นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

ขุทฺทกนิกาเย

ธมฺมปทปาฬิ

๑. ยมกวคฺโค

๑. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปทุฏฺเฐน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ ทุกฺขมเนฺวติ, จกฺกํว วหโต ปทํ.

๒. มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา, มโนเสฏฺฐา มโนมยา;

มนสา เจ ปสนฺเนน, ภาสติ วา กโรติ วา;

ตโต นํ สุขมเนฺวติ, ฉายาว อนปายินี [อนุปายินี (ก.)].

๓. อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ [อชินี (?)] มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ อุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสํ น สมฺมติ.

๔. อกฺโกจฺฉิ มํ อวธิ มํ, อชินิ มํ อหาสิ เม;

เย จ ตํ นุปนยฺหนฺติ, เวรํ เตสูปสมฺมติ.

๕. น หิ เวเรน เวรานิ, สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ;

อเวเรน จ สมฺมนฺติ, เอส ธมฺโม สนนฺตโน.

๖. ปเร จ น วิชานนฺติ, มยเมตฺถ ยมามเส;

เย จ ตตฺถ วิชานนฺติ, ตโต สมฺมนฺติ เมธคา.

๗. สุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ อสํวุตํ;

โภชนมฺหิ จามตฺตญฺญุํ, กุสีตํ หีนวีริยํ;

ตํ เว ปสหติ มาโร, วาโต รุกฺขํว ทุพฺพลํ.

๘. อสุภานุปสฺสึ วิหรนฺตํ, อินฺทฺริเยสุ สุสํวุตํ;

โภชนมฺหิ จ มตฺตญฺญุํ, สทฺธํ อารทฺธวีริยํ;

ตํ เว นปฺปสหติ มาโร, วาโต เสลํว ปพฺพตํ.

๙. อนิกฺกสาโว กาสาวํ, โย วตฺถํ ปริทหิสฺสติ;

อเปโต ทมสจฺเจน, น โส กาสาวมรหติ.

๑๐. โย จ วนฺตกสาวสฺส, สีเลสุ สุสมาหิโต;

อุเปโต ทมสจฺเจน, ส เว กาสาวมรหติ.

๑๑. อสาเร สารมติโน, สาเร จาสารทสฺสิโน;

เต สารํ นาธิคจฺฉนฺติ, มิจฺฉาสงฺกปฺปโคจรา.

๑๒. สารญฺจ สารโต ญตฺวา, อสารญฺจ อสารโต;

เต สารํ อธิคจฺฉนฺติ, สมฺมาสงฺกปฺปโคจรา.

๑๓. ยถา อคารํ ทุจฺฉนฺนํ, วุฏฺฐี สมติวิชฺฌติ;

เอวํ อภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค สมติวิชฺฌติ.

๑๔. ยถา อคารํ สุฉนฺนํ, วุฏฺฐี น สมติวิชฺฌติ;

เอวํ สุภาวิตํ จิตฺตํ, ราโค น สมติวิชฺฌติ.

๑๕. อิธ โสจติ เปจฺจ โสจติ, ปาปการี อุภยตฺถ โสจติ;

โส โสจติ โส วิหญฺญติ, ทิสฺวา กมฺมกิลิฏฺฐมตฺตโน.

๑๖. อิธ โมทติ เปจฺจ โมทติ, กตปุญฺโญ อุภยตฺถ โมทติ;

โส โมทติ โส ปโมทติ, ทิสฺวา กมฺมวิสุทฺธิมตฺตโน.

๑๗. อิธ ตปฺปติ เปจฺจ ตปฺปติ, ปาปการี [ปาปการิ (?)] อุภยตฺถ ตปฺปติ;

‘‘ปาปํ เม กต’’นฺติ ตปฺปติ, ภิยฺโย [ภีโย (สี.)] ตปฺปติ ทุคฺคตึ คโต.

๑๘. อิธ นนฺทติ เปจฺจ นนฺทติ, กตปุญฺโญ อุภยตฺถ นนฺทติ;

‘‘ปุญฺญํ เม กต’’นฺติ นนฺทติ, ภิยฺโย นนฺทติ สุคฺคตึ คโต.

๑๙. พหุมฺปิ เจ สํหิต [สหิตํ (สี. สฺยา. กํ. ปี.)] ภาสมาโน, น ตกฺกโร โหติ นโร ปมตฺโต;

โคโปว คาโว คณยํ ปเรสํ, น ภาควา สามญฺญสฺส โหติ.

๒๐. อปฺปมฺปิ เจ สํหิต ภาสมาโน, ธมฺมสฺส โหติ [โหตี (สี. ปี.)] อนุธมฺมจารี;

ราคญฺจ โทสญฺจ ปหาย โมหํ, สมฺมปฺปชาโน สุวิมุตฺตจิตฺโต;

อนุปาทิยาโน อิธ วา หุรํ วา, ส ภาควา สามญฺญสฺส โหติ.

ยมกวคฺโค ปฐโม นิฏฺฐิโต.

๒. อปฺปมาทวคฺโค

๒๑. อปฺปมาโท อมตปทํ [อมตํ ปทํ (ก.)], ปมาโท มจฺจุโน ปทํ;

อปฺปมตฺตา น มียนฺติ, เย ปมตฺตา ยถา มตา.

๒๒. เอวํ [เอตํ (สี. สฺยา. กํ. ปี.)] วิเสสโต ญตฺวา, อปฺปมาทมฺหิ ปณฺฑิตา;

อปฺปมาเท ปโมทนฺติ, อริยานํ โคจเร รตา.

๒๓. เต ฌายิโน สาตติกา, นิจฺจํ ทฬฺหปรกฺกมา;

ผุสนฺติ ธีรา นิพฺพานํ, โยคกฺเขมํ อนุตฺตรํ.

๒๔. อุฏฺฐานวโต สตีมโต [สติมโต (สี. สฺยา. ก.)], สุจิกมฺมสฺส นิสมฺมการิโน;

สญฺญตสฺส ธมฺมชีวิโน, อปฺปมตฺตสฺส [อปมตฺตสฺส (?)] ยโสภิวฑฺฒติ.

๒๕. อุฏฺฐาเนนปฺปมาเทน, สํยเมน ทเมน จ;

ทีปํ กยิราถ เมธาวี, ยํ โอโฆ นาภิกีรติ.

๒๖. ปมาทมนุยุญฺชนฺติ, พาลา ทุมฺเมธิโน ชนา;

อปฺปมาทญฺจ เมธาวี, ธนํ เสฏฺฐํว รกฺขติ.

๒๗. มา ปมาทมนุยุญฺเชถ, มา กามรติสนฺถวํ [สนฺธวํ (ก)];

อปฺปมตฺโต หิ ฌายนฺโต, ปปฺโปติ วิปุลํ สุขํ.

๒๘. ปมาทํ อปฺปมาเทน, ยทา นุทติ ปณฺฑิโต;

ปญฺญาปาสาทมารุยฺห, อโสโก โสกินึ ปชํ;

ปพฺพตฏฺโฐว ภูมฏฺเฐ [ภุมฺมฏฺเฐ (สี. สฺยา.)], ธีโร พาเล อเวกฺขติ.

๒๙. อปฺปมตฺโต ปมตฺเตสุ, สุตฺเตสุ พหุชาคโร;

อพลสฺสํว สีฆสฺโส, หิตฺวา ยาติ สุเมธโส.

๓๐. อปฺปมาเทน มฆวา, เทวานํ เสฏฺฐตํ คโต;

อปฺปมาทํ ปสํสนฺติ, ปมาโท ครหิโต สทา.

๓๑. อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ, ปมาเท ภยทสฺสิ วา;

สํโยชนํ อณุํ ถูลํ, ฑหํ อคฺคีว คจฺฉติ.

๓๒. อปฺปมาทรโต ภิกฺขุ, ปมาเท ภยทสฺสิ วา;

อภพฺโพ ปริหานาย, นิพฺพานสฺเสว สนฺติเก.

อปฺปมาทวคฺโค ทุติโย นิฏฺฐิโต.

๓. จิตฺตวคฺโค

๓๓. ผนฺทนํ จปลํ จิตฺตํ, ทูรกฺขํ [ทุรกฺขํ (สพฺพตฺถ)] ทุนฺนิวารยํ;

อุชุํ กโรติ เมธาวี, อุสุกาโรว เตชนํ.

๓๔. วาริโชว ถเล ขิตฺโต, โอกโมกตอุพฺภโต;

ปริผนฺทติทํ จิตฺตํ, มารเธยฺยํ ปหาตเว.

๓๕. ทุนฺนิคฺคหสฺส ลหุโน, ยตฺถกามนิปาติโน;

จิตฺตสฺส ทมโถ สาธุ, จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ.

๓๖. สุทุทฺทสํ สุนิปุณํ, ยตฺถกามนิปาตินํ;

จิตฺตํ รกฺเขถ เมธาวี, จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ.

๓๗. ทูรงฺคมํ เอกจรํ [เอกจารํ (ก.)], อสรีรํ คุหาสยํ;

เย จิตฺตํ สํยเมสฺสนฺติ, โมกฺขนฺติ มารพนฺธนา.

๓๘. อนวฏฺฐิตจิตฺตสฺส, สทฺธมฺมํ อวิชานโต;

ปริปฺลวปสาทสฺส, ปญฺญา น ปริปูรติ.

๓๙. อนวสฺสุตจิตฺตสฺส, อนนฺวาหตเจตโส;

ปุญฺญปาปปหีนสฺส, นตฺถิ ชาครโต ภยํ.

๔๐. กุมฺภูปมํ กายมิมํ วิทิตฺวา, นครูปมํ จิตฺตมิทํ ฐเปตฺวา;

โยเธถ มารํ ปญฺญาวุเธน, ชิตญฺจ รกฺเข อนิเวสโน สิยา.

๔๑. อจิรํ วตยํ กาโย, ปถวึ อธิเสสฺสติ;

ฉุทฺโธ อเปตวิญฺญาโณ, นิรตฺถํว กลิงฺครํ.

๔๒. ทิโส ทิสํ ยํ ตํ กยิรา, เวรี วา ปน เวรินํ;

มิจฺฉาปณิหิตํ จิตฺตํ, ปาปิโย [ปาปิยํ (?)] นํ ตโต กเร.

๔๓. น ตํ มาตา ปิตา กยิรา, อญฺเญ วาปิ จ ญาตกา;

สมฺมาปณิหิตํ จิตฺตํ, เสยฺยโส นํ ตโต กเร.

จิตฺตวคฺโค ตติโย นิฏฺฐิโต.

๔. ปุปฺผวคฺโค

๔๔. โก อิมํ [โกมํ (ก.)] ปถวึ วิเจสฺสติ [วิเชสฺสติ (สี. สฺยา. ปี.)], ยมโลกญฺจ อิมํ สเทวกํ;

โก ธมฺมปทํ สุเทสิตํ, กุสโล ปุปฺผมิว ปเจสฺสติ [ปุปฺผมิวปฺปเจสฺสติ (ก.)].

๔๕. เสโข ปถวึ วิเจสฺสติ, ยมโลกญฺจ อิมํ สเทวกํ;

เสโข ธมฺมปทํ สุเทสิตํ, กุสโล ปุปฺผมิว ปเจสฺสติ.

๔๖. เผณูปมํ กายมิมํ วิทิตฺวา, มรีจิธมฺมํ อภิสมฺพุธาโน;

เฉตฺวาน มารสฺส ปปุปฺผกานิ [สปุปฺผกานิ (ฏีกา)], อทสฺสนํ มจฺจุราชสฺส คจฺเฉ.

๔๗. ปุปฺผานิ เหว ปจินนฺตํ, พฺยาสตฺตมนสํ [พฺยาสตฺตมานสํ (ก.)] นรํ;

สุตฺตํ คามํ มโหโฆว, มจฺจุ อาทาย คจฺฉติ.

๔๘. ปุปฺผานิ เหว ปจินนฺตํ, พฺยาสตฺตมนสํ นรํ;

อติตฺตญฺเญว กาเมสุ, อนฺตโก กุรุเต วสํ.

๔๙. ยถาปิ ภมโร ปุปฺผํ, วณฺณคนฺธมเหฐยํ [วณฺณคนฺธมโปฐยํ (ก.)];

ปเลติ รสมาทาย, เอวํ คาเม มุนี จเร.

๕๐. น ปเรสํ วิโลมานิ, น ปเรสํ กตากตํ;

อตฺตโนว อเวกฺเขยฺย, กตานิ อกตานิ จ.

๕๑. ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ, วณฺณวนฺตํ อคนฺธกํ;

เอวํ สุภาสิตา วาจา, อผลา โหติ อกุพฺพโต.

๕๒. ยถาปิ รุจิรํ ปุปฺผํ, วณฺณวนฺตํ สุคนฺธกํ [สคนฺธกํ (สี. สฺยา. กํ. ปี.)];

เอวํ สุภาสิตา วาจา, สผลา โหติ กุพฺพโต [สกุพฺพโต (สี. ปี.), ปกุพฺพโต (สี. อฏฺฐ.), สุกุพฺพโต (สฺยา. กํ.)].

๕๓. ยถาปิ ปุปฺผราสิมฺหา, กยิรา มาลาคุเณ พหู;

เอวํ ชาเตน มจฺเจน, กตฺตพฺพํ กุสลํ พหุํ.

๕๔. น ปุปฺผคนฺโธ ปฏิวาตเมติ, น จนฺทนํ ตครมลฺลิกา [ตครมลฺลิกา (สี. สฺยา. กํ. ปี.)];

สตญฺจ คนฺโธ ปฏิวาตเมติ, สพฺพา ทิสา สปฺปุริโส ปวายติ.

๕๕. จนฺทนํ ตครํ วาปิ, อุปฺปลํ อถ วสฺสิกี;

เอเตสํ คนฺธชาตานํ, สีลคนฺโธ อนุตฺตโร.

๕๖. อปฺปมตฺโต อยํ คนฺโธ, ยฺวายํ ตครจนฺทนํ [ยายํ ตครจนฺทนี (สี. สฺยา. กํ. ปี.)];

โย จ สีลวตํ คนฺโธ, วาติ เทเวสุ อุตฺตโม.

๕๗. เตสํ สมฺปนฺนสีลานํ, อปฺปมาทวิหารินํ;

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตานํ, มาโร มคฺคํ น วินฺทติ.

๕๘. ยถา สงฺการฐานสฺมึ [สงฺการธานสฺมึ (สี. สฺยา. กํ. ปี.)], อุชฺฌิตสฺมึ มหาปเถ;

ปทุมํ ตตฺถ ชาเยถ, สุจิคนฺธํ มโนรมํ.

๕๙. เอวํ สงฺการภูเตสุ, อนฺธภูเต [อนฺธีภูเต (ก.)] ปุถุชฺชเน;

อติโรจติ ปญฺญาย, สมฺมาสมฺพุทฺธสาวโก.

ปุปฺผวคฺโค จตุตฺโถ นิฏฺฐิโต.

๕. พาลวคฺโค

๖๐. ทีฆา ชาครโต รตฺติ, ทีฆํ สนฺตสฺส โยชนํ;

ทีโฆ พาลานํ สํสาโร, สทฺธมฺมํ อวิชานตํ.

๖๑. จรญฺเจ นาธิคจฺเฉยฺย, เสยฺยํ สทิสมตฺตโน;

เอกจริยํ [เอกจริยํ (ก.)] ทฬฺหํ กยิรา, นตฺถิ พาเล สหายตา.

๖๒. ปุตฺตา มตฺถิ ธนมฺมตฺถิ [ปุตฺตมตฺถิ ธนมตฺถิ (ก.)], อิติ พาโล วิหญฺญติ;

อตฺตา หิ [อตฺตาปิ (?)] อตฺตโน นตฺถิ, กุโต ปุตฺตา กุโต ธนํ.

๖๓. โย พาโล มญฺญติ พาลฺยํ, ปณฺฑิโต วาปิ เตน โส;

พาโล จ ปณฺฑิตมานี, ส เว ‘‘พาโล’’ติ วุจฺจติ.

๖๔. ยาวชีวมฺปิ เจ พาโล, ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

น โส ธมฺมํ วิชานาติ, ทพฺพี สูปรสํ ยถา.

๖๕. มุหุตฺตมปิ เจ วิญฺญู, ปณฺฑิตํ ปยิรุปาสติ;

ขิปฺปํ ธมฺมํ วิชานาติ, ชิวฺหา สูปรสํ ยถา.

๖๖. จรนฺติ พาลา ทุมฺเมธา, อมิตฺเตเนว อตฺตนา;

กโรนฺตา ปาปกํ กมฺมํ, ยํ โหติ กฏุกปฺผลํ.