๑๕. วีสตินิปาโต

๔๙๗. มาตงฺคชาตกํ (๑)

๑. กุโต นุ อาคจฺฉสิ ทุมฺมวาสี [รุมฺมวาสี (สี. ปี.)], โอตลฺลโก ปํสุปิสาจโกว;

สงฺการโจฬํ ปฏิมุญฺจ [ปฏิมุจฺจ (สี. ปี.)] กณฺเฐ, โก เร ตุวํ โหสิ [โหหิสิ (สี. ปี.)] อทกฺขิเณยฺโย.

๒. อนฺนํ ตเวทํ [ตว อิทํ (ก. สี. ปี.), ตวยิทํ (สฺยา.)] ปกตํ ยสสฺสิ, ตํ ขชฺชเร ภุญฺชเร ปิยฺยเร จ;

ชานาสิ มํ ตฺวํ ปรทตฺตูปชีวึ, อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ ลภตํ สปาโก.

๓. อนฺนํ มเมทํ [มม อิทํ (ก. สี. ปี.), มมยิทํ (สฺยา.)] ปกตํ พฺราหฺมณานํ, อตฺตตฺถาย สทฺทหโต มเมทํ [มม อิทํ (ก. สี. ปี.), มมยิทํ (สฺยา.)];

อเปหิ เอตฺโต กิมิธฏฺฐิโตสิ, น มาทิสา ตุยฺหํ ททนฺติ ชมฺม.

๔. ถเล จ นินฺเน จ วปนฺติ พีชํ, อนูปเขตฺเต ผลมาสมานา [มาสสานา (สี. ปี.), มาสึ สมานา (สฺยา.)];

เอตาย สทฺธาย ททาหิ ทานํ, อปฺเปว อาราธเย ทกฺขิเณยฺเย.

๕. เขตฺตานิ มยฺหํ วิทิตานิ โลเก, เยสาหํ พีชานิ ปติฏฺฐเปมิ;

เย พฺราหฺมณา ชาติมนฺตูปปนฺนา, ตานีธ เขตฺตานิ สุเปสลานิ.

๖. ชาติมโท จ อติมานิตา จ, โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเต อคุณา เยสุ จ สนฺติ [เยสุ วสนฺติ (สี. ปี.)] สพฺเพ, ตานีธ เขตฺตานิ อเปสลานิ.

๗. ชาติมโท จ อติมานิตา จ, โลโภ จ โทโส จ มโท จ โมโห;

เอเต อคุณา เยสุ น สนฺติ สพฺเพ, ตานีธ เขตฺตานิ สุเปสลานิ.

๘. เกฺวตฺถ คตา [กฺวตฺถ คตา (สฺยา.), กตฺเถว ภฏฺฐา (ปี.)] อุปโชติโย จ, อุปชฺฌาโย จ อถวา คณฺฑกุจฺฉิ [อณฺฑกุจฺฉิ (สี. สฺยา. ปี.)];

อิมสฺส ทณฺฑญฺจ วธญฺจ ทตฺวา, คเล คเหตฺวา ขลยาถ [คลยาถ (ก.)] ชมฺมํ.

๙. คิรึ นเขน ขณสิ, อโย ทนฺเตหิ [ทนฺเตน (สี. ปี.)] ขาทสิ;

ชาตเวทํ ปทหสิ, โย อิสึ ปริภาสสิ.

๑๐. อิทํ วตฺวาน มาตงฺโค, อิสิ สจฺจปรกฺกโม;

อนฺตลิกฺขสฺมึ ปกฺกามิ [ปกฺกมิ (ก.)], พฺราหฺมณานํ อุทิกฺขตํ.

๑๑. อาเวลฺลิตํ [อเวฐิตํ (สี. ปี.)] ปิฏฺฐิโต อุตฺตมงฺคํ, พาหุํ [พาหํ (สี. ปี.)] ปสาเรติ อกมฺมเนยฺยํ [อกมฺปเนยฺยํ (ก.)];

เสตานิ อกฺขีนิ ยถา มตสฺส, โก เม อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๒. อิธาคมา สมโณ ทุมฺมวาสี, โอตลฺลโก ปํสุปิสาจโกว;

สงฺการโจฬํ ปฏิมุญฺจ กณฺเฐ, โส เต อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๓. กตมํ ทิสํ อคมา ภูริปญฺโญ, อกฺขาถ เม มาณวา เอตมตฺถํ;

คนฺตฺวาน ตํ ปฏิกเรมุ อจฺจยํ, อปฺเปว นํ ปุตฺต ลเภมุ ชีวิตํ.

๑๔. เวหายสํ อคมา ภูริปญฺโญ, ปถทฺธุโน ปนฺนรเสว จนฺโท;

อปิ จาปิ โส ปุริมทิสํ อคจฺฉิ, สจฺจปฺปฏิญฺโญ อิสิ สาธุรูโป.

๑๕. อาเวลฺลิตํ ปิฏฺฐิโต อุตฺตมงฺคํ, พาหุํ ปสาเรติ อกมฺมเนยฺยํ;

เสตานิ อกฺขีนิ ยถา มตสฺส, โก เม อิมํ ปุตฺตมกาสิ เอวํ.

๑๖. ยกฺขา หเว สนฺติ มหานุภาวา, อนฺวาคตา อิสโย สาธุรูปา;

เต ทุฏฺฐจิตฺตํ กุปิตํ วิทิตฺวา, ยกฺขา หิ เต ปุตฺตมกํสุ เอวํ.

๑๗. ยกฺขา จ เม ปุตฺตมกํสุ เอวํ, ตฺวญฺเญว เม มา กุทฺโธ [กุทฺธ (ก.)] พฺรหฺมจาริ;

ตุเมฺหว [ตุเยฺหว (ก.)] ปาเท สรณํ คตาสฺมิ, อนฺวาคตา ปุตฺตโสเกน ภิกฺขุ.

๑๘. ตเทว หิ เอตรหิ จ มยฺหํ, มโนปโทโส น มมตฺถิ [มม นตฺถิ (ปี.)] โกจิ;

ปุตฺโต จ เต เวทมเทน มตฺโต, อตฺถํ น ชานาติ อธิจฺจ เวเท.

๑๙. อทฺธา หเว ภิกฺขุ มุหุตฺตเกน, สมฺมุยฺหเตว ปุริสสฺส สญฺญา;

เอกาปราธํ [เอตาปราธํ (ก.)] ขม ภูริปญฺญ, น ปณฺฑิตา โกธพลา ภวนฺติ.

๒๐. อิทญฺจ มยฺหํ อุตฺติฏฺฐปิณฺฑํ, ตว [นตฺถิ สี. ปี. โปตฺถเกสุ] มณฺฑโพฺย ภุญฺชตุ อปฺปปญฺโญ;

ยกฺขา จ เต นํ [เต ปุตฺตํ (สฺยา.)] น วิเหฐเยยฺยุํ, ปุตฺโต จ เต เหสฺสติ [โหหิติ (สี. ปี.)] โส อโรโค.

๒๑. มณฺฑพฺย พาโลสิ ปริตฺตปญฺโญ, โย ปุญฺญเขตฺตานมโกวิโทสิ;

มหกฺกสาเวสุ ททาสิ ทานํ, กิลิฏฺฐกมฺเมสุ อสญฺญเตสุ.

๒๒. ชฏา จ เกสา อชินา นิวตฺถา, ชรูทปานํว มุขํ ปรูฬฺหํ;

ปชํ อิมํ ปสฺสถ ทุมฺมรูปํ [รุมฺมรูปึ (สี. ปี.)], น ชฏาชินํ ตายติ อปฺปปญฺญํ.

๒๓. เยสํ ราโค จ โทโส จ, อวิชฺชา จ วิราชิตา;

ขีณาสวา อรหนฺโต, เตสุ ทินฺนํ มหปฺผลนฺติ.

มาตงฺคชาตกํ ปฐมํ.

๔๙๘. จิตฺตสมฺภูตชาตกํ (๒)

๒๔. สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

ปสฺสามิ สมฺภูตํ มหานุภาวํ, สกมฺมุนา ปุญฺญผลูปปนฺนํ.

๒๕. สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

กจฺจินฺนุ จิตฺตสฺสปิ เอวเมวํ, อิทฺโธ มโน ตสฺส ยถาปิ มยฺหํ.

๒๖. สพฺพํ นรานํ สผลํ สุจิณฺณํ, น กมฺมุนา กิญฺจน โมฆมตฺถิ;

จิตฺตมฺปิ ชานาหิ [จิตฺตํ วิชานาหิ (สี. ปี.)] ตเถว เทว, อิทฺโธ มโน ตสฺส ยถาปิ ตุยฺหํ.

๒๗. ภวํ นุ จิตฺโต สุตมญฺญโต เต, อุทาหุ เต โกจิ นํ เอตทกฺขา;

คาถา สุคีตา น มมตฺถิ กงฺขา, ททามิ เต คามวรํ สตญฺจ.

๒๘. น จาหํ จิตฺโต สุตมญฺญโต เม, อิสี จ เม เอตมตฺถํ อสํสิ;

‘‘คนฺตฺวาน รญฺโญ ปฏิคาหิ [ปฏิคายิ (สฺยา. ก.), ปฏิคาย (?)] คาถํ, อปิ เต วรํ อตฺตมโน ทเทยฺย’’ [อปิ นุ เต วรํ อตฺตมโน ทเทยฺย (สฺยา.), อปิ นุ เต อตฺตมโน วรํ ทเท (ก.)].

๒๙. โยเชนฺตุ เว ราชรเถ, สุกเต จิตฺตสิพฺพเน;

กจฺฉํ นาคานํ พนฺธถ, คีเวยฺยํ ปฏิมุญฺจถ.

๓๐. อาหญฺญนฺตุ [อาหญฺญเร (สฺยา.)] เภริมุทิงฺคสงฺเข [สงฺขา (สฺยา.)], สีฆานิ ยานานิ จ โยชยนฺตุ;

อชฺเชวหํ อสฺสมํ ตํ คมิสฺสํ, ยตฺเถว ทกฺขิสฺสมิสึ นิสินฺนํ.

๓๑. สุลทฺธลาโภ วต เม อโหสิ, คาถา สุคีตา ปริสาย มชฺเฌ;

สฺวาหํ อิสึ สีลวตูปปนฺนํ, ทิสฺวา ปตีโต สุมโนหมสฺมิ.

๓๒. อาสนํ อุทกํ ปชฺชํ, ปฏิคฺคณฺหาตุ โน ภวํ;

อคฺเฆ ภวนฺตํ ปุจฺฉาม, อคฺฆํ กุรุตุ โน ภวํ.

๓๓. รมฺมญฺจ เต อาวสถํ กโรนฺตุ, นารีคเณหิ ปริจารยสฺสุ;

กโรหิ โอกาสมนุคฺคหาย, อุโภปิ มํ อิสฺสริยํ กโรม.

๓๔. ทิสฺวา ผลํ ทุจฺจริตสฺส ราช, อโถ สุจิณฺณสฺส มหาวิปากํ;

อตฺตานเมว ปฏิสํยมิสฺสํ, น ปตฺถเย ปุตฺต [ปุตฺตํ (สี. ปี.)] ปสุํ ธนํ วา.

๓๕. ทเสวิมา วสฺสทสา, มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ;

อปตฺตญฺเญว ตํ โอธึ, นโฬ ฉินฺโนว สุสฺสติ.

๓๖. ตตฺถ กา นนฺทิ กา ขิฑฺฑา, กา รตี กา ธเนสนา;

กึ เม ปุตฺเตหิ ทาเรหิ, ราช มุตฺโตสฺมิ พนฺธนา.

๓๗. โสหํ เอวํ ปชานามิ [โส อหํ สุปฺปชานามิ (สี. ปี.)], มจฺจุ เม นปฺปมชฺชติ;

อนฺตเกนาธิปนฺนสฺส, กา รตี กา ธเนสนา.

๓๘. ชาติ นรานํ อธมา ชนินฺท, จณฺฑาลโยนิ ทฺวิปทากนิฏฺฐา [ทิปทากนิฏฺฐา (สี. ปี.)];

สเกหิ กมฺเมหิ สุปาปเกหิ, จณฺฑาลคพฺเภ [จณฺฑาลิคพฺเภ (สฺยา.)] อวสิมฺห ปุพฺเพ.

๓๙. จณฺฑาลาหุมฺห อวนฺตีสุ, มิคา เนรญฺชรํ ปติ;

อุกฺกุสา นมฺมทาตีเร [รมฺมทาตีเร (สฺยา. ก.)], ตฺยชฺช พฺราหฺมณขตฺติยา.

๔๐. อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต [มเมว (สฺยา. ก.)] วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ ทุกฺขุทฺรยานิ.

๔๑. อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ ทุกฺขปฺผลานิ.

๔๒. อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, ชรูปนีตสฺส น สนฺติ ตาณา;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมานิ รชสฺสิรานิ.

๔๓. อุปนียติ ชีวิตมปฺปมายุ, วณฺณํ ชรา หนฺติ นรสฺส ชิยฺยโต;

กโรหิ ปญฺจาล มเมต วากฺยํ, มากาสิ กมฺมํ นิรยูปปตฺติยา.

๔๔. อทฺธา หิ สจฺจํ วจนํ ตเวตํ, ยถา อิสี ภาสสิ เอวเมตํ;

กามา จ เม สนฺติ อนปฺปรูปา, เต ทุจฺจชา มาทิสเกน ภิกฺขุ.

๔๕. นาโค ยถา ปงฺกมชฺเฌ พฺยสนฺโน, ปสฺสํ ถลํ นาภิสมฺโภติ คนฺตุํ;

เอวมฺปหํ [เอวมหํ (สฺยา.)] กามปงฺเก พฺยสนฺโน, น ภิกฺขุโน มคฺคมนุพฺพชามิ.

๔๖. ยถาปิ มาตา จ ปิตา จ ปุตฺตํ, อนุสาสเร กินฺติ สุขี ภเวยฺย;

เอวมฺปิ มํ ตฺวํ อนุสาส ภนฺเต, ยถา จิรํ [ยมาจรํ (สี. ปี. ก. อฏฺฐ.)] เปจฺจ สุขี ภเวยฺยํ.

๔๗. โน เจ ตุวํ อุสฺสหเส ชนินฺท, กาเม อิเม มานุสเก ปหาตุํ;

ธมฺมึ [ธมฺมํ (สี. ปี.)] พลึ ปฏฺฐปยสฺสุ ราช, อธมฺมกาโร ตว [อธมฺมกาโร จ เต (สี. สฺยา. ปี.)] มาหุ รฏฺเฐ.

๔๘. ทูตา วิธาวนฺตุ ทิสา จตสฺโส, นิมนฺตกา สมณพฺราหฺมณานํ;

เต อนฺนปาเนน อุปฏฺฐหสฺสุ, วตฺเถน เสนาสนปจฺจเยน จ.

๔๙. อนฺเนน ปาเนน ปสนฺนจิตฺโต, สนฺตปฺปย สมณพฺราหฺมเณ จ;

ทตฺวา จ ภุตฺวา จ ยถานุภาวํ, อนินฺทิโต สคฺคมุเปหิ [มุเปติ (ปี. ก.)] ฐานํ.

๕๐. สเจ จ ตํ ราช มโท สเหยฺย, นารีคเณหิ ปริจารยนฺตํ;

อิมเมว คาถํ มนสี กโรหิ, ภาเสสิ [ภาเสหิ (สฺยา. ปี. ก.)] เจนํ ปริสาย มชฺเฌ.

๕๑. อพฺโภกาสสโย ชนฺตุ, วชนฺตฺยา ขีรปายิโต;

ปริกิณฺโณ สุวาเนหิ [สุปิเนหิ (สี. ปี.)], สฺวาชฺช ราชาติ วุจฺจตีติ.

จิตฺตสมฺภูตชาตกํ ทุติยํ.

๔๙๙. สิวิชาตกํ (๓)

๕๒. ทูเร อปสฺสํ เถโรว, จกฺขุํ ยาจิตุมาคโต;

เอกเนตฺตา ภวิสฺสาม, จกฺขุํ เม เทหิ ยาจิโต.

๕๓. เกนานุสิฏฺโฐ อิธ มาคโตสิ, วนิพฺพก [วณิพฺพก (สี.)] จกฺขุปถานิ ยาจิตุํ;

สุทุจฺจชํ ยาจสิ อุตฺตมงฺคํ, ยมาหุ เนตฺตํ ปุริเสน ทุจฺจชํ.

๕๔. ยมาหุ เทเวสุ สุชมฺปตีติ, มฆวาติ นํ อาหุ มนุสฺสโลเก;

เตนานุสิฏฺโฐ อิธ มาคโตสฺมิ, วนิพฺพโก จกฺขุปถานิ ยาจิตุํ.

๕๕. วนิพฺพโต [วนิพฺพโก (สฺยา. ปี.)] มยฺห วนึ [วนํ (ก.), วณึ (สี. สฺยา. ปี.)] อนุตฺตรํ, ททาหิ เต จกฺขุปถานิ ยาจิโต;

ททาหิ เม จกฺขุปถํ อนุตฺตรํ, ยมาหุ เนตฺตํ ปุริเสน ทุจฺจชํ.

๕๖. เยน อตฺเถน อาคจฺฉิ [อาคญฺฉิ (สี. ปี.)], ยมตฺถมภิปตฺถยํ;

เต เต อิชฺฌนฺตุ สงฺกปฺปา, ลภ จกฺขูนิ พฺราหฺมณ.

๕๗. เอกํ เต ยาจมานสฺส, อุภยานิ ททามหํ;

ส จกฺขุมา คจฺฉ ชนสฺส เปกฺขโต, ยทิจฺฉเส ตฺวํ ตทเต สมิชฺฌตุ.

๕๘. มา โน เทว อทา จกฺขุํ, มา โน สพฺเพ ปรากริ [ปรกฺกริ (สฺยา. ก. อฏฺฐ.), ปริกฺกริ (ก.) ปริ + อา + กริ = ปรากริ];

ธนํ เทหิ มหาราช, มุตฺตา เวฬุริยา พหู.

๕๙. ยุตฺเต เทว รเถ เทหิ, อาชานีเย จลงฺกเต;

นาเค เทหิ มหาราช, เหมกปฺปนวาสเส.

๖๐. ยถา ตํ สิวโย [สีวิโย (สฺยา.)] สพฺเพ, สโยคฺคา สรถา สทา;

สมนฺตา ปริกิเรยฺยุํ [ปริกเรยฺยุํ (สฺยา. ปี.)], เอวํ เทหิ รเถสภ.

๖๑. โย เว ทสฺสนฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน;

ภูมฺยํ [ภูมฺยา (สี. ปี.)] โส ปติตํ ปาสํ, คีวายํ ปฏิมุญฺจติ.

๖๒. โย เว ทสฺสนฺติ วตฺวาน, อทาเน กุรุเต มโน;

ปาปา ปาปตโร โหติ, สมฺปตฺโต ยมสาธนํ.

๖๓. ยญฺหิ ยาเจ ตญฺหิ ทเท, ยํ น ยาเจ น ตํ ทเท;

สฺวาหํ ตเมว ทสฺสามิ, ยํ มํ ยาจติ พฺราหฺมโณ.

๖๔. อายุํ นุ วณฺณํ นุ สุขํ พลํ นุ, กึ ปตฺถยาโน นุ ชนินฺท เทสิ;

กถญฺหิ ราชา สิวินํ อนุตฺตโร, จกฺขูนิ ทชฺชา ปรโลกเหตุ.

๖๕. น วาหเมตํ ยสสา ททามิ, น ปุตฺตมิจฺเฉ น ธนํ น รฏฺฐํ;

สตญฺจ ธมฺโม จริโต ปุราโณ, อิจฺเจว ทาเน รมเต มโน มม [มมํ (สี. ปี.)].

๖๖. สขา จ มิตฺโต จ มมาสิ สีวิก [สีวก (สี. ปี.)], สุสิกฺขิโต สาธุ กโรหิ เม วโจ;

อุทฺธริตฺวา [อุทฺธตฺว (สี.), ลทฺธ ตฺวํ (ปี.)] จกฺขูนิ มมํ ชิคีสโต, หตฺเถสุ ฐเปหิ [อาเวสิ (สี.)] วนิพฺพกสฺส.

๖๗. โจทิโต สิวิราเชน, สิวิโก วจนงฺกโร;

รญฺโญ จกฺขูนุทฺธริตฺวา [จกฺขูนิ อุทฺธตฺวา (สี. ปี.)], พฺราหฺมณสฺสูปนามยิ;

สจกฺขุ พฺราหฺมโณ อาสิ, อนฺโธ ราชา อุปาวิสิ.

๖๘. ตโต โส กติปาหสฺส, อุปรูเฬฺหสุ จกฺขุสุ;

สูตํ อามนฺตยี ราชา, สิวีนํ รฏฺฐวฑฺฒโน.

๖๙. โยเชหิ สารถิ ยานํ, ยุตฺตญฺจ ปฏิเวทย;

อุยฺยานภูมึ คจฺฉาม, โปกฺขรญฺโญ วนานิ จ.

๗๐. โส จ โปกฺขรณีตีเร [โปกฺขรณิยา ตีเร (สี. ปี.)], ปลฺลงฺเกน อุปาวิสิ;

ตสฺส สกฺโก ปาตุรหุ, เทวราชา สุชมฺปติ.

๗๑. สกฺโกหมสฺมิ เทวินฺโท, อาคโตสฺมิ ตวนฺติเก;

วรํ วรสฺสุ ราชีสิ, ยํ กิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

๗๒. ปหูตํ เม ธนํ สกฺก, พลํ โกโส จนปฺปโก;