๑๗. จตฺตาลีสนิปาโต

๕๒๑. เตสกุณชาตกํ (๑)

๑. ‘‘เวสฺสนฺตรํ ตํ ปุจฺฉามิ, สกุณ ภทฺทมตฺถุ เต;

รชฺชํ กาเรตุกาเมน, กึ สุ กิจฺจํ กตํ วรํ’’.

๒. ‘‘จิรสฺสํ วต มํ ตาโต, กํโส พาราณสิคฺคโห;

ปมตฺโต อปฺปมตฺตํ มํ, ปิตา ปุตฺตํ อโจทยิ.

๓. ‘‘ปฐเมเนว วิตถํ, โกธํ หาสํ นิวารเย;

ตโต กิจฺจานิ กาเรยฺย, ตํ วตํ อาหุ ขตฺติย.

๔. ‘‘ยํ ตฺวํ ตาต ตโปกมฺมํ [ตเป กมฺมํ (สี. สฺยา. ปี.)], ปุพฺเพ กตมสํสยํ;

รตฺโต ทุฏฺโฐ จ ยํ กยิรา, น ตํ กยิรา ตโต ปุน [ปุนํ (ปี.)].

๕. ‘‘ขตฺติยสฺส ปมตฺตสฺส, รฏฺฐสฺมึ รฏฺฐวฑฺฒน;

สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ, รญฺโญ ตํ วุจฺจเต อฆํ.

๖. ‘‘สิรี ตาต อลกฺขี จ [สิรี จ ตาต ลกฺขี จ (สฺยา. ปี.)], ปุจฺฉิตา เอตทพฺรวุํ;

อุฏฺฐาน [อุฏฺฐาเน (สฺยา.)] วีริเย โปเส, รมาหํ อนุสูยเก.

๗. ‘‘อุสูยเก ทุหทเย, ปุริเส กมฺมทุสฺสเก;

กาลกณฺณี มหาราช, รมติ [รมาติ (ก.)] จกฺกภญฺชนี.

๘. ‘‘โส ตฺวํ สพฺเพสุ สุหทโย [โส ตฺวํ สพฺเพสํ สุหทโย (สฺยา. ปี.), โส ตฺวํ สพฺเพ สุหทโย (ก.)], สพฺเพสํ รกฺขิโต ภว;

อลกฺขึ นุท มหาราช, ลกฺขฺยา ภว นิเวสนํ.

๙. ‘‘ส ลกฺขีธิติสมฺปนฺโน, ปุริโส หิ มหคฺคโต;

อมิตฺตานํ กาสิปติ, มูลํ อคฺคญฺจ ฉินฺทติ.

๑๐. ‘‘สกฺโกปิ หิ ภูตปติ, อุฏฺฐาเน นปฺปมชฺชติ;

ส กลฺยาเณ ธิตึ กตฺวา, อุฏฺฐาเน กุรุเต มโน.

๑๑. ‘‘คนฺธพฺพา ปิตโร เทวา, สาชีวา [สญฺชีวา (ปี.)] โหนฺติ ตาทิโน;

อุฏฺฐาหโต [อุฏฺฐหโต (สฺยา. ปี.)] อปฺปมชฺชโต [มปฺปมชฺชโต (ก.)], อนุติฏฺฐนฺติ เทวตา.

๑๒. ‘‘โส อปฺปมตฺโต อกฺกุทฺโธ [อกฺกุฏฺโฐ (ปี.)], ตาต กิจฺจานิ การย;

วายมสฺสุ จ กิจฺเจสุ, นาลโส วินฺทเต สุขํ.

๑๓. ‘‘ตตฺเถว เต วตฺตปทา, เอสาว [เอสา จ (ปี.)] อนุสาสนี;

อลํ มิตฺเต สุขาเปตุํ, อมิตฺตานํ ทุขาย [ทุกฺขาย (ปี.)] จ’’.

๑๔. ‘‘สกฺขิสิ ตฺวํ [สกฺขี ตุวํ (สี. สฺยา. ปี.)] กุณฺฑลินิ, มญฺญสิ ขตฺตพนฺธุนิ [ขตฺติยพนฺธุนี (ปี.)];

รชฺชํ กาเรตุกาเมน, กึ สุ กิจฺจํ กตํ วรํ’’.

๑๕. ‘‘เทฺวว ตาต ปทกานิ, ยตฺถ [เยสุ (ปี.)] สพฺพํ ปติฏฺฐิตํ;

อลทฺธสฺส จ โย ลาโภ, ลทฺธสฺส จานุรกฺขณา.

๑๖. ‘‘อมจฺเจ ตาต ชานาหิ, ธีเร อตฺถสฺส โกวิเท;

อนกฺขา กิตเว ตาต, อโสณฺเฑ อวินาสเก.

๑๗. ‘‘โย จ ตํ ตาต รกฺเขยฺย, ธนํ ยญฺเจว เต สิยา;

สูโตว รถํ สงฺคเณฺห, โส เต กิจฺจานิ การเย.

๑๘. ‘‘สุสงฺคหิตนฺตชโน, สยํ วิตฺตํ อเวกฺขิย;

นิธิญฺจ อิณทานญฺจ, น กเร ปรปตฺติยา.

๑๙. ‘‘สยํ อายํ วยํ [อายวยํ (ปี.)] ชญฺญา, สยํ ชญฺญา กตากตํ;

นิคฺคเณฺห นิคฺคหารหํ, ปคฺคเณฺห ปคฺคหารหํ.

๒๐. ‘‘สยํ ชานปทํ อตฺถํ, อนุสาส รเถสภ;

มา เต อธมฺมิกา ยุตฺตา, ธนํ รฏฺฐญฺจ นาสยุํ.

๒๑. ‘‘มา จ เวเคน กิจฺจานิ, กโรสิ [กาเรสิ (สี. สฺยา. ปี.)] การเยสิ วา;

เวคสา หิ กตํ กมฺมํ, มนฺโท ปจฺฉานุตปฺปติ.

๒๒. ‘‘มา เต อธิสเร มุญฺจ, สุพาฬฺหมธิโกธิตํ [โกปิตํ (สี. สฺยา.)];

โกธสา หิ พหู ผีตา, กุลา อกุลตํ คตา.

๒๓. ‘‘มา ตาต อิสฺสโรมฺหีติ, อนตฺถาย ปตารยิ;

อิตฺถีนํ ปุริสานญฺจ, มา เต อาสิ ทุขุทฺรโย.

๒๔. ‘‘อเปตโลมหํสสฺส, รญฺโญ กามานุสาริโน;

สพฺเพ โภคา วินสฺสนฺติ, รญฺโญ ตํ วุจฺจเต อฆํ.

๒๕. ‘‘ตตฺเถว เต วตฺตปทา, เอสาว อนุสาสนี;

ทกฺขสฺสุทานิ ปุญฺญกโร, อโสณฺโฑ อวินาสโก;

สีลวาสฺสุ [สีลวาสฺส (ฏีกา)] มหาราช, ทุสฺสีโล วินิปาติโก’’ [วินิปาตโก (ปี.)].

๒๖. ‘‘อปุจฺฉิมฺห โกสิยโคตฺตํ [อปุจฺฉิมฺหา โกสิยโคตฺตํ (สฺยา.), อปุจฺฉมฺหาปิ โกสิกํ (ปี.)], กุณฺฑลินึ ตเถว จ;

ตฺวํ ทานิ วเทหิ ชมฺพุก [ชมฺพุก ตฺวํ ทานิ วเทหิ (สฺยา. ปี.)], พลานํ พลมุตฺตมํ’’.

๒๗. ‘‘พลํ ปญฺจวิธํ โลเก, ปุริสสฺมึ มหคฺคเต;

ตตฺถ พาหุพลํ นาม, จริมํ วุจฺจเต พลํ.

๒๘. ‘‘โภคพลญฺจ ทีฆาวุ, ทุติยํ วุจฺจเต พลํ;

อมจฺจพลญฺจ ทีฆาวุ, ตติยํ วุจฺจเต พลํ.

๒๙. ‘‘อภิชจฺจพลํ เจว, ตํ จตุตฺถํ อสํสยํ;

ยานิ เจตานิ สพฺพานิ, อธิคณฺหาติ ปณฺฑิโต.

๓๐. ‘‘ตํ พลานํ พลํ เสฏฺฐํ, อคฺคํ ปญฺญาพํ พลํ [วรํ (สี.)];

ปญฺญาพเลนุปตฺถทฺโธ, อตฺถํ วินฺทติ ปณฺฑิโต.

๓๑. ‘‘อปิ เจ ลภติ มนฺโท, ผีตํ ธรณิมุตฺตมํ;

อกามสฺส ปสยฺหํ วา, อญฺโญ ตํ ปฏิปชฺชติ.

๓๒. ‘‘อภิชาโตปิ เจ โหติ, รชฺชํ ลทฺธาน ขตฺติโย;

ทุปฺปญฺโญ หิ กาสิปติ, สพฺเพนปิ น ชีวติ.

๓๓. ‘‘ปญฺญาว สุตํ วินิจฺฉินี [ปญฺญา สุตวินิจฺฉินี (สฺยา. ปี.)], ปญฺญา กิตฺติ สิโลกวฑฺฒนี [วทฺธนี (ปี.)];

ปญฺญาสหิโต นโร อิธ, อปิ ทุกฺเข สุขานิ วินฺทติ.

๓๔. ‘‘ปญฺญญฺจ โข อสุสฺสูสํ, น โกจิ อธิคจฺฉติ;

พหุสฺสุตํ อนาคมฺม, ธมฺมฏฺฐํ อวินิพฺภุชํ.

๓๕. ‘‘โย จ ธมฺมวิภงฺคญฺญู [โย ธมฺมญฺจ วิภาคญฺญู (ปี.)], กาลุฏฺฐายี มตนฺทิโต;

อนุฏฺฐหติ กาเลน, กมฺมผลํ ตสฺส อิชฺฌติ [กมฺมผลํ ตสฺสิชฺฌติ, ผลํ ตสฺส สมิชฺฌติ (ก.)].

๓๖. ‘‘อนายตน [นา’นายตน (ปี.)] สีลสฺส, อนายตน [นา’นายตน (ปี.)] เสวิโน;

น นิพฺพินฺทิยการิสฺส, สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.

๓๗. ‘‘อชฺฌตฺตญฺจ ปยุตฺตสฺส, ตถายตนเสวิโน;

อนิพฺพินฺทิยการิสฺส, สมฺมทตฺโถ วิปจฺจติ.

๓๘. ‘‘โยคปฺปโยคสงฺขาตํ, สมฺภตสฺสานุรกฺขณํ;

ตานิ ตฺวํ ตาต เสวสฺสุ, มา อกมฺมาย รนฺธยิ;

อกมฺมุนา หิ ทุมฺเมโธ, นฬาคารํว สีทติ’’.

๓๙. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, มาตาปิตูสุ ขตฺติย;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๐. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, ปุตฺตทาเรสุ ขตฺติย;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๑. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, มิตฺตามจฺเจสุ ขตฺติย;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๒. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, วาหเนสุ พเลสุ จ;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๓. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, คาเมสุ นิคเมสุ จ…เป….

๔๔. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, รฏฺเฐสุ [รฏฺเฐ (ปี.)] ชนปเทสุ จ…เป….

๔๕. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, สมณ [สมเณ (สฺยา. ก.)] พฺราหฺมเณสุ จ…เป….

๔๖. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, มิคปกฺขีสุ ขตฺติย;

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๗. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, ธมฺโม จิณฺโณ สุขาวโห [ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหติ (ก.)];

อิธ ธมฺมํ จริตฺวาน, ราช สคฺคํ คมิสฺสสิ.

๔๘. ‘‘ธมฺมํ จร มหาราช, สอินฺทา [อินฺโท (ปี.), สินฺทา (ก.)] เทวา สพฺรหฺมกา;

สุจิณฺเณน ทิวํ ปตฺตา, มา ธมฺมํ ราช ปามโท [ปมาโท (ปี. ก.)].

๔๙. ‘‘ตตฺเถว เต [เวเต (ปี.)] วตฺตปทา, เอสาว [เอสา จ (ปี.)] อนุสาสนี;

สปฺปญฺญเสวี กลฺยาณี, สมตฺตํ สาม [สามํ (ก.)] ตํ วิทู’’ติ.

เตสกุณชาตกํ ปฐมํ.

๕๒๒. สรภงฺคชาตกํ (๒)

๕๐. ‘‘อลงฺกตา กุณฺฑลิโน สุวตฺถา, เวฬุริยมุตฺตาถรุขคฺคพนฺธา [พทฺธา (ปี.)];

รเถสภา ติฏฺฐถ เก นุ ตุเมฺห, กถํ โว ชานนฺติ มนุสฺสโลเก’’.

๕๑. ‘‘อหมฏฺฐโก ภีมรโถ ปนายํ, กาลิงฺคราชา ปน อุคฺคโตยํ [อุคฺคโต อยํ (ปี.), อุคฺคตายํ (ก.)];

สุสญฺญตานํ อิสีนํ [สุสญฺญตานิสินํ (ปี.)] ทสฺสนาย, อิธาคตา ปุจฺฉิตาเยมฺห ปเญฺห’’.

๕๒. ‘‘เวหายสํ ติฏฺฐสิ [ติฏฺฐติ (ปี.)] อนฺตลิกฺเข, ปถทฺธุโน ปนฺนรเสว จนฺโท;

ปุจฺฉามิ ตํ ยกฺข มหานุภาว, กถํ ตํ ชานนฺติ มนุสฺสโลเก’’.

๕๓. ‘‘ยมาหุ เทเวสุ สุชมฺปตีติ, มฆวาติ ตํ อาหุ มนุสฺสโลเก;

ส เทวราชา อิทมชฺช ปตฺโต, สุสญฺญตานํ อิสีนํ ทสฺสนาย’’.

๕๔. ‘‘ทูเร สุตา โน อิสโย สมาคตา, มหิทฺธิกา อิทฺธิคุณูปปนฺนา;

วนฺทามิ เต อยิเร ปสนฺนจิตฺโต, เย ชีวโลเกตฺถ มนุสฺสเสฏฺฐา’’.

๕๕. คนฺโธ อิสีนํ จิรทิกฺขิตานํ [ทกฺขิตานํ (สฺยา. ปี.)], กายา จุโต คจฺฉติ มาลุเตน;

อิโต ปฏิกฺกมฺม สหสฺสเนตฺต, คนฺโธ อิสีนํ อสุจิ เทวราช’’.

๕๖. ‘‘คนฺโธ อิสีนํ จิรทิกฺขิตานํ, กายา จุโต คจฺฉตุ มาลุเตน;

วิจิตฺรปุปฺผํ สุรภึว มาลํ, คนฺธญฺจ เอตํ ปาฏิกงฺขาม ภนฺเต;

น เหตฺถ เทวา ปฏิกฺกูลสญฺญิโน’’.

๕๗. ‘‘ปุรินฺทโท ภูตปตี ยสสฺสี, เทวานมินฺโท สกฺโก [อิทํ ปทํ นตฺถิ (สี. สฺยา. ปี. โปตฺถเกสุ)] มฆวา สุชมฺปติ;

ส เทวราชา อสุรคณปฺปมทฺทโน, โอกาสมากงฺขติ ปญฺห ปุจฺฉิตุํ.

๕๘. ‘‘โก เนวิเมสํ อิธ ปณฺฑิตานํ, ปเญฺห ปุฏฺโฐ นิปุเณ พฺยากริสฺสติ;

ติณฺณญฺจ รญฺญํ มนุชาธิปานํ, เทวานมินฺทสฺส จ วาสวสฺส’’.

๕๙. ‘‘อยํ อิสิ [อิสี (สี. ปี.)] สรภงฺโค ตปสฺสี [ยสสฺสี (สี.)], ยโต ชาโต วิรโต เมถุนสฺมา;

อาเจรปุตฺโต [อาจริยปุตฺโต (ปี. ก.)] สุวินีตรูโป, โส เนสํ ปญฺหานิ วิยากริสฺสติ’’.

๖๐. ‘‘โกณฺฑญฺญ ปญฺหานิ วิยากโรหิ, ยาจนฺติ ตํ อิสโย สาธุรูปา;

โกณฺฑญฺญ เอโส มนุเชสุ ธมฺโม, ยํ วุทฺธ [วทฺธ (ปี.), พุทฺธ (ก.)] มาคจฺฉติ เอส ภาโร’’.

๖๑. ‘‘กตาวกาสา ปุจฺฉนฺตุ โภนฺโต, ยํ กิญฺจิ ปญฺหํ มนสาภิปตฺถิตํ;

อหญฺหิ ตํ ตํ โว วิยากริสฺสํ, ญตฺวา สยํ โลกมิมํ ปรญฺจ’’.

๖๒. ‘‘ตโต จ มฆวา สกฺโก, อตฺถทสฺสี ปุรินฺทโท;

อปุจฺฉิ ปฐมํ ปญฺหํ, ยญฺจาสิ อภิปตฺถิตํ’’.

๖๓. ‘‘กึ สู วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ, กิสฺสปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ;

กสฺสีธ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ, อกฺขาหิ เม โกณฺฑญฺญ เอตมตฺถํ’’.

๖๔. ‘‘โกธํ วธิตฺวา น กทาจิ โสจติ, มกฺขปฺปหานํ อิสโย วณฺณยนฺติ;

สพฺเพสํ วุตฺตํ ผรุสํ ขเมถ, เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต’’.

๖๕. ‘‘สกฺกา อุภินฺนํ [หิ ทฺวินฺนํ (ปี.)] วจนํ ติติกฺขิตุํ, สทิสสฺส วา เสฏฺฐตรสฺส [เสฏฺฐนรสฺส (ปี.)] วาปิ;

กถํ นุ หีนสฺส วโจ ขเมถ, อกฺขาหิ เม โกณฺฑญฺญ เอตมตฺถํ’’.

๖๖. ‘‘ภยา หิ เสฏฺฐสฺส วโจ ขเมถ, สารมฺภเหตู ปน สาทิสสฺส;

โย จีธ หีนสฺส วโจ ขเมถ, เอตํ ขนฺตึ อุตฺตมมาหุ สนฺโต’’.

๖๗. ‘‘กถํ วิชญฺญา จตุปตฺถรูปํ [จตุมฏฺฐรูปํ (สฺยา. ปี.)], เสฏฺฐํ สริกฺขํ อถวาปิ หีนํ;

วิรูปรูเปน จรนฺติ สนฺโต, ตสฺมา หิ สพฺเพสํ วโจ ขเมถ’’.

๖๘. ‘‘น เหตมตฺถํ มหตีปิ เสนา, สราชิกา ยุชฺฌมานา ลเภถ;

ยํ ขนฺติมา สปฺปุริโส ลเภถ, ขนฺตี พลสฺสูปสมนฺติ เวรา’’.

๖๙. ‘‘สุภาสิตํ เต อนุโมทิยาน, อญฺญํ ตํ ปุจฺฉามิ ตทิงฺฆ พฺรูหิ;

ยถา อหุํ [อหู (สี. สฺยา. ปี.)] ทณฺฑกี นาฬิเกโร [นาฬิกีโร (สี. สฺยา. ปี.)], อถชฺชุโน กลาพุ จาปิ ราชา;

เตสํ คตึ พฺรูหิ สุปาปกมฺมินํ, กตฺถูปปนฺนา อิสินํ วิเหฐกา’’.

๗๐. ‘‘กิสญฺหิ [กิสํปิ (ปี.)] วจฺฉํ อวกิริย ทณฺฑกี, อุจฺฉินฺนมูโล สชโน สรฏฺโฐ;

กุกฺกุฬนาเม นิรยมฺหิ ปจฺจติ, ตสฺส ผุลิงฺคานิ ปตนฺติ กาเย.

๗๑. ‘‘โย สญฺญเต ปพฺพชิเต อเหฐยิ [อวญฺจสิ (ปี.)], ธมฺมํ ภณนฺเต สมเณ อทูสเก;

ตํ นาฬิเกรํ สุนขา ปรตฺถ, สงฺคมฺม ขาทนฺติ วิผนฺทมานํ.

๗๒. ‘‘อถชฺชุโน นิรเย สตฺติสูเล, อวํสิโร ปติโต อุทฺธํปาโท [อุทฺธปาโท (สฺยา.), อทฺธปาโท (ปี.)];

องฺคีรสํ โคตมํ เหฐยิตฺวา, ขนฺตึ ตปสฺสึ จิรพฺรหฺมจารึ.

๗๓. ‘‘โย ขณฺฑโส ปพฺพชิตํ อเฉทยิ, ขนฺตึ วทนฺตํ สมณํ อทูสกํ;