๑๙. สฏฺฐินิปาโต

๕๒๙. โสณกชาตกํ (๑)

๑. ‘‘ตสฺส สุตฺวา สตํ ทมฺมิ, สหสฺสํ ทิฏฺฐ [ทฏฺฐุ (สี. ปี.)] โสณกํ;

โก เม โสณกมกฺขาติ, สหายํ ปํสุกีฬิตํ’’.

๒. ‘‘อถพฺรวี มาณวโก, ทหโร ปญฺจจูฬโก;

มยฺหํ สุตฺวา สตํ เทหิ, สหสฺสํ ทิฏฺฐ [ทฏฺฐุ (สี. ปี.)] โสณกํ;

อหํ เต โสณกกฺขิสฺสํ [อหํ โสณกมกฺขิสฺสํ (สี. ปี.), อหํ เต โสณกมกฺขิสฺสํ (สฺยา.)], สหายํ ปํสุกีฬิตํ’’.

๓. ‘‘กตมสฺมึ [กตรสฺมึ (สี. สฺยา. ปี.)] โส ชนปเท, รฏฺเฐสุ นิคเมสุ จ;

กตฺถ โสณกมทฺทกฺขิ [กตฺถ เต โสณโก ทิฏฺโฐ (สี. ปี.)], ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต’’.

๔. ‘‘ตเวว เทว วิชิเต, ตเววุยฺยานภูมิยา;

อุชุวํสา มหาสาลา, นีโลภาสา มโนรมา.

๕. ‘‘ติฏฺฐนฺติ เมฆสมานา, รมฺมา อญฺโญญฺญนิสฺสิตา;

เตสํ มูลมฺหิ [มูลสฺมึ (สี. ปี.), มูลสฺมิ (สฺยา.)] โสณโก, ฌายตี อนุปาทโน [อนุปาทิโน (สฺยา.), อนุปาทาโน (ปี.)];

อุปาทาเนสุ โลเกสุ, ฑยฺหมาเนสุ นิพฺพุโต.

๖. ‘‘ตโต จ ราชา ปายาสิ, เสนาย จตุรงฺคิยา;

การาเปตฺวา สมํ มคฺคํ, อคมา เยน โสณโก.

๗. ‘‘อุยฺยานภูมึ คนฺตฺวาน, วิจรนฺโต พฺรหาวเน;

อาสีนํ โสณกํ ทกฺขิ, ฑยฺหมาเนสุ นิพฺพุตํ’’.

๘. ‘‘กปโณ วตยํ ภิกฺขุ, มุณฺโฑ สงฺฆาฏิปารุโต;

อมาติโก อปิติโก, รุกฺขมูลสฺมิ ฌายติ’’.

๙. ‘‘อิมํ วากฺยํ นิสาเมตฺวา, โสณโก เอตทพฺรวิ;

‘น ราช กปโณ โหติ, ธมฺมํ กาเยน ผสฺสยํ [ผุสยํ (ก.)].

๑๐. ‘โย จ [โยธ (สี. สฺยา.)] ธมฺมํ นิรํกตฺวา [นิรากตฺวา (?)], อธมฺมมนุวตฺตติ;

ส ราช กปโณ โหติ, ปาโป ปาปปรายโน’’’.

๑๑. ‘‘‘อรินฺทโมติ เม นามํ, กาสิราชาติ มํ วิทู;

กจฺจิ โภโต สุขสฺเสยฺยา [สุขา เสยฺยา (ปี.), สุขเสยฺโย (ก.)], อิธ ปตฺตสฺส โสณก’’’.

๑๒. ‘‘สทาปิ ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

น เตสํ โกฏฺเฐ โอเปนฺติ, น กุมฺภึ น ขโฬปิยํ [น กุมฺเภ น กโฬปิยา (สฺยา. ปี.)];

ปรนิฏฺฐิตเมสานา, เตน ยาเปนฺติ สุพฺพตา.

๑๓. ‘‘ทุติยมฺปิ ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

อนวชฺชปิณฺโฑ [อนวชฺโช ปิณฺฑา (ปี.)] โภตฺตพฺโพ, น จ โกจูปโรธติ.

๑๔. ‘‘ตติยมฺปิ ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

นิพฺพุโต ปิณฺโฑ โภตฺตพฺโพ, น จ โกจูปโรธติ.

๑๕. ‘‘จตุตฺถมฺปิ [จตุตฺถํ (ปี.)] ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

มุตฺตสฺส รฏฺเฐ จรโต, สงฺโค ยสฺส น วิชฺชติ.

๑๖. ‘‘ปญฺจมมฺปิ [ปญฺจมํ (ปี.)] ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

นครมฺหิ ฑยฺหมานมฺหิ, นาสฺส กิญฺจิ อฑยฺหถ.

๑๗. ‘‘ฉฏฺฐมฺปิ [ฉฏฺฐํ (ปี.)] ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

รฏฺเฐ วิลุมฺปมานมฺหิ [วิลุปฺปมานมฺหิ (ก.)], นาสฺส กิญฺจิ อหีรถ [อหารถ (สี. สฺยา.)].

๑๘. ‘‘สตฺตมมฺปิ [สตฺตมํ (ปี.)] ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

โจเรหิ รกฺขิตํ มคฺคํ, เย จญฺเญ ปริปนฺถิกา;

ปตฺตจีวรมาทาย, โสตฺถึ คจฺฉติ สุพฺพโต.

๑๙. ‘‘อฏฺฐมมฺปิ [อฏฺฐมํ (ปี.)] ภทฺรมธนสฺส, อนาคารสฺส ภิกฺขุโน;

ยํ ยํ ทิสํ ปกฺกมติ, อนเปกฺโขว คจฺฉติ’’.

๒๐. ‘‘พหูปิ ภทฺรา [พหูนิ สมณภทฺรานิ (สี.), พหูปิ ภทฺรกา เอเต (ปี.)] เอเตสํ, โย ตฺวํ ภิกฺขุ ปสํสสิ;

อหญฺจ คิทฺโธ กาเมสุ, กถํ กาหามิ โสณก.

๒๑. ‘‘ปิยา เม มานุสา กามา, อโถ ทิพฺยาปิ เม ปิยา;

อถ เกน นุ วณฺเณน, อุโภ โลเก ลภามเส’’.

๒๒. ‘‘กาเม คิทฺธา [กาเมสุ คิทฺธา (สี. ปี.)] กามรตา, กาเมสุ อธิมุจฺฉิตา;

นรา ปาปานิ กตฺวาน, อุปปชฺชนฺติ ทุคฺคตึ.

๒๓. ‘‘เย จ กาเม ปหนฺตฺวาน [ปหตฺวาน (สี. ปี.)], นิกฺขนฺตา อกุโตภยา;

เอโกทิภาวาธิคตา, น เต คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ.

๒๔. ‘‘อุปมํ เต กริสฺสามิ, ตํ สุโณหิ อรินฺทม;

อุปมาย มิเธกจฺเจ [ปิเธกจฺเจ (สี. ปี.)], อตฺถํ ชานนฺติ ปณฺฑิตา.

๒๕. ‘‘คงฺคาย กุณปํ ทิสฺวา, วุยฺหมานํ มหณฺณเว;

วายโส สมจินฺเตสิ, อปฺปปญฺโญ อเจตโส.

๒๖. ‘‘‘ยานญฺจ วติทํ ลทฺธํ, ภกฺโข จายํ อนปฺปโก’;

ตตฺถ รตฺตึ ตตฺถ ทิวา, ตตฺเถว นิรโต มโน.

๒๗. ‘‘ขาทํ นาคสฺส มํสานิ, ปิวํ ภาคีรโถทกํ [ภาคิรโสทกํ (สี. สฺยา. ปี. ก.)];

สมฺปสฺสํ วนเจตฺยานิ, น ปเลตฺถ [ปเลตฺวา (ก.)] วิหงฺคโม.

๒๘. ‘‘ตญฺจ [ตํว (ปี.)] โอตรณี คงฺคา, ปมตฺตํ กุณเป รตํ;

สมุทฺทํ อชฺฌคาหาสิ [อชฺฌคาหยิ (ปี.)], อคตี ยตฺถ ปกฺขินํ.

๒๙. ‘‘โส จ ภกฺขปริกฺขีโณ, อุทปตฺวา [อุปฺปติตฺวา (สี. สฺยา.), อุทาปตฺวา (ปี.)] วิหงฺคโม.

น ปจฺฉโต น ปุรโต, นุตฺตรํ โนปิ ทกฺขิณํ.

๓๐. ‘‘ทีปํ โส นชฺฌคาคญฺฉิ [น อชฺฌคญฺฉิ (สี.), น อชฺฌคจฺฉิ (ปี.)], อคตี ยตฺถ ปกฺขินํ;

โส จ ตตฺเถว ปาปตฺถ, ยถา ทุพฺพลโก ตถา.

๓๑. ‘‘ตญฺจ สามุทฺทิกา มจฺฉา, กุมฺภีลา มกรา สุสู;

ปสยฺหการา ขาทึสุ, ผนฺทมานํ วิปกฺขกํ [วิปกฺขินํ (สี. ปี.), วิปกฺขิกํ (สฺยา.)].

๓๒. ‘‘เอวเมว ตุวํ ราช, เย จญฺเญ กามโภคิโน;

คิทฺธา เจ น วมิสฺสนฺติ, กากปญฺญาว [กากปญฺญาย (สี. สฺยา. ปี.)] เต วิทู.

๓๓. ‘‘เอสา เต อุปมา ราช, อตฺถสนฺทสฺสนี กตา;

ตฺวญฺจ ปญฺญายเส เตน, ยทิ กาหสิ วา น วา.

๓๔. ‘‘เอกวาจมฺปิ ทฺวิวาจํ, ภเณยฺย อนุกมฺปโก;

ตตุตฺตรึ น ภาเสยฺย, ทาโสวยฺยสฺส [ทาโส อยฺยสฺส (สี.), ทาโส อยิรสฺส (ปี.)] สนฺติเก’’.

๓๕. ‘‘อิทํ วตฺวาน ปกฺกามิ, โสณโก อมิตพุทฺธิมา [โสณโก’มิตพุทฺธิมา (?)];

เวหาเส อนฺตลิกฺขสฺมึ, อนุสาสิตฺวาน ขตฺติยํ’’.

๓๖. ‘‘โก นุเม ราชกตฺตาโร, สุทฺทา เวยฺยตฺตมาคตา [สูตา เวยฺยตฺติมาคตา (สี. สฺยา. ปี.)];

รชฺชํ นิยฺยาทยิสฺสามิ, นาหํ รชฺเชน มตฺถิโก.

๓๗. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ’’ [วสมนฺนคา (ปี.)].

๓๘. ‘‘อตฺถิ เต ทหโร ปุตฺโต, ทีฆาวุ รฏฺฐวฑฺฒโน;

ตํ รชฺเช อภิสิญฺจสฺสุ, โส โน ราชา ภวิสฺสติ’’.

๓๙. ‘‘ขิปฺปํ กุมารมาเนถ, ทีฆาวุํ รฏฺฐวฑฺฒนํ;

ตํ รชฺเช อภิสิญฺจิสฺสํ, โส โว ราชา ภวิสฺสติ’’.

๔๐. ‘‘ตโต กุมารมาเนสุํ, ทีฆาวุํ รฏฺฐวฑฺฒนํ;

ตํ ทิสฺวา อาลปี ราชา, เอกปุตฺตํ มโนรมํ.

๔๑. ‘‘สฏฺฐิ คามสหสฺสานิ, ปริปุณฺณานิ สพฺพโส;

เต ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๔๒. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ [วสมนฺนคา (ปี.)].

๔๓. ‘‘สฏฺฐิ นาคสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

สุวณฺณกจฺฉา มาตงฺคา, เหมกปฺปนวาสสา.

๔๔. ‘‘อารูฬฺหา คามณีเยหิ, โตมรงฺกุสปาณิภิ;

เต ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๔๕. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ.

๔๖. ‘‘สฏฺฐิ อสฺสสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

อาชานียาว ชาติยา, สินฺธวา สีฆวาหิโน.

๔๗. ‘‘อารูฬฺหา คามณีเยหิ, อิลฺลิยาจาปธาริภิ [อินฺทิยาจาปธาริภิ (ก.)];

เต ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๔๘. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ.

๔๙. ‘‘สฏฺฐิ รถสหสฺสานิ, สนฺนทฺธา อุสฺสิตทฺธชา;

ทีปา อโถปิ เวยฺยคฺฆา, สพฺพาลงฺการภูสิตา.

๕๐. ‘‘อารูฬฺหา คามณีเยหิ, จาปหตฺเถหิ วมฺมิภิ;

เต ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๕๑. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ.

๕๒. ‘‘สฏฺฐิ เธนุสหสฺสานิ, โรหญฺญา ปุงฺควูสภา;

ตา ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๕๓. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ.

๕๔. ‘‘โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, สพฺพาลงฺการภูสิตา;

วิจิตฺรวตฺถาภรณา, อามุตฺตมณิกุณฺฑลา;

ตา ปุตฺต ปฏิปชฺชสฺสุ, รชฺชํ นิยฺยาทยามิ เต.

๕๕. ‘‘อชฺเชว ปพฺพชิสฺสามิ, โก ชญฺญา มรณํ สุเว;

มาหํ กาโกว ทุมฺเมโธ, กามานํ วสมนฺวคํ’’.

๕๖. ‘‘ทหรสฺเสว เม ตาต, มาตา มตาติ เม สุตํ;

ตยา วินา อหํ ตาต, ชีวิตุมฺปิ น อุสฺสเห.

๕๗. ‘‘ยถา อารญฺญกํ นาคํ, โปโต อเนฺวติ ปจฺฉโต;

เชสฺสนฺตํ คิริทุคฺเคสุ, สเมสุ วิสเมสุ จ.

๕๘. ‘‘เอวํ ตํ อนุคจฺฉามิ, ปุตฺตมาทาย [ปตฺตมาทาย (ปี.)] ปจฺฉโต;

สุภโร เต ภวิสฺสามิ, น เต เหสฺสามิ ทุพฺภโร’’.

๕๙. ‘‘ยถา สามุทฺทิกํ นาวํ, วาณิชานํ ธเนสินํ;

โวหาโร ตตฺถ คเณฺหยฺย, วาณิชา พฺยสนี [พฺยสนํ (ก.)] สิยา.

๖๐. ‘‘เอวเมวายํ ปุตฺตกลิ [ปุตฺตก (สฺยา.)], อนฺตรายกโร มม [มมํ (ปี.)];

อิมํ กุมารํ ปาเปถ, ปาสาทํ รติวฑฺฒนํ.

๖๑. ‘‘ตตฺถ กมฺพุสหตฺถาโย, ยถา สกฺกํว อจฺฉรา;

ตา นํ ตตฺถ รเมสฺสนฺติ [รมิสฺสนฺติ (สฺยา. ก.)], ตาหิ เจโส [เมโส (ปี.)] รมิสฺสติ.

๖๒. ‘‘ตโต กุมารํ ปาเปสุํ, ปาสาทํ รติวฑฺฒนํ;

ตํ ทิสฺวา อวจุํ กญฺญา, ทีฆาวุํ รฏฺฐวฑฺฒนํ.

๖๓. ‘‘เทวตา นุสิ คนฺธพฺโพ, อทุ [อาทุ (สี. ปี.)] สกฺโก ปุรินฺทโท;

โก วา ตฺวํ กสฺส วา ปุตฺโต, กถํ ชาเนมุ ตํ มยํ’’.

๖๔. ‘‘นมฺหิ เทโว น คนฺธพฺโพ, นาปิ [นมฺหิ (ก.)] สกฺโก ปุรินฺทโท;

กาสิรญฺโญ อหํ ปุตฺโต, ทีฆาวุ รฏฺฐวฑฺฒโน;

มมํ [มม (ปี.)] ภรถ ภทฺทํ โว [ภทฺทนฺเต (ก.)], อหํ ภตฺตา ภวามิ โว’’.

๖๕. ‘‘ตํ ตตฺถ อวจุํ กญฺญา, ทีฆาวุํ รฏฺฐวฑฺฒนํ;

‘กุหึ ราชา อนุปฺปตฺโต, อิโต ราชา กุหึ คโต’’’.

๖๖. ‘‘ปงฺกํ ราชา อติกฺกนฺโต, ถเล ราชา ปติฏฺฐิโต;

อกณฺฏกํ อคหนํ, ปฏิปนฺโน มหาปถํ.

๖๗. ‘‘อหญฺจ ปฏิปนฺโนสฺมิ, มคฺคํ ทุคฺคติคามินํ;

สกณฺฏกํ สคหนํ, เยน คจฺฉนฺติ ทุคฺคตึ’’.

๖๘. ‘‘ตสฺส เต สฺวาคตํ ราช, สีหสฺเสว คิริพฺพชํ;

อนุสาส มหาราช, ตฺวํ โน สพฺพาสมิสฺสโร’’ติ.

โสณกชาตกํ ปฐมํ.

๕๓๐. สํกิจฺจชาตกํ (๒)

๖๙. ‘‘ทิสฺวา นิสินฺนํ ราชานํ, พฺรหฺมทตฺตํ รเถสภํ;

อถสฺส ปฏิเวเทสิ, ยสฺสาสิ อนุกมฺปโก.

๗๐. ‘‘สํกิจฺจายํ อนุปฺปตฺโต, อิสีนํ สาธุสมฺมโต;

ตรมานรูโป นิยฺยาหิ, ขิปฺปํ ปสฺส มเหสินํ.