๘. นาคสมาลวคฺโค

๑. นาคสมาลตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘อปาฏลึ อหํ ปุปฺผํ, อุชฺฌิตํ สุมหาปเถ;

ถูปมฺหิ อภิโรเปสึ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๒. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ถูปปูชายิทํ ผลํ.

๓. ‘‘อิโต ปนฺนรเส กปฺเป, ภูมิโย [ปุปฺผิโย (สฺยา.)] นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคสมาโล เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นาคสมาลตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ปทสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๕. ‘‘อกฺกนฺตญฺจ ปทํ ทิสฺวา, ติสฺสสฺสาทิจฺจพนฺธุโน;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปเท จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปทสญฺญายิทํ ผลํ.

๗. ‘‘อิโต สตฺตมเก กปฺเป, สุเมโธ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตี มหพฺพโล.

๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปทสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. พุทฺธสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๙. ‘‘ทุมคฺเค ปํสุกูลิกํ, ลคฺคํ ทิสฺวาน สตฺถุโน;

ตโต ตมญฺชลึ กตฺวา, ปํสุกูลํ อวนฺทหํ.

๑๐. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๑๑. ‘‘อิโต จตุตฺถเก กปฺเป, ทุมสาโรสิ ขตฺติโย;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ภิสาลุวทายกตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘กานนํ วนโมคยฺห, วสามิ วิปิเน อหํ;

วิปสฺสึ อทฺทสํ พุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ.

๑๔. ‘‘ภิสาลุวญฺจ ปาทาสึ, อุทกํ หตฺถโธวนํ;

วนฺทิตฺวา สิรสา ปาเท, ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข.

๑๕. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ภิสาลุวมทํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘อิโต ตติยเก กปฺเป, ภิสสมฺมตขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสาลุวทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ภิสาลุวทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

ฉฏฺฐภาณวารํ.

๕. เอกสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๑๘. ‘‘ขณฺโฑ นามาสิ นาเมน, วิปสฺสิสฺสคฺคสาวโก;

เอกา ภิกฺขา มยา ทินฺนา, โลกาหุติปฏิคฺคเห.

๑๙. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ทฺวิปทินฺท นราสภ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกภิกฺขายิทํ ผลํ.

๒๐. ‘‘จตฺตาลีสมฺหิโต กปฺเป, วรุโณ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๒๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ติณสนฺถรทายกตฺเถรอปทานํ

๒๒. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, มหาชาตสฺสโร อหุ;

สตปตฺเตหิ สญฺฉนฺโน, นานาสกุณมาลโย.

๒๓. ‘‘ตมฺหิ นฺหตฺวา จ ปิตฺวา [ปีตฺวา (สี. สฺยา.)] จ, อวิทูเร วสามหํ;

อทฺทสํ สมณานคฺคํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส.

๒๔. ‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, สตฺถา โลเก อนุตฺตโร;

อพฺภโต โอรุหิตฺวาน, ภูมิยํฐาสิ ตาวเท.

๒๕. ‘‘วิสาเณน [ลายเนน (สฺยา.)] ติณํ คยฺห, นิสีทนมทาสหํ;

นิสีทิ ภควา ตตฺถ, ติสฺโส โลกคฺคนายโก.

๒๖. ‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อวนฺทิ โลกนายกํ;

ปฏิกุฏิโก [อุกฺกุฏิโก (สฺยา. ก.)] อปสกฺกึ, นิชฺฌายนฺโต มหามุนึ.

๒๗. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, นิมฺมานํ อุปปชฺชหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘อิโต ทุติยเก กปฺเป, มิค [มิตฺต (สฺยา.)] สมฺมตขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสนฺถรทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติณสนฺถรทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. สูจิทายกตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, สมฺพุทฺโธ โลกนายโก;

สุเมโธ นาม นาเมน, พาตฺตึสวรลกฺขโณ.

๓๑. ‘‘ตสฺส กญฺจนวณฺณสฺส, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน;

ปญฺจ สูจี มยา ทินฺนา, สิพฺพนตฺถาย จีวรํ.

๓๒. ‘‘เตเนว สูจิทาเนน, นิปุณตฺถวิปสฺสกํ;

ติกฺขํ ลหุญฺจ ผาสุญฺจ, ญาณํ เม อุทปชฺชถ.

๓๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๓๔. ‘‘ทฺวิปทาธิปตี นาม, ราชาโน จตุโร อหุํ;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สูจิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สูจิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ปาฏลิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๖. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนฺตราปเณ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ, พาตฺตึสวรลกฺขณํ.

๓๗. ‘‘เสฏฺฐิปุตฺโต ตทา อาสึ, สุขุมาโล สุเขธิโต;

อุจฺฉงฺเค ปาฏลิปุปฺผํ, กตฺวาน [กตฺวา ตํ (สี. สฺยา.)] อภิสํหรึ.

๓๘. ‘‘หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปุปฺเผหิ อภิปูชยึ;

ติสฺสํ โลกวิทุํ นาถํ, นรเทวํ นมสฺสหํ.

๓๙. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ.

๔๐. ‘‘อิโต เตสฏฺฐิกปฺปมฺหิ, อภิสมฺมตนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปาฏลิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปาฏลิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ฐิตญฺชลิยตฺเถรอปทานํ

๔๒. ‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ;

ตตฺถ อทฺทสํ [ตตฺถทฺทสาสึ (สี. สฺยา.)] สมฺพุทฺธํ, พาตฺตึสวรลกฺขณํ.

๔๓. ‘‘ตตฺถาหํ อญฺชลึ กตฺวา, ปกฺกามึ ปาจินามุโข;

อวิทูเร นิสินฺนสฺส, นิยเก ปณฺณสนฺถเร.

๔๔. ‘‘ตโต เม อสนีปาโต, มตฺถเก นิปตี ตทา;

โสหํ มรณกาลมฺหิ, อกาสึ ปุนรญฺชลึ.

๔๕. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, อญฺชลึ อกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อญฺชลิสฺส อิทํ ผลํ.

๔๖. ‘‘จตุปณฺณาสกปฺปมฺหิ, มิคเกตุสนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ฐิตญฺชลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ฐิตญฺชลิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ติปทุมิยตฺเถรอปทานํ

๔๘. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ทนฺโต ทนฺตปริวุโต, นครา นิกฺขมี ตทา.

๔๙. ‘‘นคเร หํสวติยํ, อโหสึ มาลิโก ตทา;

ยํ ตตฺถ อุตฺตมํ โตณิ, ปทฺมปุปฺผานิ [อุตฺตมํ ปุปฺผํ, ตีณิ ปุปฺผานิ (สี.)] อคฺคหึ.

๕๐. ‘‘อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, ปฏิมคฺคนฺตราปเณ;

สห [โสหํ (สี.)] ทิสฺวาน สมฺพุทฺธํ, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา.

๕๑. ‘‘กึ เม อิเมหิ ปุปฺเผหิ, รญฺโญ อุปนิเตหิ เม;

คามํ วา คามเขตฺตํ วา, สหสฺสํ วา ลเภยฺยหํ.

๕๒. ‘‘อทนฺตทมนํ วีรํ, สพฺพสตฺตสุขาวหํ;

โลกนาถํ ปูชยิตฺวา, ลจฺฉามิ อมตํ ธนํ.

๕๓. ‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

ตีณิ โลหิตเก คยฺห, อากาเส อุกฺขิปึ ตทา.

๕๔. ‘‘มยา อุกฺขิตฺตมตฺตมฺหิ, อากาเส ปตฺถรึสุ เต;

ธารึสุ มตฺถเก ตตฺถ, อุทฺธํวณฺฏา อโธมุขา.

๕๕. ‘‘เย เกจิ มนุชา ทิสฺวา, อุกฺกุฏฺฐึ สมฺปวตฺตยุํ;

เทวตา อนฺตลิกฺขมฺหิ, สาธุการํ ปวตฺตยุํ.

๕๖. ‘‘อจฺเฉรํ โลเก อุปฺปนฺนํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส วาหสา;

สพฺเพ ธมฺมํ สุณิสฺสาม, ปุปฺผานํ วาหสา มยํ.

๕๗. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

วีถิยญฺหิ ฐิโต สนฺโต, อิมา คาถา อภาสถ.

๕๘. ‘‘‘โย โส พุทฺธํ อปูเชสิ, รตฺตปเทฺมหิ [รตฺตปทุเมหิ (สี. สฺยา.)] มาณโว;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๕๙. ‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวโลเก รมิสฺสติ;

ตึสกปฺปานิ [ตึสกฺขตฺตุญฺจ (สฺยา.)] เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสติ.

๖๐. ‘‘‘มหาวิตฺถาริกํ นาม, พฺยมฺหํ เหสฺสติ ตาวเท;

ติโยชนสตุพฺพิทฺธํ, ทิยฑฺฒสตวิตฺถตํ.

๖๑. ‘‘‘จตฺตาริสตสหสฺสานิ, นิยฺยูหา จ สุมาปิตา;

กูฏาคารวรูเปตา, มหาสยนมณฺฑิตา.

๖๒. ‘‘‘โกฏิสตสหสฺสิโย, ปริวาเรสฺสนฺติ อจฺฉรา;

กุสลา นจฺจคีตสฺส, วาทิเตปิ ปทกฺขิณา.

๖๓. ‘‘‘เอตาทิเส พฺยมฺหวเร, นารีคณสมากุเล;

วสฺสิสฺสติ ปุปฺผวสฺโส, ทิพฺโพ [ปท (ก.)] โลหิตโก สทา.

๖๔. ‘‘‘ภิตฺติขีเล นาคทนฺเต, ทฺวารพาหาย โตรเณ;

จกฺกมตฺตา โลหิตกา, โอลมฺพิสฺสนฺติ ตาวเท.