๓. ติกนิปาโต

๑. องฺคณิกภารทฺวาชตฺเถรคาถา

๒๑๙. ‘‘อโยนิ สุทฺธิมเนฺวสํ, อคฺคึ ปริจรึ วเน;

สุทฺธิมคฺคํ อชานนฺโต, อกาสึ อมรํ ตปํ [อกาสึ อปรํ ตปํ (สฺยา.), อกาสึ อมตํ ตปํ (ก.)].

๒๒๐. ‘‘ตํ สุเขน สุขํ ลทฺธํ, ปสฺส ธมฺมสุธมฺมตํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๒๑. ‘‘พฺรหฺมพนฺธุ ปุเร อาสึ, อิทานิ โขมฺหิ พฺราหฺมโณ;

เตวิชฺโช นฺหาตโก [นหาตโก (สี. อฏฺฐ.)] จมฺหิ, โสตฺติโย จมฺหิ เวทคู’’ติ.

… องฺคณิกภารทฺวาโช เถโร….

๒. ปจฺจยตฺเถรคาถา

๒๒๒. ‘‘ปญฺจาหาหํ ปพฺพชิโต, เสโข อปฺปตฺตมานโส,

วิหารํ เม ปวิฏฺฐสฺส, เจตโส ปณิธี อหุ.

๒๒๓. ‘‘นาสิสฺสํ น ปิวิสฺสามิ, วิหารโต น นิกฺขเม;

นปิ ปสฺสํ นิปาเตสฺสํ, ตณฺหาสลฺเล อนูหเต.

๒๒๔. ‘‘ตสฺส เมวํ วิหรโต, ปสฺส วีริยปรกฺกมํ;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสน’’นฺติ.

… ปจฺจโย เถโร….

๓. พากุลตฺเถรคาถา

๒๒๕. ‘‘โย ปุพฺเพ กรณียานิ, ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

สุขา โส ธํสเต ฐานา, ปจฺฉา จ มนุตปฺปติ.

๒๒๖. ‘‘ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๒๒๗. ‘‘สุสุขํ วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

… พากุโล [พากฺกุโล (สี.)] เถโร….

๔. ธนิยตฺเถรคาถา

๒๒๘. ‘‘สุขํ เจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ, สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา;

สงฺฆิกํ นาติมญฺเญยฺย, จีวรํ ปานโภชนํ.

๒๒๙. ‘‘สุขํ เจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ, สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา;

อหิ มูสิกโสพฺภํว, เสเวถ สยนาสนํ.

๒๓๐. ‘‘สุขํ เจ ชีวิตุํ อิจฺเฉ, สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา;

อิตรีตเรน ตุสฺเสยฺย, เอกธมฺมญฺจ ภาวเย’’ติ.

… ธนิโย เถโร….

๕. มาตงฺคปุตฺตตฺเถรคาถา

๒๓๑. ‘‘อติสีตํ อติอุณฺหํ, อติสายมิทํ อหุ;

อิติ วิสฺสฏฺฐกมฺมนฺเต, ขณา อจฺเจนฺติ มาณเว.

๒๓๒. ‘‘โย จ สีตญฺจ อุณฺหญฺจ, ติณา ภิยฺโย น มญฺญติ;

กรํ ปุริสกิจฺจานิ, โส สุขา น วิหายติ.

๒๓๓. ‘‘ทพฺพํ กุสํ โปฏกิลํ, อุสีรํ มุญฺชปพฺพชํ;

อุรสา ปนุทิสฺสามิ, วิเวกมนุพฺรูหย’’นฺติ.

… มาตงฺคปุตฺโต เถโร….

๖. ขุชฺชโสภิตตฺเถรคาถา

๒๓๔. ‘‘เย จิตฺตกถี พหุสฺสุตา, สมณา ปาฏลิปุตฺตวาสิโน;

เตสญฺญตโรยมายุวา, ทฺวาเร ติฏฺฐติ ขุชฺชโสภิโต.

๒๓๕. ‘‘เย จิตฺตกถี พหุสฺสุตา, สมณา ปาฏลิปุตฺตวาสิโน;

เตสญฺญตโรยมายุวา, ทฺวาเร ติฏฺฐติ มาลุเตริโต.

๒๓๖. ‘‘สุยุทฺเธน สุยิฏฺเฐน, สงฺคามวิชเยน จ;

พฺรหฺมจริยานุจิณฺเณน, เอวายํ สุขเมธตี’’ติ.

… ขุชฺชโสภิโต เถโร….

๗. วารณตฺเถรคาถา

๒๓๗. ‘‘โยธ โกจิ มนุสฺเสสุ, ปรปาณานิ หึสติ;

อสฺมา โลกา ปรมฺหา จ, อุภยา ธํสเต นโร.

๒๓๘. ‘‘โย จ เมตฺเตน จิตฺเตน, สพฺพปาณานุกมฺปติ;

พหุญฺหิ โส ปสวติ, ปุญฺญํ ตาทิสโก นโร.

๒๓๙. ‘‘สุภาสิตสฺส สิกฺเขถ, สมณูปาสนสฺส จ;

เอกาสนสฺส จ รโห, จิตฺตวูปสมสฺส จา’’ติ.

… วารโณ เถโร….

๘. วสฺสิกตฺเถรคาถา

๒๔๐. ‘‘เอโกปิ สทฺโธ เมธาวี, อสฺสทฺธานีธ ญาตินํ;

ธมฺมฏฺโฐ สีลสมฺปนฺโน, โหติ อตฺถาย พนฺธุนํ.

๒๔๑. ‘‘นิคฺคยฺห อนุกมฺปาย, โจทิตา ญาตโย มยา;

ญาติพนฺธวเปเมน, การํ กตฺวาน ภิกฺขุสุ.

๒๔๒. ‘‘เต อพฺภตีตา กาลงฺกตา, ปตฺตา เต ติทิวํ สุขํ;

ภาตโร มยฺหํ มาตา จ, โมทนฺติ กามกามิโน’’ติ.

… วสฺสิโก [ปสฺสิโก (สี. สฺยา. ปี.)] เถโร….

๙. ยโสชตฺเถรคาถา

๒๔๓. ‘‘กาลปพฺพงฺคสงฺกาโส, กิโส ธมนิสนฺถโต;

มตฺตญฺญู อนฺนปานมฺหิ, อทีนมนโส นโร’’.

๒๔๔. ‘‘ผุฏฺโฐ ฑํเสหิ มกเสหิ, อรญฺญสฺมึ พฺรหาวเน;

นาโค สงฺคามสีเสว, สโต ตตฺราธิวาสเย.

๒๔๕. ‘‘ยถา พฺรหฺมา ตถา เอโก, ยถา เทโว ตถา ทุเว;

ยถา คาโม ตถา ตโย, โกลาหลํ ตตุตฺตริ’’นฺติ.

… ยโสโช เถโร….

๑๐. สาฏิมตฺติยตฺเถรคาถา

๒๔๖. ‘‘อหุ ตุยฺหํ ปุเร สทฺธา, สา เต อชฺช น วิชฺชติ;

ยํ ตุยฺหํ ตุยฺหเมเวตํ, นตฺถิ ทุจฺจริตํ มม.

๒๔๗. ‘‘อนิจฺจา หิ จลา สทฺทา, เอวํ ทิฏฺฐา หิ สา มยา;

รชฺชนฺติปิ วิรชฺชนฺติ, ตตฺถ กึ ชิยฺยเต มุนิ.

๒๔๘. ‘‘ปจฺจติ มุนิโน ภตฺตํ, โถกํ โถกํ กุเล กุเล;

ปิณฺฑิกาย จริสฺสามิ, อตฺถิ ชงฺฆพลํ [ชงฺฆาพลํ (สี.)] มมา’’ติ.

… สาฏิมตฺติโย เถโร….

๑๑. อุปาลิตฺเถรคาถา

๒๔๙. ‘‘สทฺธาย อภินิกฺขมฺม, นวปพฺพชิโต นโว;

มิตฺเต ภเชยฺย กลฺยาเณ, สุทฺธาชีเว อตนฺทิเต.

๒๕๐. ‘‘สทฺธาย อภินิกฺขมฺม, นวปพฺพชิโต นโว;

สงฺฆสฺมึ วิหรํ ภิกฺขุ, สิกฺเขถ วินยํ พุโธ.

๒๕๑. ‘‘สทฺธาย อภินิกฺขมฺม, นวปพฺพชิโต นโว;

กปฺปากปฺเปสุ กุสโล, จเรยฺย อปุรกฺขโต’’ติ.

… อุปาลิตฺเถโร….

๑๒. อุตฺตรปาลตฺเถรคาถา

๒๕๒. ‘‘ปณฺฑิตํ วต มํ สนฺตํ, อลมตฺถวิจินฺตกํ;

ปญฺจ กามคุณา โลเก, สมฺโมหา ปาตยึสุ มํ.

๒๕๓. ‘‘ปกฺขนฺโท มารวิสเย, ทฬฺหสลฺลสมปฺปิโต;

อสกฺขึ มจฺจุราชสฺส, อหํ ปาสา ปมุจฺจิตุํ.

๒๕๔. ‘‘สพฺเพ กามา ปหีนา เม, ภวา สพฺเพ ปทาลิตา [วิทาลิตา (สี. ปี. อฏฺฐ.)];

วิกฺขีโณ ชาติสํสาโร, นตฺถิ ทานิ ปุนพฺภโว’’ติ.

… อุตฺตรปาโล เถโร….

๑๓. อภิภูตตฺเถรคาถา

๒๕๕. ‘‘สุณาถ ญาตโย สพฺเพ, ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

ธมฺมํ โว เทสยิสฺสามิ, ทุกฺขา ชาติ ปุนปฺปุนํ.

๒๕๖. [สํ. นิ. ๑.๑๘๕] ‘‘อารมฺภถ [อารภถ (สี. สฺยา.), อารพฺภถ (ก.)] นิกฺกมถ, ยุญฺชถ พุทฺธสาสเน;

ธุนาถ มจฺจุโน เสนํ, นฬาคารํว กุญฺชโร.

๒๕๗. ‘‘โย อิมสฺมึ ธมฺมวินเย, อปฺปมตฺโต วิหสฺสติ [วิเหสฺสติ (สฺยา. ปี.)];

ปหาย ชาติสํสารํ, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสตี’’ติ.

… อภิภูโต เถโร….

๑๔. โคตมตฺเถรคาถา

๒๕๘. ‘‘สํสรํ หิ นิรยํ อคจฺฉิสฺสํ, เปตโลกมคมํ ปุนปฺปุนํ;

ทุกฺขมมฺหิปิ ติรจฺฉานโยนิยํ, เนกธา หิ วุสิตํ จิรํ มยา.

๒๕๙. ‘‘มานุโสปิ จ ภโวภิราธิโต, สคฺคกายมคมํ สกึ สกึ;

รูปธาตุสุ อรูปธาตุสุ, เนวสญฺญิสุ อสญฺญิสุฏฺฐิตํ.

๒๖๐. ‘‘สมฺภวา สุวิทิตา อสารกา, สงฺขตา ปจลิตา สเทริตา;

ตํ วิทิตฺวา มหมตฺตสมฺภวํ, สนฺติเมว สติมา สมชฺฌค’’นฺติ.

… โคตโม เถโร….

๑๕. หาริตตฺเถรคาถา

๒๖๑. ‘‘โย ปุพฺเพ กรณียานิ, ปจฺฉา โส กาตุมิจฺฉติ;

สุขา โส ธํสเต ฐานา, ปจฺฉา จ มนุตปฺปติ.

๒๖๒. ‘‘ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท, ยํ น กยิรา น ตํ วเท;

อกโรนฺตํ ภาสมานํ, ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๒๖๓. ‘‘สุสุขํ วต นิพฺพานํ, สมฺมาสมฺพุทฺธเทสิตํ;

อโสกํ วิรชํ เขมํ, ยตฺถ ทุกฺขํ นิรุชฺฌตี’’ติ.

… หาริโต เถโร….

๑๖. วิมลตฺเถรคาถา

๒๖๔. ‘‘ปาปมิตฺเต วิวชฺเชตฺวา, ภเชยฺยุตฺตมปุคฺคลํ;

โอวาเท จสฺส ติฏฺเฐยฺย, ปตฺเถนฺโต อจลํ สุขํ.

๒๖๕. ‘‘ปริตฺตํ ทารุมารุยฺห, ยถา สีเท มหณฺณเว;

เอวํ กุสีตมาคมฺม, สาธุชีวีปิ สีทติ;

ตสฺมา ตํ ปริวชฺเชยฺย, กุสีตํ หีนวีริยํ.

๒๖๖. ‘‘ปวิวิตฺเตหิ อริเยหิ, ปหิตตฺเตหิ ฌายิภิ;

นิจฺจํ อารทฺธวีริเยหิ, ปณฺฑิเตหิ สหาวเส’’ติ.

… วิมโล เถโร….

ติกนิปาโต นิฏฺฐิโต.