๒. ทุกนิปาโต

๑. ปฐมวคฺโค

๑. อุตฺตรตฺเถรคาถา

๑๒๑. ‘‘นตฺถิ โกจิ ภโว นิจฺโจ, สงฺขารา วาปิ สสฺสตา;

อุปฺปชฺชนฺติ จ เต ขนฺธา, จวนฺติ อปราปรํ.

๑๒๒. ‘‘เอตมาทีนํ ญตฺวา, ภเวนมฺหิ อนตฺถิโก;

นิสฺสโฏ สพฺพกาเมหิ, ปตฺโต เม อาสวกฺขโย’’ติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุตฺตโร เถโร คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

๒. ปิณฺโฑลภารทฺวาชตฺเถรคาถา

๑๒๓. ‘‘นยิทํ อนเยน ชีวิตํ, นาหาโร หทยสฺส สนฺติโก;

อาหารฏฺฐิติโก สมุสฺสโย, อิติ ทิสฺวาน จรามิ เอสนํ.

๑๒๔. ‘‘ปงฺโกติ หิ นํ ปเวทยุํ, ยายํ วนฺทนปูชนา กุเลสุ;

สุขุมํ สลฺลํ ทุรุพฺพหํ, สกฺกาโร กาปุริเสน ทุชฺชโห’’ติ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิณฺโฑลภารทฺวาโช เถโร คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

๓. วลฺลิยตฺเถรคาถา

๑๒๕. ‘‘มกฺกโฏ ปญฺจทฺวารายํ, กุฏิกายํ ปสกฺกิย;

ทฺวาเรน อนุปริเยติ, ฆฏฺฏยนฺโต มุหุํ มุหุํ.

๑๒๖. ‘‘ติฏฺฐ มกฺกฏ มา ธาวิ, น หิ เต ตํ ยถา ปุเร;

นิคฺคหีโตสิ ปญฺญาย, เนว ทูรํ คมิสฺสตี’’ติ.

… วลฺลิโย เถโร….

๔. คงฺคาตีริยตฺเถรคาถา

๑๒๗. ‘‘ติณฺณํ เม ตาลปตฺตานํ, คงฺคาตีเร กุฏี กตา;

ฉวสิตฺโตว เม ปตฺโต, ปํสุกูลญฺจ จีวรํ.

๑๒๘. ‘‘ทฺวินฺนํ อนฺตรวสฺสานํ, เอกา วาจา เม ภาสิตา;

ตติเย อนฺตรวสฺสมฺหิ, ตโมขนฺโธ [ตโมกฺขนฺโธ (สี. สฺยา.)] ปทาลิโต’’ติ.

… คงฺคาตีริโย เถโร….

๕. อชินตฺเถรคาถา

๑๒๙. ‘‘อปิ เจ โหติ เตวิชฺโช, มจฺจุหายี อนาสโว;

อปฺปญฺญาโตติ นํ พาลา, อวชานนฺติ อชานตา.

๑๓๐. ‘‘โย จ โข อนฺนปานสฺส, ลาภี โหตีธ ปุคฺคโล;

ปาปธมฺโมปิ เจ โหติ, โส เนสํ โหติ สกฺกโต’’ติ.

… อชิโน เถโร….

๖. เมฬชินตฺเถรคาถา

๑๓๑. ‘‘ยทาหํ ธมฺมมสฺโสสึ, ภาสมานสฺส สตฺถุโน;

น กงฺขมภิชานามิ, สพฺพญฺญูอปราชิเต.

๑๓๒. ‘‘สตฺถวาเห มหาวีเร, สารถีนํ วรุตฺตเม;

มคฺเค ปฏิปทายํ วา, กงฺขา มยฺหํ น วิชฺชตี’’ติ.

… เมฬชิโน เถโร….

๗. ราธตฺเถรคาถา

๑๓๓. [ธ. ป. ๑๓ ธมฺมปเท] ‘‘ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ, วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ;

เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค สมติวิชฺฌติ.

๑๓๔. [ธ. ป. ๑๔ ธมฺมปเท] ‘‘ยถา อคารํ สุจฺฉนฺนํ, วุฑฺฒี น สมติวิชฺฌติ;

เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค น สมติวิชฺฌตี’’ติ.

… ราโธ เถโร….

๘. สุราธตฺเถรคาถา

๑๓๕. ‘‘ขีณา หิ มยฺหํ ชาติ, วุสิตํ ชินสาสนํ;

ปหีโน ชาลสงฺขาโต, ภวเนตฺติ สมูหตา.

๑๓๖. ‘‘ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิโต, อคารสฺมานคาริยํ;

โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต, สพฺพสํโยชนกฺขโย’’ติ.

… สุราโธ เถโร….

๙. โคตมตฺเถรคาถา

๑๓๗. ‘‘สุขํ สุปนฺติ มุนโย, เย อิตฺถีสุ น พชฺฌเร;

สทา เว รกฺขิตพฺพาสุ, ยาสุ สจฺจํ สุทุลฺลภํ.

๑๓๘. ‘‘วธํ จริมฺห เต กาม, อนณา ทานิ เต มยํ;

คจฺฉาม ทานิ นิพฺพานํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจตี’’ติ.

… โคตโม เถโร….

๑๐. วสภตฺเถรคาถา

๑๓๙. ‘‘ปุพฺเพ หนติ อตฺตานํ, ปจฺฉา หนติ โส ปเร;

สุหตํ หนฺติ อตฺตานํ, วีตํเสเนว ปกฺขิมา.

๑๔๐. ‘‘น พฺราหฺมโณ พหิวณฺโณ, อนฺโต วณฺโณ หิ พฺราหฺมโณ;

ยสฺมึ ปาปานิ กมฺมานิ, ส เว กโณฺห สุชมฺปตี’’ติ.

… วสโภ เถโร….

วคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต.

ตสฺสุทฺทานํ –

อุตฺตโร เจว ปิณฺโฑโล, วลฺลิโย ตีริโย อิสิ;

อชิโน จ เมฬชิโน, ราโธ สุราโธ โคตโม;

วสเภน อิเม โหนฺติ, ทส เถรา มหิทฺธิกาติ.

๒. ทุติยวคฺโค

๑. มหาจุนฺทตฺเถรคาถา

๑๔๑. ‘‘สุสฺสูสา สุตวทฺธนี, สุตํ ปญฺญาย วทฺธนํ;

ปญฺญาย อตฺถํ ชานาติ, ญาโต อตฺโถ สุขาวโห.

๑๔๒. ‘‘เสเวถ ปนฺตานิ เสนาสนานิ, จเรยฺย สํโยชนวิปฺปโมกฺขํ;

สเจ รตึ นาธิคจฺเฉยฺย ตตฺถ, สงฺเฆ วเส รกฺขิตตฺโต สติมา’’ติ.

… มหาจุนฺโท เถโร….

๒. โชติทาสตฺเถรคาถา

๑๔๓. ‘‘เย โข เต เวฐมิสฺเสน [เวฆมิสฺเสน (สี. สฺยา.), เว คมิสฺเสน, เวขมิสฺเสน (ก.)], นานตฺเตน จ กมฺมุนา;

มนุสฺเส อุปรุนฺธนฺติ, ผรุสูปกฺกมา ชนา;

เตปิ ตตฺเถว กีรนฺติ, น หิ กมฺมํ ปนสฺสติ.

๑๔๔. ‘‘ยํ กโรติ นโร กมฺมํ, กลฺยาณํ ยทิ ปาปกํ;

ตสฺส ตสฺเสว ทายาโท, ยํ ยํ กมฺมํ ปกุพฺพตี’’ติ.

… โชติทาโส เถโร….

๓. เหรญฺญกานิตฺเถรคาถา

๑๔๕. ‘‘อจฺจยนฺติ อโหรตฺตา, ชีวิตํ อุปรุชฺฌติ;

อายุ ขียติ มจฺจานํ, กุนฺนทีนํว โอทกํ.

๑๔๖. ‘‘อถ ปาปานิ กมฺมานิ, กรํ พาโล น พุชฺฌติ;

ปจฺฉาสฺส กฏุกํ โหติ, วิปาโก หิสฺส ปาปโก’’ติ.

… เหรญฺญกานิตฺเถโร….

๔. โสมมิตฺตตฺเถรคาถา

๑๔๗. ‘‘ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว;

เอวํ กุสีตมาคมฺม, สาธุชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

๑๔๘. ‘‘ปวิวิตฺเตหิ อริเยหิ, ปหิตตฺเตหิ ฌายิภิ;

นิจฺจํ อารทฺธวีริเยหิ, ปณฺฑิเตหิ สหาวเส’’ติ.

… โสมมิตฺโต เถโร….

๕. สพฺพมิตฺตตฺเถรคาถา

๑๔๙. ‘‘ชโน ชนมฺหิ สมฺพทฺโธ [สมฺพทฺโธ (สฺยา. ก.)], ชนเมวสฺสิโต ชโน;

ชโน ชเนน เหฐียติ, เหเฐติ จ [โพธิยติ, พาเธติ จ (ก.)] ชโน ชนํ.

๑๕๐. ‘‘โก หิ ตสฺส ชเนนตฺโถ, ชเนน ชนิเตน วา;

ชนํ โอหาย คจฺฉํ ตํ, เหฐยิตฺวา [พาธยิตฺวา (ก.)] พหุํ ชน’’นฺติ.

… สพฺพมิตฺโต เถโร….

๖. มหากาฬตฺเถรคาถา

๑๕๑. ‘‘กาฬี อิตฺถี พฺรหตี ธงฺกรูปา, สตฺถิญฺจ เภตฺวา อปรญฺจ สตฺถึ;

พาหญฺจ เภตฺวา อปรญฺจ พาหํ, สีสญฺจ เภตฺวา ทธิถาลกํว;

เอสา นิสินฺนา อภิสนฺทหิตฺวา.

๑๕๒. ‘‘โย เว อวิทฺวา อุปธึ กโรติ, ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมุเปติ มนฺโท;

ตสฺมา ปชานํ อุปธึ น กยิรา, มาหํ ปุน ภินฺนสิโร สยิสฺส’’นฺติ [ปสฺสิสฺสนฺติ (ก.)].

… มหากาโฬ เถโร….

๗. ติสฺสตฺเถรคาถา

๑๕๓. ‘‘พหู สปตฺเต ลภติ, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

ลาภี อนฺนสฺส ปานสฺส, วตฺถสฺส สยนสฺส จ.

๑๕๔. ‘‘เอตมาทีนวํ ญตฺวา, สกฺกาเรสุ มหพฺภยํ;

อปฺปลาโภ อนวสฺสุโต, สโต ภิกฺขุ ปริพฺพเช’’ติ.

… ติสฺโส เถโร….

๘. กิมิลตฺเถรคาถา

๑๕๕. ‘‘ปาจีนวํสทายมฺหิ, สกฺยปุตฺตา สหายกา;

ปหายานปฺปเก โภเค, อุญฺฉาปตฺตาคเต รตา.

๑๕๖. ‘‘อารทฺธวีริยา ปหิตตฺตา, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา;

รมนฺติ ธมฺมรติยา, หิตฺวาน โลกิยํ รติ’’นฺติ.

… กิมิโล [กิมฺพิโล (สี. สฺยา. ปี.)] เถโร….

๙. นนฺทตฺเถรคาถา

๑๕๗. ‘‘อโยนิโส มนสิการา, มณฺฑนํ อนุยุญฺชิสํ;

อุทฺธโต จปโล จาสึ, กามราเคน อฏฺฏิโต.

๑๕๘. ‘‘อุปายกุสเลนาหํ, พุทฺเธนาทิจฺจพนฺธุนา;

โยนิโส ปฏิปชฺชิตฺวา, ภเว จิตฺตํ อุทพฺพหิ’’นฺติ.

… นนฺโท เถโร….

๑๐. สิริมตฺเถรคาถา

๑๕๙. ‘‘ปเร จ นํ ปสํสนฺติ, อตฺตา เจ อสมาหิโต;

โมฆํ ปเร ปสํสนฺติ, อตฺตา หิ อสมาหิโต.

๑๖๐. ‘‘ปเร จ นํ ครหนฺติ, อตฺตา เจ สุสมาหิโต;

โมฆํ ปเร ครหนฺติ, อตฺตา หิ สุสมาหิโต’’ติ.

… สิริมา เถโร….

วคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต.

ตสฺสุทฺทานํ –

จุนฺโท จ โชติทาโส จ, เถโร เหรญฺญกานิ จ;

โสมมิตฺโต สพฺพมิตฺโต, กาโล ติสฺโส จ กิมิโล [กิมฺพิโล (สี. สฺยา. ปี.), ฉนฺทลกฺขณานุโลมํ];

นนฺโท จ สิริมา เจว, ทส เถรา มหิทฺธิกาติ.

๓. ตติยวคฺโค

๑. อุตฺตรตฺเถรคาถา

๑๖๑. ‘‘ขนฺธา มยา ปริญฺญาตา, ตณฺหา เม สุสมูหตา;

ภาวิตา มม โพชฺฌงฺคา, ปตฺโต เม อาสวกฺขโย.

๑๖๒. ‘‘โสหํ ขนฺเธ ปริญฺญาย, อพฺพหิตฺวาน [อพฺพุหิตฺวาน (ก.)] ชาลินึ;

ภาวยิตฺวาน โพชฺฌงฺเค, นิพฺพายิสฺสํ อนาสโว’’ติ.

… อุตฺตโร เถโร….

๒. ภทฺทชิตฺเถรคาถา

๑๖๓. ‘‘ปนาโท นาม โส ราชา, ยสฺส ยูโป สุวณฺณโย;

ติริยํ โสฬสุพฺเพโธ [โสฬสปพฺเพโธ (สี. อฏฺฐ.), โสฬสพฺพาโณ (?)], อุพฺภมาหุ [อุทฺธมาหุ (สี.), อุจฺจมาหุ (สฺยา.)] สหสฺสธา.

๑๖๔. ‘‘สหสฺสกณฺโฑ สตเคณฺฑุ, ธชาลุ หริตามโย;

อนจฺจุํ ตตฺถ คนฺธพฺพา, ฉสหสฺสานิ สตฺตธา’’ติ.

… ภทฺทชิตฺเถโร….

๓. โสภิตตฺเถรคาถา