๓๓. อรณวิหารญาณนิทฺเทโส

๘๒. กถํ ทสฺสนาธิปเตยฺยํ สนฺโต จ วิหาราธิคโม ปณีตาธิมุตฺตตา ปญฺญา อรณวิหาเร ญาณํ? ทสฺสนาธิปเตยฺยนฺติ อนิจฺจานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, ทุกฺขานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, อนตฺตานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, รูเป อนิจฺจานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, รูเป ทุกฺขานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, รูเป อนตฺตานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ; เวทนาย…เป… สญฺญาย… สงฺขาเรสุ… วิญฺญาเณ… จกฺขุสฺมึ…เป… ชรามรเณ อนิจฺจานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, ชรามรเณ ทุกฺขานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ, ชรามรเณ อนตฺตานุปสฺสนา ทสฺสนาธิปเตยฺยํ.

สนฺโต จ วิหาราธิคโมติ สุญฺญโต วิหาโร สนฺโต วิหาราธิคโม. อนิมิตฺโต วิหาโร สนฺโต วิหาราธิคโม. อปฺปณิหิโต วิหาโร สนฺโต วิหาราธิคโม.

ปณีตาธิมุตฺตตาติ สุญฺญเต อธิมุตฺตตา ปณีตาธิมุตฺตตา. อนิมิตฺเต อธิมุตฺตตา ปณีตาธิมุตฺตตา. อปฺปณิหิเต อธิมุตฺตตา ปณีตาธิมุตฺตตา.

อรณวิหาโรติ ปฐมํ ฌานํ อรณวิหาโร. ทุติยํ ฌานํ อรณวิหาโร. ตติยํ ฌานํ อรณวิหาโร. จตุตฺถํ ฌานํ อรณวิหาโร. อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติ อรณวิหาโร…เป… เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ อรณวิหาโร.

อรณวิหาโรติ เกนฏฺเฐน อรณวิหาโร? ปฐเมน ฌาเนน นีวรเณ หรตีติ – อรณวิหาโร. ทุติเยน ฌาเนน วิตกฺกวิจาเร หรตีติ – อรณวิหาโร. ตติเยน ฌาเนน ปีตึ หรตีติ – อรณวิหาโร. จตุตฺเถน ฌาเนน สุขทุกฺเข หรตีติ – อรณวิหาโร. อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติยา รูปสญฺญํ ปฏิฆสญฺญํ นานตฺตสญฺญํ หรตีติ – อรณวิหาโร. วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติยา อากาสานญฺจายตนสญฺญํ หรตีติ – อรณวิหาโร. อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติยา วิญฺญาณญฺจายตนสญฺญํ หรตีติ – อรณวิหาโร. เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติยา อากิญฺจญฺญายตนสญฺญํ หรตีติ – อรณวิหาโร. อยํ อรณวิหาโร. ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ, ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา. เตน วุจฺจติ – ‘‘ทสฺสนาธิปเตยฺยํ สนฺโต จ วิหาราธิคโม ปณีตาธิมุตฺตตา ปญฺญา อรณวิหาเร ญาณํ’’.

อรณวิหารญาณนิทฺเทโส เตตฺตึสติโม.