๕๖. ยสวคฺโค

๑. ยสตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘มหาสมุทฺทํ โอคฺคยฺห, ภวนํ เม สุนิมฺมิตํ;

สุนิมฺมิตา โปกฺขรณี, จกฺกวากูปกูชิตา.

๒. ‘‘มนฺทารเกหิ สญฺฉนฺนา, ปทุมุปฺปลเกหิ จ;

นที จ สนฺทเต ตตฺถ, สุปติตฺถา มโนรมา.

๓. ‘‘มจฺฉกจฺฉปสญฺฉนฺนา, นานาทิชสโมตฺถฏา [นานามิคสโมตฺถฏา (สฺยา.)];

มยูรโกญฺจาภิรุทา, โกกิลาทีหิ วคฺคุหิ.

๔. ‘‘ปาเรวตา รวิหํสา, จกฺกวากา นทีจรา;

ติตฺติรา สาฬิกา เจตฺถ, ปาวกา [สมฺพกา (ก.)] ชีวํชีวกา.

๕. ‘‘หํสาโกญฺจาภินทิตา, โกสิยา ปิงฺคลา [ปิงฺคลี (สี.), สิงฺคลี, สิงฺฆลี (ก.)] พหู;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, มณิมุตฺตปวาฬิกา.

๖. ‘‘สพฺเพ โสณฺณมยา รุกฺขา, นานาขนฺธสเมริตา;

อุชฺโชเตนฺติ ทิวารตฺตึ, ภวนํ สพฺพกาลิกํ.

๗. ‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, สายํ ปาโต ปวชฺชเร;

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๘. ‘‘อภินิกฺขมฺม ภวนา, สุเมธํ โลกนายกํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วนฺทยึ ตํ [สพฺพทสฺสึ (ก.)] มหายสํ.

๙. ‘‘สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, สสงฺฆํ ตํ นิมนฺตยึ;

อธิวาเสสิ โส ธีโร, สุเมโธ โลกนายโก.

๑๐. ‘‘มม ธมฺมกถํ กตฺวา, อุยฺโยเชสิ มหามุนิ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, ภวนํ เม อุปาคมึ.

๑๑. ‘‘อามนฺตยึ ปริชนํ, สพฺเพ สนฺนิปตุํ ตทา;

‘ปุพฺพณฺหสมยํ พุทฺโธ, ภวนํ อาคมิสฺสติ’.

๑๒. ‘‘‘ลาภา อมฺหํ สุลทฺธา โน, เย วสาม ตวนฺติเก;

มยมฺปิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส, ปูชยิสฺสาม สตฺถุโน’.

๑๓. ‘‘อนฺนํ ปานํ ปฏฺฐเปตฺวา, กาลํ อาโรจยึ อหํ;

วสีสตสหสฺเสหิ, อุเปสิ โลกนายโก.

๑๔. ‘‘ปญฺจงฺคิเกหิ ตุริเยหิ, ปจฺจุคฺคมมกาสหํ;

สพฺพโสณฺณมเย ปีเฐ, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๑๕. ‘‘อุปริจฺฉทนํ อาสิ, สพฺพโสณฺณมยํ ตทา;

พีชนีโย ปวายนฺติ, ภิกฺขุสงฺฆํ อนุตฺตรํ.

๑๖. ‘‘ปหูเตนนฺนปาเนน, ภิกฺขุสงฺฆํ อตปฺปยึ;

ปจฺเจกทุสฺสยุคเล, ภิกฺขุสงฺฆสฺสทาสหํ.

๑๗. ‘‘ยํ วเทติ สุเมโธ โส, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๑๘. ‘‘‘โย มํ อนฺเนน ปาเนน, สพฺเพ อิเม จ ตปฺปยิ;

ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๑๙. ‘‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, เทวโลเก รมิสฺสติ;

สหสฺสกฺขตฺตุํ ราชายํ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๒๐. ‘‘‘อุปคจฺฉติ ยํ โยนึ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

สพฺพโสณฺณมยํ ตสฺส, ฉทนํ ธารยิสฺสติ.

๒๑. ‘‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน, สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๒๒. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสตินาสโว.

๒๓. ‘‘‘ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, สีหนาทํ นทิสฺสติ’;

จิตเก ฉตฺตํ ธาเรนฺติ, เหฏฺฐา ฉตฺตมฺหิ ฑยฺหถ.

๒๔. ‘‘สามญฺญํ เม อนุปฺปตฺตํ, กิเลสา ฌาปิตา มยา;

มณฺฑเป รุกฺขมูเล วา, สนฺตาโส เม น วิชฺชติ.

๒๕. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สพฺพทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๖. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๒๗. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ยโส เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยสตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. นทีกสฺสปตฺเถรอปทานํ

๒๙. ‘‘ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ปิณฺฑจารํ จรนฺตสฺส, วารโต อุตฺตมํ ยสํ;

อคฺคผลํ คเหตฺวาน, อทาสึ สตฺถุโน อหํ.

๓๐. ‘‘เตน กมฺเมน เทวินฺโท, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

สมฺปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๓๑. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อคฺคทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๒. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๓. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นทีกสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นทีกสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. คยากสฺสปตฺเถรอปทานํ

๓๕. ‘‘อชินจมฺมวตฺโถหํ [อชินวตฺตํ นิวตฺโตหํ (สี.)], ขาริภารธโร ตทา;

ขาริกํ หารยิตฺวาน, โกลํ อหาสิ อสฺสมํ.

๓๖. ‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, เอโก อทุติโย ชิโน;

มมสฺสมํ อุปาคจฺฉิ, โชเตนฺโต สพฺพกาลิกํ.

๓๗. ‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อภิวาเทตฺวาน สุพฺพตํ;

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, โกลํ พุทฺธสฺสทาสหํ.

๓๘. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โกลทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๙. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๐. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คยากสฺสโป เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คยากสฺสปตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. กิมิลตฺเถรอปทานํ

๔๒. ‘‘นิพฺพุเต กกุสนฺธมฺหิ, พฺราหฺมณมฺหิ วุสีมติ;

คเหตฺวา สลลํ มาลํ, มณฺฑปํ การยึ อหํ.

๔๓. ‘‘ตาวตึสํ คโต สนฺโต, ลภิมฺห [ลภามิ (ก.)] พฺยมฺหมุตฺตมํ;

อญฺเญ เทเวติโรจามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๔๔. ‘‘ทิวา วา ยทิ วา รตฺตึ, จงฺกมนฺโต ฐิโต จหํ;

ฉนฺโน สลลปุปฺเผหิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๔๕. ‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปมฺหิ, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๖. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๗. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กิมิโล [กิมฺพิโล (สี.)] เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กิมิลตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. วชฺชีปุตฺตตฺเถรอปทานํ

๔๙. ‘‘สหสฺสรํสี ภควา, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกา วุฏฺฐหิตฺวาน, โคจรายาภินิกฺขมิ.

๕๐. ‘‘ผลหตฺโถ อหํ ทิสฺวา, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สวณฺฏํ อททึ ผลํ.

๕๑. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๕๒. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๓. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วชฺชีปุตฺโต เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

วชฺชีปุตฺตตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อุตฺตรตฺเถรอปทานํ

๕๕. ‘‘สุเมโธ นาม สมฺพุทฺโธ, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

วิเวกกาโม ภควา, หิมวนฺตมุปาคมิ.

๕๖. ‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา หิมวนฺตํ, อคฺโค การุณิโก มุนิ;

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน, นิสีทิ ปุริสุตฺตโม.

๕๗. ‘‘วิชฺชธโร ตทา อาสึ, อนฺตลิกฺขจโร อหํ;

ติสูลํ สุคตํ คยฺห, คจฺฉามิ อมฺพเร ตทา.

๕๘. ‘‘ปพฺพตคฺเค ยถา อคฺคิ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมา;

วนํ โอภาสเต พุทฺโธ, สาลราชาว ผุลฺลิโต.

๕๙. ‘‘วนคฺคา นิกฺขมิตฺวาน, พุทฺธรํสีภิธาวเร [พุทฺธรํสี วิธาวเร (สี. ก.)];

นฬคฺคิวณฺณสงฺกาสา [นฬคฺคิว นสงฺกาสํ (สี.)], ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ.

๖๐. ‘‘วิจินํ อทฺทสํ ปุปฺผํ, กณิการํ เทวคนฺธิกํ;

ตีณิ ปุปฺผานิ อาทาย, พุทฺธเสฏฺฐมปูชยึ.

๖๑. ‘‘พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ตีณิ ปุปฺผานิ เม ตทา;

อุทฺธํ วณฺฏา อโธปตฺตา, ฉายํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน.

๖๒. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๓. ‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, กณิการีติ [กณิกาโรติ (สี.)] ญายติ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺเพธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๖๔. ‘‘สหสฺสกณฺฑํ สตเภณฺฑุ, ธชาลุ หริตามยํ;

สตสหสฺสนิยฺยูหา [สตสหสฺสานิ พฺยูหานิ (สี.)], พฺยเมฺห ปาตุภวึสุ [ปาตุรหํสุ (สี.), ปาตุรหึสุ (ก.)] เม.

๖๕. ‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺกมยาปิ จ;

ผลิกาปิ จ ปลฺลงฺกา, เยนิจฺฉกา ยทิจฺฉกา.

๖๖. ‘‘มหารหญฺจ สยนํ, ตูลิกา วิกตียุตํ;

อุทฺธโลมิญฺจ เอกนฺตํ, พิมฺโพหนสมายุตํ.

๖๗. ‘‘ภวนา นิกฺขมิตฺวาน, จรนฺโต เทวจาริกํ;

ยถา อิจฺฉามิ [ยถา คจฺฉามิ (สี.)] คมนํ, เทวสงฺฆปุรกฺขโต.

๖๘. ‘‘ปุปฺผสฺส เหฏฺฐา ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม;

สมนฺตา โยชนสตํ, กณิกาเรหิ ฉาทิตํ.

๖๙. ‘‘สฏฺฐิตุริยสหสฺสานิ, สายปาตํ อุปฏฺฐหุํ;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, รตฺตินฺทิวมตนฺทิตา.

๗๐. ‘‘ตตฺถ นจฺเจหิ คีเตหิ, ตาเลหิ วาทิเตหิ จ;

รมามิ ขิฑฺฑา รติยา, โมทามิ กามกามหํ.