๒. คนฺธารวคฺโค

๔๐๖. คนฺธารชาตกํ (๗-๒-๑)

๗๖. หิตฺวา คามสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ โสฬส;

โกฏฺฐาคารานิ ผีตานิ, สนฺนิธึ ทานิ กุพฺพสิ.

๗๗. หิตฺวา คนฺธารวิสยํ, ปหูตธนธาริยํ [ธานิยํ (สี. ปี.), ธญฺญนฺติ อตฺโถ];

ปสาสนโต [ปสาสนิโต (สี. สฺยา.), ปสาสนาโต (ปี.)] นิกฺขนฺโต, อิธ ทานิ ปสาสสิ.

๗๘. ธมฺมํ ภณามิ เวเทห, อธมฺโม เม น รุจฺจติ;

ธมฺมํ เม ภณมานสฺส, น ปาปมุปลิมฺปติ.

๗๙. เยน เกนจิ วณฺเณน, ปโร ลภติ รุปฺปนํ;

มหตฺถิยมฺปิ เจ วาจํ, น ตํ ภาเสยฺย ปณฺฑิโต.

๘๐. กามํ รุปฺปตุ วา มา วา, ภุสํว วิกิรียตุ;

ธมฺมํ เม ภณมานสฺส, น ปาปมุปลิมฺปติ.

๘๑. โน เจ อสฺส สกา พุทฺธิ, วินโย วา สุสิกฺขิโต;

วเน อนฺธมหึโสว [อนฺธมหิโสว (สี. ปี.)] จเรยฺย พหุโก ชโน.

๘๒. ยสฺมา จ ปนิเธกจฺเจ, อาเจรมฺหิ [อาจารมฺหิ (สี. ปี.)] สุสิกฺขิตา;

ตสฺมา วินีตวินยา, จรนฺติ สุสมาหิตาติ.

คนฺธารชาตกํ ปฐมํ.

๔๐๗. มหากปิชาตกํ (๗-๒-๒)

๘๓. อตฺตานํ สงฺกมํ กตฺวา, โย โสตฺถึ สมตารยิ;

กึ ตฺวํ เตสํ กิเม [กิโม (สี. ปี.), กึ เม (สฺยา.)] ตุยฺหํ, โหนฺติ เอเต [เหเต (สฺยา.), โส เต (ก.)] มหากปิ.

๘๔. ราชาหํ อิสฺสโร เตสํ, ยูถสฺส ปริหารโก;

เตสํ โสกปเรตานํ, ภีตานํ เต อรินฺทม.

๘๕. อุลฺลงฺฆยิตฺวา [ส ลงฺฆยิตฺวา (ปี.), สุลงฺฆยิตฺวา (ก.)] อตฺตานํ, วิสฺสฏฺฐธนุโน สตํ;

ตโต อปรปาเทสุ, ทฬฺหํ พนฺธํ ลตาคุณํ.

๘๖. ฉินฺนพฺภมิว วาเตน, นุณฺโณ [นุนฺโน (สี.)] รุกฺขํ อุปาคมึ;

โสหํ อปฺปภวํ ตตฺถ, สาขํ หตฺเถหิ อคฺคหึ.

๘๗. ตํ มํ วิยายตํ สนฺตํ, สาขาย จ ลตาย จ;

สมนุกฺกมนฺตา ปาเทหิ, โสตฺถึ สาขามิคา คตา.

๘๘. ตํ มํ น ตปเต พนฺโธ, มโต [วโธ (สี. สฺยา. ปี.)] เม น ตเปสฺสติ;

สุขมาหริตํ เตสํ, เยสํ รชฺชมการยึ.

๘๙. เอสา เต อุปมา ราช, ตํ สุโณหิ อรินฺทม [อตฺถสนฺทสฺสนี กตา (ปี.)];

รญฺญา รฏฺฐสฺส โยคฺคสฺส, พลสฺส นิคมสฺส จ;

สพฺเพสํ สุขเมฏฺฐพฺพํ, ขตฺติเยน ปชานตาติ.

มหากปิชาตกํ ทุติยํ.

๔๐๘. กุมฺภการชาตกํ (๗-๒-๓)

๙๐. อมฺพาหมทฺทํ วนมนฺตรสฺมึ, นีโลภาสํ ผลิตํ [ผลินํ (ปี.)] สํวิรูฬฺหํ;

ตมทฺทสํ ผลเหตุ วิภคฺคํ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๑. เสลํ สุมฏฺฐํ นรวีรนิฏฺฐิตํ [นรวิทฺทุนิฏฺฐิตํ (ก.)], นารี ยุคํ ธารยิ อปฺปสทฺทํ;

ทุติยญฺจ อาคมฺม อโหสิ สทฺโท, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๒. ทิชา ทิชํ กุณปมาหรนฺตํ, เอกํ สมานํ พหุกา สเมจฺจ;

อาหารเหตู ปริปาตยึสุ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๓. อุสภาหมทฺทํ ยูถสฺส มชฺเฌ, จลกฺกกุํ วณฺณพลูปปนฺนํ;

ตมทฺทสํ กามเหตุ วิตุนฺนํ, ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ.

๙๔. กรณฺฑโก [กรณฺฑุนาม (สี. ปี.)] กลิงฺคานํ, คนฺธารานญฺจ นคฺคชิ;

นิมิราชา วิเทหานํ, ปญฺจาลานญฺจ ทุมฺมุโข;

เอเต รฏฺฐานิ หิตฺวาน, ปพฺพชึสุ อกิญฺจนา.

๙๕. สพฺเพปิเม เทวสมา สมาคตา, อคฺคี ยถา ปชฺชลิโต ตเถวิเม;

อหมฺปิ เอโก จริสฺสามิ ภคฺควิ, หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ.

๙๖. อยเมว กาโล น หิ อญฺโญ อตฺถิ, อนุสาสิตา เม น ภเวยฺย ปจฺฉา;

อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ ภคฺคว, สกุณีว มุตฺตา ปุริสสฺส หตฺถา.

๙๗. อามํ ปกฺกญฺจ ชานนฺติ, อโถ โลณํ อโลณกํ;

ตมหํ ทิสฺวาน ปพฺพชึ, จเรว ตฺวํ จรามหนฺติ.

กุมฺภการชาตกํ ตติยํ.

๔๐๙. ทฬฺหธมฺมชาตกํ (๗-๒-๔)

๙๘. อหํ เจ ทฬฺหธมฺมสฺส [ทฬฺหธมฺมาย (ปี.)], วหนฺติ นาภิราธยึ;

ธรนฺตี อุรสิ สลฺลํ, ยุทฺเธ วิกฺกนฺตจารินี.

๙๙. นูน ราชา น ชานาติ [น ห นูน ราชา ชานาติ (สี. ปี.)], มม วิกฺกมโปริสํ;

สงฺคาเม สุกตนฺตานิ, ทูตวิปฺปหิตานิ จ.

๑๐๐. สา นูนาหํ มริสฺสามิ, อพนฺธุ อปรายินี [อปรายิณี (สี.), อปรายณี (?)];

ตทา หิ [ตถา หิ (ปี.)] กุมฺภการสฺส, ทินฺนา ฉกณหาริกา.

๑๐๑. ยาวตาสีสตี โปโส, ตาวเทว ปวีณติ;

อตฺถาปาเย ชหนฺติ นํ, โอฏฺฐิพฺยาธึว ขตฺติโย.

๑๐๒. โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, กตตฺโถ นาวพุชฺฌติ;

อตฺถา ตสฺส ปลุชฺชนฺติ, เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.

๑๐๓. โย ปุพฺเพ กตกลฺยาโณ, กตตฺโถ มนุพุชฺฌติ;

อตฺถา ตสฺส ปวฑฺฒนฺติ, เย โหนฺติ อภิปตฺถิตา.

๑๐๔. ตํ โว วทามิ ภทฺทนฺเต [ภทฺทํ โว (สี. สฺยา. ปี.)], ยาวนฺเตตฺถ สมาคตา;

สพฺเพ กตญฺญุโน โหถ, จิรํ สคฺคมฺหิ ฐสฺสถาติ.

ทฬฺหธมฺมชาตกํ จตุตฺถํ.

๔๑๐. โสมทตฺตชาตกํ (๗-๒-๕)

๑๐๕. โย มํ ปุเร ปจฺจุฑฺเฑติ [ปจฺจุเทติ (สี. สฺยา. ปี.), ปจฺจุฏฺเฐติ (ก.)], อรญฺเญ ทูรมายโต;

โส น ทิสฺสติ มาตงฺโค, โสมทตฺโต กุหึ คโต.

๑๐๖. อยํ วา โส มโต เสติ, อลฺลสิงฺคํว วจฺฉิโต [อลฺลปิงฺกว ฉิชฺชิโต (สี. ปี.), อลฺลปีตํว วิจฺฉิโต (สฺยา.)];

ภุมฺยา นิปติโต เสติ, อมรา วต กุญฺชโร.

๑๐๗. อนคาริยุเปตสฺส, วิปฺปมุตฺตสฺส เต สโต;

สมณสฺส น ตํ สาธุ, ยํ เปตมนุโสจสิ.

๑๐๘. สํวาเสน หเว สกฺก, มนุสฺสสฺส มิคสฺส วา;

หทเย ชายเต เปมํ, ตํ น สกฺกา อโสจิตุํ.

๑๐๙. มตํ มริสฺสํ โรทนฺติ, เย รุทนฺติ ลปนฺติ จ;

ตสฺมา ตฺวํ อิสิ มา โรทิ, โรทิตํ โมฆมาหุ สนฺโต.

๑๑๐. กนฺทิเตน หเว พฺรเหฺม, มโต เปโต สมุฏฺฐเห;

สพฺเพ สงฺคมฺม โรทาม, อญฺญมญฺญสฺส ญาตเก.

๑๑๑. อาทิตฺตํ วต มํ สนฺตํ, ฆตสิตฺตํว ปาวกํ;

วารินา วิย โอสิญฺจํ, สพฺพํ นิพฺพาปเย ทรํ.

๑๑๒. อพฺพหี วต เม สลฺลํ, ยมาสิ หทยสฺสิตํ;

โย เม โสกปเรตสฺส, ปุตฺตโสกํ อปานุทิ.

๑๑๓. โสหํ อพฺพูฬฺหสลฺโลสฺมิ, วีตโสโก อนาวิโล;

น โสจามิ น โรทามิ, ตว สุตฺวาน วาสวาติ.

โสมทตฺตชาตกํ ปญฺจมํ.

๔๑๑. สุสีมชาตกํ (๗-๒-๖)

๑๑๔. กาฬานิ เกสานิ ปุเร อเหสุํ, ชาตานิ สีสมฺหิ ยถาปเทเส;

ตานชฺช เสตานิ สุสีม [สุสิม (ก.)] ทิสฺวา, ธมฺมํ จร พฺรหฺมจริยสฺส กาโล.

๑๑๕. มเมว เทว ปลิตํ น ตุยฺหํ, มเมว สีสํ มม อุตฺตมงฺคํ;

‘‘อตฺถํ กริสฺส’’นฺติ มุสา อภาณึ [อภาสึ (ก.)], เอกาปราธํ ขม ราชเสฏฺฐ.

๑๑๖. ทหโร ตุวํ ทสฺสนิโยสิ ราช, ปฐมุคฺคโต โหสิ [โหหิ (สี.), โหติ (ก.)] ยถา กฬีโร;

รชฺชญฺจ กาเรหิ มมญฺจ ปสฺส, มา กาลิกํ อนุธาวี ชนินฺท.

๑๑๗. ปสฺสามิ โวหํ ทหรึ กุมารึ, สามฏฺฐปสฺสํ สุตนุํ สุมชฺฌํ;

กาฬปฺปวาฬาว ปเวลฺลมานา, ปโลภยนฺตีว [สา โลภยนฺตีว (ปี.)] นเรสุ คจฺฉติ.

๑๑๘. ตเมน ปสฺสามิปเรน นารึ, อาสีติกํ นาวุติกํ ว ชจฺจา;

ทณฺฑํ คเหตฺวาน ปเวธมานํ, โคปานสีโภคฺคสมํ จรนฺตึ.

๑๑๙. โสหํ ตเมวานุวิจินฺตยนฺโต, เอโก สยามิ [ปสฺสามิ (ก.)] สยนสฺส มชฺเฌ;

‘‘อหมฺปิ เอวํ’’ อิติ เปกฺขมาโน, น คเห รเม [น เคเห รเม (สี.), เคเห น รเม (สฺยา. ก.)] พฺรหฺมจริยสฺส กาโล.

๑๒๐. รชฺชุวาลมฺพนี เจสา, ยา เคเห วสโต รติ;

เอวมฺปิ เฉตฺวาน วชนฺติ ธีรา, อนเปกฺขิโน กามสุขํ ปหายาติ.

สุสีมชาตกํ ฉฏฺฐํ.

๔๑๒. โกฏสิมฺพลิชาตกํ (๗-๒-๗)

๑๒๑. อหํ ทสสตํพฺยามํ, อุรคมาทาย อาคโต;

ตญฺจ มญฺจ มหากายํ, ธารยํ นปฺปเวธสิ [น ปเวธยิ (ก.)].

๑๒๒. อถิมํ ขุทฺทกํ ปกฺขึ, อปฺปมํสตรํ มยา;

ธารยํ พฺยถสิ [พฺยาธเส (สี.), พฺยธเส (ปี.), พฺยาธสิ (ก.)] ภีตา [ภีโต (สี. สฺยา. ปี.)], กมตฺถํ โกฏสิมฺพลิ [โกฏิสิมฺพลิ (สี. ปี.)].

๑๒๓. มํสภกฺโข ตุวํ ราช, ผลภกฺโข อยํ ทิโช;

อยํ นิโคฺรธพีชานิ, ปิลกฺขุทุมฺพรานิ จ;

อสฺสตฺถานิ จ ภกฺขิตฺวา, ขนฺเธ เม โอหทิสฺสติ.

๑๒๔. เต รุกฺขา สํวิรูหนฺติ, มม ปสฺเส นิวาตชา;

เต มํ ปริโยนนฺธิสฺสนฺติ, อรุกฺขํ มํ กริสฺสเร.

๑๒๕. สนฺติ อญฺเญปิ รุกฺขา เส, มูลิโน ขนฺธิโน ทุมา;

อิมินา สกุณชาเตน, พีชมาหริตา หตา.

๑๒๖. อชฺฌารูหาภิวฑฺฒนฺติ [อชฺฌารูฬฺหาภิวฑฺฒนฺติ (สี. ปี.)], พฺรหนฺตมฺปิ วนปฺปตึ;

ตสฺมา ราช ปเวธามิ, สมฺปสฺสํนาคตํ ภยํ.

๑๒๗. สงฺเกยฺย สงฺกิตพฺพานิ, รกฺเขยฺยานาคตํ ภยํ;

อนาคตภยา ธีโร, อุโภ โลเก อเวกฺขตีติ.

โกฏสิมฺพลิชาตกํ สตฺตมํ.

๔๑๓. ธูมการิชาตกํ (๗-๒-๘)

๑๒๘. ราชา อปุจฺฉิ วิธุรํ, ธมฺมกาโม ยุธิฏฺฐิโล;

อปิ พฺราหฺมณ ชานาสิ, โก เอโก พหุ โสจติ.

๑๒๙. พฺราหฺมโณ อชยูเถน, ปหูเตโธ [พหูเตโช (ปี. ก.), พหุเตนฺโท (สฺยา.)] วเน วสํ;

ธูมํ อกาสิ วาเสฏฺโฐ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิโต.

๑๓๐. ตสฺส ตํ ธูมคนฺเธน, สรภา มกสฑฺฑิตา [มกสทฺทิตา (สี. สฺยา.), มกสฏฺฏิตา (ปี. ก.)];

วสฺสาวาสํ อุปาคจฺฉุํ, ธูมการิสฺส สนฺติเก.

๑๓๑. สรเภสุ มนํ กตฺวา, อชา โส นาวพุชฺฌถ;

อาคจฺฉนฺตี วชนฺตี วา [อาคจฺฉนฺติ วชนฺติ วา (สฺยา. ปี.), อาคจฺฉนฺตึ วชนฺตึ วา (ก.)], ตสฺส ตา วินสุํ [วินสฺสุํ (สี.)] อชา.

๑๓๒. สรภา สรเท กาเล, ปหีนมกเส วเน;

ปาวิสุํ คิริทุคฺคานิ, นทีนํ ปภวานิ จ.

๑๓๓. สรเภ จ คเต ทิสฺวา, อชา จ วิภวํ คตา [อเช จ วิภวํ คเต (ก.)];

กิโส จ วิวณฺโณ จาสิ, ปณฺฑุโรคี จ พฺราหฺมโณ.

๑๓๔. เอวํ โย สํ นิรํกตฺวา, อาคนฺตุํ กุรุเต ปิยํ;

โส เอโก พหุ โสจติ, ธูมการีว พฺราหฺมโณติ.

ธูมการิชาตกํ อฏฺฐมํ.

๔๑๔. ชาครชาตกํ (๗-๒-๙)

๑๓๕. โกธ ชาครตํ สุตฺโต, โกธ สุตฺเตสุ ชาคโร;

โก มเมตํ วิชานาติ, โก ตํ ปฏิภณาติ เม.

๑๓๖. อหํ ชาครตํ สุตฺโต, อหํ สุตฺเตสุ ชาคโร;

อหเมตํ วิชานามิ, อหํ ปฏิภณามิ เต.

๑๓๗. กถํ ชาครตํ สุตฺโต, กถํ สุตฺเตสุ ชาคโร;

กถํ เอตํ วิชานาสิ, กถํ ปฏิภณาสิ เม.

๑๓๘. เย ธมฺมํ นปฺปชานนฺติ, สํยโมติ ทโมติ จ;

เตสุ สุปฺปมาเนสุ, อหํ ชคฺคามิ เทวเต.

๑๓๙. เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

เตสุ ชาครมาเนสุ, อหํ สุตฺโตสฺมิ เทวเต.

๑๔๐. เอวํ ชาครตํ สุตฺโต, เอวํ สุตฺเตสุ ชาคโร;