๖. ปาฏิหาริยกถา

๓๐. ‘‘ตีณิมานิ, ภิกฺขเว [อ. นิ. ๓.๖๑ ปสฺสิตพฺพา], ปาฏิหาริยานิ. กตมานิ ตีณิ? อิทฺธิปาฏิหาริยํ, อาเทสนาปาฏิหาริยํ, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาฏิหาริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ – เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ; อาวิภาวํ ติโรภาวํ…เป… ยาว พฺรหฺมโลกาปิ กาเยน วสํ วตฺเตติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อิทฺธิปาฏิหาริยํ.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อาเทสนาปาฏิหาริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ นิมิตฺเตน อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, อปิ จ โข มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’นฺติ. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิธ ปน, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ น เหว โข นิมิตฺเตน อาทิสติ, นปิ มนุสฺสานํ วา อมนุสฺสานํ วา เทวตานํ วา สทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, นปิ วิตกฺกยโต วิจารยโต วิตกฺกวิปฺผารสทฺทํ สุตฺวา อาทิสติ, อปิ จ โข อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธึ สมาปนฺนสฺส เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ – ‘ยถา อิมสฺส โภโต มโนสงฺขารา ปณิหิตา อิมสฺส [ตถา อิมสฺส (สฺยา.), ยถา อิมสฺส (ก.) อ. นิ. ๓.๖๑ ปสฺสิตพฺพา] จิตฺตสฺส อนนฺตรา อมุกํ นาม วิตกฺกํ วิตกฺกยิสฺสตี’ติ [วิตกฺเกสฺสตีติ (สฺยา.) อ. นิ. ๓.๖๑]. โส พหุํ เจปิ อาทิสติ, ตเถว ตํ โหติ, โน อญฺญถา. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อาเทสนาปาฏิหาริยํ.

‘‘กตมญฺจ, ภิกฺขเว, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ? อิธ, ภิกฺขเว, เอกจฺโจ เอวมนุสาสติ – ‘เอวํ วิตกฺเกถ, มา เอวํ วิตกฺกยิตฺถ. เอวํ มนสิ กโรถ, มา เอวํ มนสิ กริตฺถ. อิทํ ปชหถ, อิทํ อุปสมฺปชฺช วิหรถา’ติ. อิทํ วุจฺจติ, ภิกฺขเว, อนุสาสนีปาฏิหาริยํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, ตีณิ ปาฏิหาริยานิ’’.

๓๑. เนกฺขมฺมํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. กามจฺฉนฺทํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน เนกฺขมฺเมน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘ตํ โข ปน เนกฺขมฺมํ เอวํ อาเสวิตพฺพํ, เอวํ ภาเวตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพํ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

อพฺยาปาโท อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. พฺยาปาทํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน อพฺยาปาเทน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘โส โข ปน อพฺยาปาโท เอวํ อาเสวิตพฺโพ, เอวํ ภาเวตพฺโพ, เอวํ พหุลีกาตพฺโพ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

อาโลกสญฺญา อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. ถินมิทฺธํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย ตาย อาโลกสญฺญาย สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘สา โข ปน อาโลกสญฺญา เอวํ อาเสวิตพฺพา, เอวํ ภาเวตพฺพา, เอวํ พหุลีกาตพฺพา, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

อวิกฺเขโป อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. อุทฺธจฺจํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน อวิกฺเขเปน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘โส โข ปน อวิกฺเขโป เอวํ อาเสวิตพฺโพ, เอวํ ภาเวตพฺโพ, เอวํ พหุลีกาตพฺโพ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

ธมฺมววตฺถานํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. วิจิกิจฺฉํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน ธมฺมววตฺถาเนน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘ตํ โข ปน ธมฺมววตฺถานํ เอวํ อาเสวิตพฺพํ, เอวํ ภาเวตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพํ, เอวํ ตทนุธมฺมตา, สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

ญาณํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. อวิชฺชํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน ญาเณน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘ตํ โข ปน ญาณํ เอวํ อาเสวิตพฺพํ, เอวํ ภาเวตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพํ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

ปาโมชฺชํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. อรตึ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน ปาโมชฺเชน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘ตํ โข ปน ปาโมชฺชํ เอวํ อาเสวิตพฺพํ, เอวํ ภาเวตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพํ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป….

ปฐมํ ฌานํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. นีวรเณ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน ปฐเมน ฌาเนน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘ตํ โข ปน ปฐมํ ฌานํ เอวํ อาเสวิตพฺพํ, เอวํ ภาเวตพฺพํ, เอวํ พหุลีกาตพฺพํ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ…เป….

อรหตฺตมคฺโค อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. สพฺพกิเลเส ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. เย เตน อรหตฺตมคฺเคน สมนฺนาคตา, สพฺเพ เต วิสุทฺธจิตฺตา อนาวิลสงฺกปฺปาติ – อาเทสนาปาฏิหาริยํ. ‘‘โส โข ปน อรหตฺตมคฺโค เอวํ อาเสวิตพฺโพ, เอวํ ภาเวตพฺโพ, เอวํ พหุลีกาตพฺโพ, เอวํ ตทนุธมฺมตา สติ อุปฏฺฐาเปตพฺพา’’ติ – อนุสาสนีปาฏิหาริยํ.

๓๒. เนกฺขมฺมํ อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. กามจฺฉนฺทํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. ยา จ อิทฺธิ ยญฺจ ปาฏิหาริยํ, อิทํ วุจฺจติ อิทฺธิปาฏิหาริยํ. อพฺยาปาโท อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. พฺยาปาทํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. ยา จ อิทฺธิ ยญฺจ ปาฏิหาริยํ, อิทํ วุจฺจติ อิทฺธิปาฏิหาริยํ. อาโลกสญฺญา อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. ถินมิทฺธํ ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ…เป… อรหตฺตมคฺโค อิชฺฌตีติ – อิทฺธิ. สพฺพกิเลเส ปฏิหรตีติ – ปาฏิหาริยํ. ยา จ อิทฺธิ ยญฺจ ปาฏิหาริยํ, อิทํ วุจฺจติ อิทฺธิปาฏิหาริยนฺติ.

ปาฏิหาริยกถา นิฏฺฐิตา.