๓. จูฬวคฺโค

๑. อภิชฺชมานเปตวตฺถุ

๓๘๗. ‘‘อภิชฺชมาเน วาริมฺหิ, คงฺคาย อิธ คจฺฉสิ;

นคฺโค ปุพฺพทฺธเปโตว มาลธารี อลงฺกโต;

กุหึ คมิสฺสสิ เปต, กตฺถ วาโส ภวิสฺสตี’’ติ.

๓๘๘. ‘‘จุนฺทฏฺฐิลํ [จุนฺทฏฺฐิกํ (สี.)] คมิสฺสามิ, เปโต โส อิติ ภาสติ;

อนฺตเร วาสภคามํ, พาราณสึ จ [พาราณสิยา จ (สี. สฺยา.)] สนฺติเก’’.

๓๘๙. ตญฺจ ทิสฺวา มหามตฺโต, โกลิโย อิติ วิสฺสุโต;

สตฺตุํ ภตฺตญฺจ เปตสฺส, ปีตกญฺจ ยุคํ อทา.

๓๙๐. นาวาย ติฏฺฐมานาย, กปฺปกสฺส อทาปยิ;

กปฺปกสฺส ปทินฺนมฺหิ, ฐาเน เปตสฺส ทิสฺสถ [เปตสฺสุ’ทิสฺสถ (สี.), เปตสฺสุ’ทิจฺฉถ (?)].

๓๙๑. ตโต สุวตฺถวสโน, มาลธารี อลงฺกโต;

ฐาเน ฐิตสฺส เปตสฺส, ทกฺขิณา อุปกปฺปถ;

ตสฺมา ทชฺเชถ เปตานํ, อนุกมฺปาย ปุนปฺปุนํ.

๓๙๒. สาตุนฺนวสนา [สาหุนฺนวาสิโน (สฺยา. ปี.), สาหุนฺทวาสิโน (ก.)] เอเก, อญฺเญ เกสนิวาสนา [เกสนิวาสิโน (สฺยา. ก.)];

เปตา ภตฺตาย คจฺฉนฺติ, ปกฺกมนฺติ ทิโสทิสํ.

๓๙๓. ทูเร เอเก [ทูเร เปตา (ก.)] ปธาวิตฺวา, อลทฺธาว นิวตฺตเร;

ฉาตา ปมุจฺฉิตา ภนฺตา, ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา.

๓๙๔. เต จ [เกจิ (สี. สฺยา.)] ตตฺถ ปปติตา [ปปติตฺวา (สี.), จ ปติตา (สฺยา.)], ภูมิยํ ปฏิสุมฺภิตา;

ปุพฺเพ อกตกลฺยาณา, อคฺคิทฑฺฒาว อาตเป.

๓๙๕. ‘‘มยํ ปุพฺเพ ปาปธมฺมา, ฆรณี กุลมาตโร;

สนฺเตสุ เทยฺยธมฺเมสุ, ทีปํ นากมฺห อตฺตโน.

๓๙๖. ‘‘ปหูตํ อนฺนปานมฺปิ, อปิสฺสุ อวกิรียติ;

สมฺมคฺคเต ปพฺพชิเต, น จ กิญฺจิ อทมฺหเส.

๓๙๗. ‘‘อกมฺมกามา อลสา, สาทุกามา มหคฺฆสา;

อาโลปปิณฺฑทาตาโร, ปฏิคฺคเห ปริภาสิมฺหเส [ปริภาสิตา (สฺยา. ก.)].

๓๙๘. ‘‘เต ฆรา ตา จ ทาสิโย, ตาเนวาภรณานิ โน;

เต อญฺเญ ปริจาเรนฺติ, มยํ ทุกฺขสฺส ภาคิโน.

๓๙๙. ‘‘เวณี วา อวญฺญา โหนฺติ, รถการี จ ทุพฺภิกา;

จณฺฑาลี กปณา โหนฺติ, กปฺปกา [นฺหาปิกา (สี.)] จ ปุนปฺปุนํ.

๔๐๐. ‘‘ยานิ ยานิ นิหีนานิ, กุลานิ กปณานิ จ;

เตสุ เตเสฺวว ชายนฺติ, เอสา มจฺฉริโน คติ.

๔๐๑. ‘‘ปุพฺเพ จ กตกลฺยาณา, ทายกา วีตมจฺฉรา;

สคฺคํ เต ปริปูเรนฺติ, โอภาเสนฺติ จ นนฺทนํ.

๔๐๒. ‘‘เวชยนฺเต จ ปาสาเท, รมิตฺวา กามกามิโน;

อุจฺจากุเลสุ ชายนฺติ, สโภเคสุ ตโต จุตา.

๔๐๓. ‘‘กูฏาคาเร จ ปาสาเท, ปลฺลงฺเก โคนกตฺถเต;

พีชิตงฺคา [วีชิตงฺคา (สี. สฺยา.)] โมรหตฺเถหิ, กุเล ชาตา ยสสฺสิโน.

๔๐๔. ‘‘องฺกโต องฺกํ คจฺฉนฺติ, มาลธารี อลงฺกตา;

ธาติโย อุปติฏฺฐนฺติ, สายํ ปาตํ สุเขสิโน.

๔๐๕. ‘‘นยิทํ อกตปุญฺญานํ, กตปุญฺญานเมวิทํ;

อโสกํ นนฺทนํ รมฺมํ, ติทสานํ มหาวนํ.

๔๐๖. ‘‘สุขํ อกตปุญฺญานํ, อิธ นตฺถิ ปรตฺถ จ;

สุขญฺจ กตปุญฺญานํ, อิธ เจว ปรตฺถ จ.

๔๐๗. ‘‘เตสํ สหพฺยกามานํ, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ;

กตปุญฺญา หิ โมทนฺติ, สคฺเค โภคสมงฺคิโน’’ติ.

อภิชฺชมานเปตวตฺถุ ปฐมํ.

๒. สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ

๔๐๘. กุณฺฑินาคริโย เถโร, สาณวาสิ [สานุวาสิ (สี.), สานวาสิ (สฺยา.)] นิวาสิโก;

โปฏฺฐปาโทติ นาเมน, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย.

๔๐๙. ตสฺส มาตา ปิตา ภาตา, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

๔๑๐. เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา [โอตฺตปฺปนฺตา (สฺยา. ก.)] มหตฺตาสา [มหาตาสา (สี.)], น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน [กุรุทฺทิโน (ก.)].

๔๑๑. ตสฺส ภาตา วิตริตฺวา, นคฺโค เอกปเถกโก;

จตุกุณฺฑิโก ภวิตฺวาน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

๔๑๒. เถโร จามนสิกตฺวา, ตุณฺหีภูโต อติกฺกมิ;

โส จ วิญฺญาปยี เถรํ, ‘ภาตา เปตคโต อหํ’.

๔๑๓. ‘‘มาตา ปิตา จ เต ภนฺเต, ทุคฺคตา ยมโลกิกา;

ปาปกมฺมํ กริตฺวาน, เปตโลกํ อิโต คตา.

๔๑๔. ‘‘เต ทุคฺคตา สูจิกฏฺฏา, กิลนฺตา นคฺคิโน กิสา;

อุตฺตสนฺตา มหตฺตาสา, น ทสฺเสนฺติ กุรูริโน.

๔๑๕. ‘‘อนุกมฺปสฺสุ การุณิโก, ทตฺวา อนฺวาทิสาหิ โน;

ตว ทินฺเนน ทาเนน, ยาเปสฺสนฺติ กุรูริโน’’ติ.

๔๑๖. เถโร จริตฺวา ปิณฺฑาย, ภิกฺขู อญฺเญ จ ทฺวาทส;

เอกชฺฌํ สนฺนิปตึสุ, ภตฺตวิสฺสคฺคการณา.

๔๑๗. เถโร สพฺเพว เต อาห, ‘‘ยถาลทฺธํ ททาถ เม;

สงฺฆภตฺตํ กริสฺสามิ, อนุกมฺปาย ญาตินํ’’.

๔๑๘. นิยฺยาทยึสุ เถรสฺส, เถโร สงฺฆํ นิมนฺตยิ;

ทตฺวา อนฺวาทิสิ เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

๔๑๙. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, โภชนํ อุทปชฺชถ;

สุจึ ปณีตํ สมฺปนฺนํ, อเนกรสพฺยญฺชนํ.

๔๒๐. ตโต อุทฺทสฺสยี [อุทฺทิสยี (สี. ก.), อุทฺทิสฺสติ (สฺยา. ก.)] ภาตา, วณฺณวา พลวา สุขี;

‘‘ปหูตํ โภชนํ ภนฺเต, ปสฺส นคฺคามฺหเส มยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา วตฺถํ ลภามเส’’ติ.

๔๒๑. เถโร สงฺการกูฏมฺหา, อุจฺจินิตฺวาน นนฺตเก;

ปิโลติกํ ปฏํ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา.

๔๒๒. ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

๔๒๓. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, วตฺถานิ อุทปชฺชิสุํ;

ตโต สุวตฺถวสโน, เถรสฺส ทสฺสยีตุมํ.

๔๒๔. ‘‘ยาวตา นนฺทราชสฺส, วิชิตสฺมึ ปฏิจฺฉทา;

ตโต พหุตรา ภนฺเต, วตฺถานจฺฉาทนานิ โน.

๔๒๕. ‘‘โกเสยฺยกมฺพลียานิ, โขม กปฺปาสิกานิ จ;

วิปุลา จ มหคฺฆา จ, เตปากาเสวลมฺพเร.

๔๒๖. ‘‘เต มยํ ปริทหาม, ยํ ยํ หิ มนโส ปิยํ;

ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา เคหํ ลภามเส’’ติ.

๔๒๗. เถโร ปณฺณกุฏึ กตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

๔๒๘. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ฆรานิ อุทปชฺชิสุํ;

กูฏาคารนิเวสนา, วิภตฺตา ภาคโส มิตา.

๔๒๙. ‘‘น มนุสฺเสสุ อีทิสา, ยาทิสา โน ฆรา อิธ;

อปิ ทิพฺเพสุ ยาทิสา, ตาทิสา โน ฆรา อิธ.

๔๓๐. ‘‘ททฺทลฺลมานา อาเภนฺติ [อาภนฺติ (ก.)], สมนฺตา จตุโร ทิสา;

‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ปานียํ ลภามเส’’ติ.

๔๓๑. เถโร กรณํ [กรกํ (สี. สฺยา. ปี.)] ปูเรตฺวา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’.

๔๓๒. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, ปานียํ อุทปชฺชถ;

คมฺภีรา จตุรสฺสา จ, โปกฺขรญฺโญ สุนิมฺมิตา.

๔๓๓. สีโตทิกา สุปฺปติตฺถา, สีตา อปฺปฏิคนฺธิยา;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺนา, วาริกิญฺชกฺขปูริตา.

๔๓๔. ตตฺถ นฺหตฺวา ปิวิตฺวา จ, เถรสฺส ปฏิทสฺสยุํ;

‘‘ปหูตํ ปานียํ ภนฺเต, ปาทา ทุกฺขา ผลนฺติ โน’’.

๔๓๕. ‘‘อาหิณฺฑมานา ขญฺชาม, สกฺขเร กุสกณฺฏเก;

‘ตถา ภนฺเต ปรกฺกม, ยถา ยานํ ลภามเส’’’ติ.

๔๓๖. เถโร สิปาฏิกํ ลทฺธา, สงฺเฆ จาตุทฺทิเส อทา;

ทตฺวา อนฺวาทิสี เถโร, มาตุ ปิตุ จ ภาตุโน;

‘‘อิทํ เม ญาตีนํ โหตุ, สุขิตา โหนฺตุ ญาตโย’’.

๔๓๗. สมนนฺตรานุทฺทิฏฺเฐ, เปตา รเถน มาคมุํ;

‘‘อนุกมฺปิตมฺห ภทนฺเต, ภตฺเตนจฺฉาทเนน จ.

๔๓๘. ‘‘ฆเรน ปานียทาเนน, ยานทาเนน จูภยํ;

มุนึ การุณิกํ โลเก, ภนฺเต วนฺทิตุมาคตา’’ติ.

สาณวาสีเถรเปตวตฺถุ ทุติยํ.

๓. รถการเปติวตฺถุ

๔๓๙. ‘‘เวฬุริยถมฺภํ รุจิรํ ปภสฺสรํ, วิมานมารุยฺห อเนกจิตฺตํ;

ตตฺถจฺฉสิ เทวิ มหานุภาเว, ปถทฺธนิ [สมนฺตโต (ก.)] ปนฺนรเสว จนฺโท.

๔๔๐. ‘‘วณฺโณ จ เต กนกสฺส สนฺนิโภ, อุตฺตตฺตรูโป ภุส ทสฺสเนยฺโย;

ปลฺลงฺกเสฏฺเฐ อตุเล นิสินฺนา, เอกา ตุวํ นตฺถิ จ ตุยฺห สามิโก.

๔๔๑. ‘‘อิมา จ เต โปกฺขรณี สมนฺตา, ปหูตมลฺยา [ปหูตมาลา (สี. สฺยา.)] พหุปุณฺฑรีกา;

สุวณฺณจุณฺเณหิ สมนฺตโมตฺถตา, น ตตฺถ ปงฺโก ปณโก จ วิชฺชติ.

๔๔๒. ‘‘หํสา จิเม ทสฺสนียา มโนรมา, อุทกสฺมิมนุปริยนฺติ สพฺพทา;

สมยฺย วคฺคูปนทนฺติ สพฺเพ, พินฺทุสฺสรา ทุนฺทุภีนํว โฆโส.

๔๔๓. ‘‘ททฺทลฺลมานา ยสสา ยสสฺสินี, นาวาย จ ตฺวํ อวลมฺพ ติฏฺฐสิ;

อาฬารปเมฺห หสิเต ปิยํวเท, สพฺพงฺคกลฺยาณิ ภุสํ วิโรจสิ.

๔๔๔. ‘‘อิทํ วิมานํ วิรชํ สเม ฐิตํ, อุยฺยานวนฺตํ [อุยฺยานวนํ (ก.)] รตินนฺทิวฑฺฒนํ;

อิจฺฉามหํ นาริ อโนมทสฺสเน, ตยา สห นนฺทเน อิธ โมทิตุ’’นฺติ.

๔๔๕. ‘‘กโรหิ กมฺมํ อิธ เวทนียํ, จิตฺตญฺจ เต อิธ นิหิตํ ภวตุ [นตญฺจ โหตุ (ก.), นิตญฺจ โหตุ (สฺยา.)];

กตฺวาน กมฺมํ อิธ เวทนียํ, เอวํ มมํ ลจฺฉสิ กามกามินิ’’นฺติ.

๔๔๖. ‘‘สาธู’’ติ โส ตสฺสา ปฏิสฺสุณิตฺวา, อกาสิ กมฺมํ ตหึ เวทนียํ;

กตฺวาน กมฺมํ ตหึ เวทนียํ, อุปปชฺชิ โส มาณโว ตสฺสา สหพฺยตนฺติ.

รถการเปติวตฺถุ ตติยํ.

ภาณวารํ ทุติยํ นิฏฺฐิตํ.

๔. ภุสเปตวตฺถุ

๔๔๗. ‘‘ภุสานิ เอโก สาลึ ปุนาปโร, อยญฺจ นารี สกมํสโลหิตํ;

ตุวญฺจ คูถํ อสุจึ อกนฺตํ [อกนฺติกํ (สี. ปี.)], ปริภุญฺชสิ กิสฺส อยํ วิปาโก’’ติ.

๔๔๘. ‘‘อยํ ปุเร มาตรํ หึสติ, อยํ ปน กูฏวาณิโช;

อยํ มํสานิ ขาทิตฺวา, มุสาวาเทน วญฺเจติ.

๔๔๙. ‘‘อหํ มนุสฺเสสุ มนุสฺสภูตา, อคารินี สพฺพกุลสฺส อิสฺสรา;

สนฺเตสุ ปริคุหามิ, มา จ กิญฺจิ อิโต อทํ.

๔๕๐. ‘‘มุสาวาเทน ฉาเทมิ, ‘นตฺถิ เอตํ มม เคเห;

สเจ สนฺตํ นิคุหามิ, คูโถ เม โหตุ โภชนํ’.

๔๕๑. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส วิปาเกน, มุสาวาทสฺส จูภยํ;

สุคนฺธํ สาลิโน ภตฺตํ, คูถํ เม ปริวตฺตติ.

๔๕๒. ‘‘อวญฺฌานิ จ กมฺมานิ, น หิ กมฺมํ วินสฺสติ;

ทุคฺคนฺธํ กิมินํ [กิมิชํ (สี.)] มีฬํ, ภุญฺชามิ จ ปิวามิ จา’’ติ.

ภุสเปตวตฺถุ จตุตฺถํ.

๕. กุมารเปตวตฺถุ