๗. สกจินฺตนิยวคฺโค

๑. สกจินฺตนิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปวนํ กานนํ ทิสฺวา, อปฺปสทฺทมนฺนาวิลํ;

อิสีนํ อนุจิณฺณํว, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ.

๒. ‘‘ถูปํ กตฺวาน ปุลินํ [เวฬุนา (อฏฺฐ.), เวฬินํ (สฺยา.)], นานาปุปฺผํ สโมกิรึ;

สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ, นิมฺมิตํ อภิวนฺทหํ.

๓. ‘‘สตฺตรตนสมฺปนฺโน, ราชา รฏฺฐมฺหิ อิสฺสโร;

สกกมฺมาภิรทฺโธหํ, ปุปฺผปูชายิทํ [ถูปปูชายิทํ (สี.)] ผลํ.

๔. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ [ถูปปูชายิทํ (สี.)] ผลํ.

๕. ‘‘อสีติกปฺเปนนฺตยโส, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จตุทีปมฺหิ อิสฺสโร.

๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สกจินฺตนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สกจินฺตนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. อโวปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๗. ‘‘วิหารา อภินิกฺขมฺม, อพฺภุฏฺฐหิย [อพฺภุฏฺฐาสิ จ (สฺยา. ก.)] จงฺกเม;

จตุสจฺจํ ปกาสนฺโต, เทเสติ [เทเสนฺโต (สฺยา. ก.)] อมตํ ปทํ.

๘. ‘‘สิขิสฺส คิรมญฺญาย, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน;

นานาปุปฺผํ คเหตฺวาน, อากาสมฺหิ สโมกิรึ.

๙. ‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๑๐. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ.

๑๑. ‘‘อิโต วีสติกปฺปมฺหิ, สุเมโธ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อโวปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อโวปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปจฺจาคมนิยตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘สินฺธุยา นทิยา ตีเร, จกฺกวาโก อหํ ตทา;

สุทฺธเสวาลภกฺโขหํ, ปาเปสุ จ สุสญฺญโต.

๑๔. ‘‘อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส;

ตุณฺเฑน สาลํ ปคฺคยฺห, วิปสฺสิสฺสาภิโรปยึ.

๑๕. ‘‘ยสฺส สทฺธา ตถาคเต, อจลา สุปติฏฺฐิตา;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ.

๑๖. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก;

วิหงฺคเมน สนฺเตน, สุพีชํ โรปิตํ มยา.

๑๗. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ [ปุปฺผปูชายิทํ (สี.)] ผลํ.

๑๘. ‘‘สุจารุทสฺสนา นาม, อฏฺเฐเต เอกนามกา;

กปฺเป สตฺตรเส อาสุํ, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปจฺจาคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปจฺจาคมนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ปรปฺปสาทกตฺเถรอปทานํ

๒๐. ‘‘อุสภํ ปวรํ วีรํ, มเหสึ วิชิตาวินํ;

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๒๑. ‘‘หิมวาวาปริเมยฺโย, สาคโรว ทุรุตฺตโร;

ตเถว ฌานํ พุทฺธสฺส, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๒๒. ‘‘วสุธา ยถาปฺปเมยฺยา, จิตฺตา วนวฏํสกา;

ตเถว สีลํ พุทฺธสฺส, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๒๓. ‘‘อนิลญฺชสาสงฺขุพฺโภ [อนิลโชว อสงฺโขโภ (สี.)], ยถากาโส อสงฺขิโย;

ตเถว ญาณํ พุทฺธสฺส, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๒๔. ‘‘อิมาหิ จตุคาถาหิ, พฺราหฺมโณ เสนสวฺหโย;

พุทฺธเสฏฺฐํ ถวิตฺวาน, สิทฺธตฺถํ อปราชิตํ.

๒๕. ‘‘จตุนฺนวุติกปฺปานิ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชถ;

สุคตึ สุขสมฺปตฺตึ [สุคตีสุ สุสุมฺปตฺตึ (สี. สฺยา.)], อนุโภสิมนปฺปกํ.

๒๖. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ถวิตฺวา โลกนายกํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โถมนาย [โถมนสฺส (สฺยา.)] อิทํ ผลํ.

๒๗. ‘‘จาตุทฺทสมฺหิ กปฺปมฺหิ, จตุโร อาสุมุคฺคตา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปรปฺปสาทโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปรปฺปสาทกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ภิสทายกตฺเถรอปทานํ

๒๙. ‘‘เวสฺสภู นาม นาเมน, อิสีนํ ตติโย อหุ;

กานนํ วนโมคยฺห, วิหาสิ ปุริสุตฺตโม.

๓๐. ‘‘ภิสมุฬาลํ คณฺหิตฺวา, อคมํ พุทฺธสนฺติกํ;

ตญฺจ พุทฺธสฺส ปาทาสึ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๓๑. ‘‘กเรน จ ปรามฏฺโฐ, เวสฺสภูวรพุทฺธินา;

สุขาหํ นาภิชานามิ, สมํ เตน กุโตตฺตรึ.

๓๒. ‘‘จริโม วตฺตเต มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

หตฺถินาเคน สนฺเตน, กุสลํ โรปิตํ มยา [นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว (สฺยา.)].

๓๓. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิสทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๔. ‘‘สโมธานา จ ราชาโน, โสฬส มนุชาธิปา;

กปฺปมฺหิ จุทฺทเส [เตรเส (สี. สฺยา.)] อาสุํ, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ภิสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. สุจินฺติตตฺเถรอปทานํ

๓๖. ‘‘คิริทุคฺคจโร อาสึ, อภิชาโตว เกสรี;

มิคสงฺฆํ วธิตฺวาน, ชีวามิ ปพฺพตนฺตเร.

๓๗. ‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, สพฺพญฺญู วทตํ วโร;

มมุทฺธริตุกาโม โส, อาคจฺฉิ ปพฺพตุตฺตมํ.

๓๘. ‘‘ปสทญฺจ มิคํ หนฺตฺวา, ภกฺขิตุํ สมุปาคมึ;

ภควา ตมฺหิ สมเย, ภิกฺขมาโน [สิกฺขาจาโร (สฺยา.)] อุปาคมิ.

๓๙. ‘‘วรมํสานิ ปคฺคยฺห, อทาสึ ตสฺส สตฺถุโน;

อนุโมทิ มหาวีโร, นิพฺพาเปนฺโต มมํ ตทา.

๔๐. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, คิริทุคฺคํ ปวิสึ อหํ;

ปีตึ อุปฺปาทยิตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๔๑. ‘‘เอเตน มํสทาเนน, จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ;

ปนฺนรเส กปฺปสเต, เทวโลเก รมึ อหํ.

๔๒. ‘‘อวเสเสสุ กปฺเปสุ, กุสลํ จินฺติตํ [นิจิตํ (สี.), กริตํ (สฺยา.)] มยา;

เตเนว มํสทาเนน, พุทฺธานุสฺสรเณน จ.

๔๓. ‘‘อฏฺฐตฺตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ, อฏฺฐ ทีฆายุนามกา;

สฏฺฐิมฺหิโต กปฺปสเต, ทุเว วรุณนามกา [สรณนามกา (สฺยา.)].

๔๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุจินฺติโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุจินฺติตตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. วตฺถทายกตฺเถรอปทานํ

๔๕. ‘‘ปกฺขิชาโต ตทา อาสึ, สุปณฺโณ ครุฬาธิโป;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ คนฺธมาทนํ.

๔๖. ‘‘ชหิตฺวา ครุฬวณฺณํ, มาณวกํ อธารยึ;

เอกํ วตฺถํ มยา ทินฺนํ, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน.

๔๗. ‘‘ตญฺจ ทุสฺสํ ปฏิคฺคยฺห, พุทฺโธ โลกคฺคนายโก;

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา, อิมา คาถา อภาสถ.

๔๘. ‘‘‘อิมินา วตฺถทาเนน, จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ;

ปหาย ครุฬํ โยนึ, เทวโลเก รมิสฺสติ’.

๔๙. ‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

วตฺถทานํ ปสํสิตฺวา, ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข.

๕๐. ‘‘ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ, โหนฺติ เม วตฺถสมฺปทา;

อากาเส ฉทนํ โหติ, วตฺถทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๑. ‘‘อรุณวา [อรุณกา (สี.), อรุณสา (สฺยา.)] สตฺต ชนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา;

ฉตฺตึสติมฺหิ อาสึสุ, กปฺปมฺหิ มนุชาธิปา.

๕๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วตฺถทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วตฺถทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. อมฺพทายกตฺเถรอปทานํ

๕๓. ‘‘อโนมทสฺสี ภควา, นิสินฺโน ปพฺพตนฺตเร;

เมตฺตาย อผริ โลเก, อปฺปมาเณ นิรูปธิ.

๕๔. ‘‘กปิ อหํ ตทา อาสึ, หิมวนฺเต นคุตฺตเม;

ทิสฺวา อโนมทสฺสึ ตํ [อโนมํ อมิตํ (สี.), อโนมมธิตํ (สฺยา.)], พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๕๕. ‘‘อวิทูเร หิมวนฺตสฺส, อมฺพาสุํ ผลิโน ตทา;

ตโต ปกฺกํ คเหตฺวาน, อมฺพํ สมธุกํ อทํ.

๕๖. ‘‘ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ, อโนมทสฺสี มหามุนิ;

อิมินา มธุทาเนน, อมฺพทาเนน จูภยํ.

๕๗. ‘‘สตฺตปญฺญาสกปฺปมฺหิ, เทวโลเก รมิสฺสติ;

อวเสเสสุ กปฺเปสุ, โวกิณฺณํ สํสริสฺสติ.

๕๘. ‘‘เขเปตฺวา ปาปกํ กมฺมํ, ปริปกฺกาย พุทฺธิยา;

วินิปาตมคนฺตฺวาน, กิเลเส ฌาปยิสฺสติ.

๕๙. ‘‘ทเมน อุตฺตเมนาหํ, ทมิโตมฺหิ มเหสินา;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๖๐. ‘‘สตฺตสตฺตติกปฺปสเต, อมฺพฏฺฐชสนามกา;

จตุทฺทส เต ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๖๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อมฺพทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อมฺพทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. สุมนตฺเถรอปทานํ

๖๒. ‘‘สุมโน นาม นาเมน, มาลากาโร อหํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โลกาหุติปฏิคฺคหํ.

๖๓. ‘‘อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, สุมนํ ปุปฺผมุตฺตมํ;

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๖๔. ‘‘อิมาย ปุปฺผปูชาย, เจตนาปณิธีหิ จ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๕. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ [ปุปฺผปูชายิทํ (สี.)] ผลํ.

๖๖. ‘‘ฉพฺพีสติมฺหิ กปฺปมฺหิ, จตฺตาโรสุํ มหายสา;