเมติ อาชญฺญํ;

เอวํ ทมยิสฺสํ ตํ, ปติฏฺฐิโต ปญฺจสุ พเลสุ.

๓๕๙. ‘‘สติยา ตํ นิพนฺธิสฺสํ, ปยุตฺโต เต ทเมสฺสามิ [ปยตตฺโต โวทเปสฺสามิ (สี.)];

วีริยธุรนิคฺคหิโต, น ยิโต ทูรํ คมิสฺสเส จิตฺตา’’ติ.

… วิชิตเสโน เถโร….

๑๐. ยสทตฺตตฺเถรคาถา

๓๖๐. ‘‘อุปารมฺภจิตฺโต ทุมฺเมโธ, สุณาติ ชินสาสนํ;

อารกา โหติ สทฺธมฺมา, นภโส ปถวี ยถา.

๓๖๑. ‘‘อุปารมฺภจิตฺโต ทุมฺเมโธ, สุณาติ ชินสาสนํ;

ปริหายติ สทฺธมฺมา, กาฬปกฺเขว จนฺทิมา.

๓๖๒. ‘‘อุปารมฺภจิตฺโต ทุมฺเมโธ, สุณาติ ชินสาสนํ;

ปริสุสฺสติ สทฺธมฺเม, มจฺโฉ อปฺโปทเก ยถา.

๓๖๓. ‘‘อุปารมฺภจิตฺโต ทุมฺเมโธ, สุณาติ ชินสาสนํ;

น วิรูหติ สทฺธมฺเม, เขตฺเต พีชํว ปูติกํ.

๓๖๔. ‘‘โย จ ตุฏฺเฐน จิตฺเตน, สุณาติ ชินสาสนํ;

เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ, สจฺฉิกตฺวา อกุปฺปตํ;

ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ, ปรินิพฺพาตินาสโว’’ติ.

… ยสทตฺโต เถโร….

๑๑. โสณกุฏิกณฺณตฺเถรคาถา

๓๖๕. ‘‘อุปสมฺปทา จ เม ลทฺธา, วิมุตฺโต จมฺหิ อนาสโว;

โส จ เม ภควา ทิฏฺโฐ, วิหาเร จ สหาวสึ.

๓๖๖. ‘‘พหุเทว รตฺตึ ภควา, อพฺโภกาเสตินามยิ;

วิหารกุสโล สตฺถา, วิหารํ ปาวิสี ตทา.

๓๖๗. ‘‘สนฺถริตฺวาน สงฺฆาฏึ, เสยฺยํ กปฺเปสิ โคตโม;

สีโห เสลคุหายํว, ปหีนภยเภรโว.

๓๖๘. ‘‘ตโต กลฺยาณวากฺกรโณ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก;

โสโณ อภาสิ สทฺธมฺมํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สมฺมุขา.

๓๖๙. ‘‘ปญฺจกฺขนฺเธ ปริญฺญาย, ภาวยิตฺวาน อญฺชสํ;

ปปฺปุยฺย ปรมํ สนฺตึ, ปรินิพฺพิสฺสตฺยนาสโว’’ติ.

… โสโณ กุฏิกณฺณเถโร….

๑๒. โกสิยตฺเถรคาถา

๓๗๐. ‘‘โย เว ครูนํ วจนญฺญุ ธีโร, วเส จ ตมฺหิ ชนเยถ เปมํ;

โส ภตฺติมา นาม จ โหติ ปณฺฑิโต, ญตฺวา จ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส.

๓๗๑. ‘‘ยํ อาปทา อุปฺปติตา อุฬารา, นกฺขมฺภยนฺเต ปฏิสงฺขยนฺตํ;

โส ถามวา นาม จ โหติ ปณฺฑิโต, ญตฺวา จ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส.

๓๗๒. ‘‘โย เว สมุทฺโทว ฐิโต อเนโช, คมฺภีรปญฺโญ นิปุณตฺถทสฺสี;

อสํหาริโย นาม จ โหติ ปณฺฑิโต, ญตฺวา จ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส.

๓๗๓. ‘‘พหุสฺสุโต ธมฺมธโร จ โหติ, ธมฺมสฺส โหติ อนุธมฺมจารี;

โส ตาทิโส นาม จ โหติ ปณฺฑิโต, ญตฺวา จ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺส.

๓๗๔. ‘‘อตฺถญฺจ โย ชานาติ ภาสิตสฺส, อตฺถญฺจ ญตฺวาน ตถา กโรติ;

อตฺถนฺตโร นาม ส โหติ ปณฺฑิโต, ญตฺวา จ ธมฺเมสุ วิเสสิ อสฺสา’’ติ.

… โกสิโย เถโร….

ปญฺจกนิปาโต นิฏฺฐิโต.