๖. พีชนิวคฺโค

๑. วิธูปนทายกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

พีชนิกา [วีชนิกา (สี. สฺยา.)] มยา ทินฺนา, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน.

๒. ‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

สมฺพุทฺธมภิวาเทตฺวา, ปกฺกมึ อุตฺตรามุโข.

๓. ‘‘พีชนึ ปคฺคเหตฺวาน, สตฺถา โลกคฺคนายโก [โลเก อนุตฺตโร (สี.)];

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สนฺโต, อิมา คาถา อภาสถ.

๔. ‘‘‘อิมินา พีชนิทาเนน, จิตฺตสฺส ปณิธีหิ [เจตนาปณิธีหิ (อญฺญตฺถ)] จ;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, วินิปาตํ น คจฺฉติ’.

๕. ‘‘อารทฺธวีริโย ปหิตตฺโต, เจโตคุณสมาหิโต;

ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, อรหตฺตํ อปาปุณึ.

๖. ‘‘สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ, พีชมานสนามกา;

โสฬสาสึสุ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วิธูปนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วิธูปนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. สตรํสิตฺเถรอปทานํ

๘. ‘‘อุพฺพิทฺธํ เสลมารุยฺห, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม;

ปพฺพตสฺสาวิทูรมฺหิ, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู.

๙. ‘‘อุปวิฏฺฐํ มหาวีรํ, เทวเทวํ นราสภํ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, สนฺถวึ โลกนายกํ.

๑๐. ‘‘‘เอส พุทฺโธ มหาวีโร, วรธมฺมปฺปกาสโก;

ชลติ อคฺคิขนฺโธว, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต.

๑๑. ‘‘‘มหาสมุทฺโทว‘กฺขุพฺโภ [’กฺโขโภ (สี. สฺยา.)], อณฺณโวว ทุรุตฺตโร;

มิคราชาวสมฺภีโต [ฉมฺภิโต (ก.)], ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา’.

๑๒. ‘‘มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปทุมุตฺตรนายโก;

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๓. ‘‘‘เยนายํ [เยนาหํ (ก.)] อญฺชลี ทินฺโน, พุทฺธเสฏฺโฐ จ โถมิโต;

ตึสกปฺปสหสฺสานิ, เทวรชฺชํ กริสฺสติ.

๑๔. ‘‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, องฺคีรสสนามโก;

วิวฏฺฏจฺฉโท [วิวตฺถจฺฉทฺโท (สี.)] สมฺพุทฺโธ, อุปฺปชฺชิสฺสติ ตาวเท.

๑๕. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สตรํสีติ นาเมน, อรหา โส ภวิสฺสติ’.

๑๖. ‘‘ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

สตรํสิมฺหิ นาเมน, ปภา นิทฺธาวเต มม.

๑๗. ‘‘มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, ฌายี ฌานรโต อหํ;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๑๘. ‘‘สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ, จตุโร รามนามกา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตรํสิ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สตรํสิตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. สยนทายกตฺเถรอปทานํ

๒๐. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, สพฺพโลกานุกมฺปิโน;

สยนํ ตสฺส ปาทาสึ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๒๑. ‘‘เตน สยนทาเนน, สุเขตฺเต พีชสมฺปทา;

โภคา นิพฺพตฺตเร ตสฺส, สยนสฺส อิทํ ผลํ.

๒๒. ‘‘อากาเส เสยฺยํ กปฺเปมิ, ธาเรมิ ปถวึ อิมํ;

ปาเณสุ เม อิสฺสริยํ, สยนสฺส อิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘ปญฺจกปฺปสหสฺสมฺหิ, อฏฺฐ อาสุํ มหาเตชา [มหาวรา (สี.), มหาวีรา (สฺยา.)];

จตุตฺตึเส กปฺปสเต, จตุโร จ มหพฺพลา.

๒๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สยนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สยนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. คนฺโธทกิยตฺเถรอปทานํ

๒๕. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, มหาโพธิมโห อหุ;

วิจิตฺตํ ฆฏมาทาย, คนฺโธทกมทาสหํ.

๒๖. ‘‘นฺหานกาเล จ โพธิยา, มหาเมโฆ ปวสฺสถ;

นินฺนาโท จ มหา อาสิ, อสนิยา ผลนฺติยา.

๒๗. ‘‘เตเนวาสนิเวเคน, ตตฺถ กาลงฺกโต [กาลกโต (สี. สฺยา.)] อหํ [อหุํ (สี.)];

เทวโลเก ฐิโต สนฺโต, อิมา คาถา อภาสหํ.

๒๘. ‘‘‘อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม, อโห โน สตฺถุสมฺปทา;

กเฬวรํ [กเลพรํ (สี.)] เม ปติตํ, เทวโลเก รมามหํ.

๒๙. ‘‘‘อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ, สตภูมํ สมุคฺคตํ;

กญฺญาสตสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๓๐. ‘‘‘อาพาธา เม น วิชฺชนฺติ, โสโก มยฺหํ น วิชฺชติ;

ปริฬาหํ น ปสฺสามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๓๑. ‘‘‘อฏฺฐวีเส กปฺปสเต, ราชา สํวสิโต อหุํ;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล’.

๓๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺโธทกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

คนฺโธทกิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. โอปวยฺหตฺเถรอปทานํ

๓๓. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, อาชานียมทาสหํ;

นิยฺยาเทตฺวาน สมฺพุทฺเธ [สมฺพุทฺธํ (สี. ก.)], อคมาสึ สกํ ฆรํ.

๓๔. ‘‘เทวโล นาม นาเมน, สตฺถุโน อคฺคสาวโก;

วรธมฺมสฺส ทายาโท, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๓๕. ‘‘สปตฺตภาโร ภควา, อาชาเนยฺโย น กปฺปติ;

ตว สงฺกปฺปมญฺญาย, อธิวาเสสิ จกฺขุมา.

๓๖. ‘‘อคฺฆาเปตฺวา วาตชวํ, สินฺธวํ สีฆวาหนํ;

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, ขมนียมทาสหํ.

๓๗. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ [เทเว จ มานุเส ภเว (สี. ก.)];

ขมนียํ วาตชวํ, จิตฺตํ นิพฺพตฺตเต [อาชานียา วาตชวา, วิตฺติ นิพฺพตฺตเร (สฺยา.), ขมนียา วาตชวา, จิตฺตา นิพฺพตฺตเร (สี.)] มม.

๓๘. ‘‘ลาภํ เตสํ สุลทฺธํว, เย ลภนฺตุปสมฺปทํ;

ปุนปิ ปยิรุปาเสยฺยํ, พุทฺโธ โลเก สเจ ภเว.

๓๙. ‘‘อฏฺฐวีสติกฺขตฺตุํหํ, ราชา อาสึ มหพฺพโล;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุสณฺฑสฺส [ชมฺพุทีปสฺส (สฺยา.), ชมฺพุมณฺฑสฺส (ก.)] ชมฺพุอิสฺสโร.

๔๐. ‘‘อิทํ ปจฺฉิมกํ มยฺหํ, จริโม วตฺตเต ภโว;

ปตฺโตสฺมิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๔๑. ‘‘จตุตึสสหสฺสมฺหิ, มหาเตโชสิ ขตฺติโย;

สตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โอปวโยฺห เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โอปวยฺหตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. สปริวาราสนตฺเถรอปทานํ

๔๓. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, ปิณฺฑปาตํ อทาสหํ;

คนฺตฺวา กิลิฏฺฐกํ ฐานํ [ตํ โภชนฏฺฐานํ (สี.)], มลฺลิกาหิ ปริกฺขิตํ [ปริกฺขิปึ (สี.)].

๔๔. ‘‘ตมฺหาสนมฺหิ อาสีโน, พุทฺโธ โลกคฺคนายโก;

อกิตฺตยิ ปิณฺฑปาตํ, อุชุภูโต สมาหิโต.

๔๕. ‘‘ยถาปิ ภทฺทเก เขตฺเต, พีชํ อปฺปมฺปิ โรปิตํ;

สมฺมา ธารํ ปเวจฺฉนฺเต, ผลํ โตเสติ กสฺสกํ.

๔๖. ‘‘ตเถวายํ ปิณฺฑปาโต, สุเขตฺเต โรปิโต ตยา;

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ, ผลํ เต [นิพฺพตฺตมานํ หิ, ผลโต (สี.)] โตสยิสฺสติ [ตปฺปยิสฺสติ (ก.)].

๔๗. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

ปิณฺฑปาตํ คเหตฺวาน, ปกฺกามิ อุตฺตรามุโข.

๔๘. ‘‘สํวุโต ปาติโมกฺขสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ;

ปวิเวกมนุยุตฺโต, วิหรามิ อนาสโว.

๔๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สปริวาราสโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สปริวาราสนตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. ปญฺจทีปกตฺเถรอปทานํ

๕๐. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, สพฺพภูตานุกมฺปิโน;

สทฺทหิตฺวาน [สุสณฺฐหิตฺวา (สี.)] สทฺธมฺเม, อุชุทิฏฺฐิ อโหสหํ.

๕๑. ‘‘ปทีปทานํ ปาทาสึ, ปริวาเรตฺวาน โพธิยํ;

สทฺทหนฺโต ปทีปานิ, อกรึ ตาวเท อหํ.

๕๒. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

อากาเส อุกฺกํ ธาเรนฺติ, ทีปทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๓. ‘‘ติโรกุฏฺฏํ ติโรเสลํ, สมติคฺคยฺห ปพฺพตํ;

สมนฺตา โยชนสตํ, ทสฺสนํ อนุโภมหํ.

๕๔. ‘‘เตน กมฺมาวเสเสน, ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, ทฺวิปทินฺทสฺส สาสเน.

๕๕. ‘‘จตุตฺตึเส กปฺปสเต, สตจกฺขุสนามกา;

ราชาเหสุํ มหาเตชา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจทีปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปญฺจทีปกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ธชทายกตฺเถรอปทานํ

๕๗. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ธชมาโรปยึ อหํ.

๕๘. ‘‘ปติตปตฺตานิ คณฺหิตฺวา, พหิทฺธา ฉฑฺฑยึ อหํ;

อนฺโตสุทฺธํ พหิสุทฺธํ, อธิมุตฺตมนาสวํ.

๕๙. ‘‘สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ, อวนฺทึ โพธิมุตฺตมํ;

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห.

๖๐. ‘‘ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา, อิมา คาถา อภาสถ;

‘‘‘อิมินา ธชทาเนน, อุปฏฺฐาเนน จูภยํ.

๖๑. ‘‘‘กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ โส น คจฺฉติ;

เทเวสุ เทวโสภคฺยํ, อนุโภสฺสตินปฺปกํ.

๖๒. ‘‘‘อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ, ราชา รฏฺเฐ ภวิสฺสติ;

อุคฺคโต นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๖๓. ‘‘‘สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

โคตมสฺส ภควโต, สาสเนภิรมิสฺสติ’.

๖๔. ‘‘ปธานปหิตตฺโตมฺหิ, อุปสนฺโต นิรูปธิ;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๖๕. ‘‘เอกปญฺญาสสหสฺเส, กปฺเป อุคฺคตสวฺหโย [สวฺหยา (สฺยา.)];

ปญฺญาสสตสหสฺเส, ขตฺติโย เมฆสวฺหโย [ขตฺติยา เขมสวฺหยา (สฺยา.)].

๖๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธชทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ธชทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.