๖. พาหิยตฺเถรอปทานํ

๑๗๘. ‘‘อิโต สตสหสฺสมฺหิ, กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก;

มหปฺปโภ ติโลกคฺโค, นาเมน ปทุมุตฺตโร.

๑๗๙. ‘‘ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุสฺส, คุณํ กิตฺตยโต มุเน;

สุตฺวา อุทคฺคจิตฺโตหํ, การํ กตฺวา มเหสิโน.

๑๘๐. ‘‘ทตฺวา สตฺตาหิกํ ทานํ, สสิสฺสสฺส มุเน อหํ;

อภิวาทิย สมฺพุทฺธํ, ตํ ฐานํ ปตฺถยึ ตทา.

๑๘๑. ‘‘ตโต มํ พฺยากริ พุทฺโธ, ‘เอตํ ปสฺสถ พฺราหฺมณํ;

ปติตํ ปาทมูเล เม, จริยํ ปจฺจเวกฺขณํ [ปสนฺนนยนานนํ (สี.), ปีนสมฺปนฺนเวกฺขณํ (สฺยา.), ปีณํสํ ปจฺจเวกฺขณํ (ปี.)].

๑๘๒. ‘‘‘เหมยญฺโญปจิตงฺคํ, อวทาตตนุตฺตจํ;

ปลมฺพพิมฺพตมฺโพฏฺฐํ, เสตติณฺหสมํ ทิชํ.

๑๘๓. ‘‘‘คุณถามพหุตรํ, สมุคฺคตตนูรุหํ;

คุโณฆายตนีภูตํ, ปีติสมฺผุลฺลิตานนํ.

๑๘๔. ‘‘‘เอโส ปตฺถยเต ฐานํ, ขิปฺปาภิญฺญสฺส ภิกฺขุโน;

อนาคเต มหาวีโร, โคตโม นาม เหสฺสติ.

๑๘๕. ‘‘‘ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาโท, โอรโส ธมฺมนิมฺมิโต;

พาหิโย นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๑๘๖. ‘‘ตทา หิ ตุฏฺโฐ วุฏฺฐาย, ยาวชีวํ มหามุเน;

การํ กตฺวา จุโต สคฺคํ, อคํ สภวนํ ยถา.

๑๘๗. ‘‘เทวภูโต มนุสฺโส วา, สุขิโต ตสฺส กมฺมุโน;

วาหสา สํสริตฺวาน, สมฺปตฺติมนุโภมหํ.

๑๘๘. ‘‘ปุน กสฺสปวีรสฺส, อตฺถเมนฺตมฺหิ [อตฺถงฺคตมฺหิ (สฺยา.)] สาสเน;

อารุยฺห เสลสิขรํ, ยุญฺชิตฺวา ชินสาสนํ.

๑๘๙. ‘‘วิสุทฺธสีโล สปฺปญฺโญ, ชินสาสนการโก;

ตโต จุตา ปญฺจ ชนา, เทวโลกํ อคมฺหเส.

๑๙๐. ‘‘ตโตหํ พาหิโย ชาโต, ภารุกจฺเฉ ปุรุตฺตเม;

ตโต นาวาย ปกฺขนฺโท [ปกฺขนฺโต (สี.), ปกฺกนฺโต (ปี.)], สาครํ อปฺปสิทฺธิยํ [อตฺถสิทฺธิยํ (ก.)].

๑๙๑. ‘‘ตโต นาวา อภิชฺชิตฺถ, คนฺตฺวาน กติปาหกํ;

ตทา ภีสนเก โฆเร, ปติโต มกรากเร.

๑๙๒. ‘‘ตทาหํ วายมิตฺวาน, สนฺตริตฺวา มโหทธึ;

สุปฺปาทปฏฺฏนวรํ [สุปฺปารปฏฺฏนวรํ (สี. ปี.)], สมฺปตฺโต มนฺทเวธิโต [มนฺทเมธิโก (สี.), มนฺทเวทิโต (สฺยา.), มทฺทเวรตํ (ก.)].

๑๙๓. ‘‘ทารุจีรํ นิวาเสตฺวา, คามํ ปิณฺฑาย ปาวิสึ;

ตทาห โส ชโน ตุฏฺโฐ, อรหายมิธาคโต.

๑๙๔. ‘‘อิมํ อนฺเนน ปาเนน, วตฺเถน สยเนน จ;

เภสชฺเชน จ สกฺกตฺวา, เหสฺสาม สุขิตา มยํ.

๑๙๕. ‘‘ปจฺจยานํ ตทา ลาภี, เตหิ สกฺกตปูชิโต;

อรหาหนฺติ สงฺกปฺปํ, อุปฺปาเทสึ อโยนิโส.

๑๙๖. ‘‘ตโต เม จิตฺตมญฺญาย, โจทยี ปุพฺพเทวตา;

‘น ตฺวํ อุปายมคฺคญฺญู, กุโต ตฺวํ อรหา ภเว’.

๑๙๗. ‘‘โจทิโต ตาย สํวิคฺโค, ตทาหํ ปริปุจฺฉิ ตํ;

‘เก วา เอเต กุหึ โลเก, อรหนฺโต นรุตฺตมา.

๑๙๘. ‘‘‘สาวตฺถิยํ โกสลมนฺทิเร ชิโน, ปหูตปญฺโญ วรภูริเมธโส;

โส สกฺยปุตฺโต อรหา อนาสโว, เทเสติ ธมฺมํ อรหตฺตปตฺติยา.

๑๙๙. ‘‘‘ตทสฺส สุตฺวา วจนํ สุปีณิโต [ปีณิตฺวา (ก.)], นิธึว ลทฺธา กปโณติ วิมฺหิโต;

อุทคฺคจิตฺโต อรหตฺตมุตฺตมํ, สุทสฺสนํ ทฏฺฐุมนนฺตโคจรํ.

๒๐๐. ‘‘‘ตทา ตโต นิกฺขมิตฺวาน สตฺถุโน [นิกฺขมิตุน สตฺถุวรํ (สี.)], สทา ชินํ ปสฺสามิ วิมลานนํ [ปราชินํ ปสฺสามิ กมลานนํ (ก.)];

อุเปจฺจ รมฺมํ วิชิตวฺหยํ วนํ, ทิเช อปุจฺฉึ กุหึ โลกนนฺทโน.

๒๐๑. ‘‘‘ตโต อโวจุํ นรเทววนฺทิโต, ปุรํ ปวิฏฺโฐ อสเนสนาย โส;

สโสว [ปจฺเจหิ (สี. สฺยา.)] ขิปฺปํ มุนิทสฺสนุสฺสุโก, อุเปจฺจ วนฺทาหิ ตมคฺคปุคฺคลํ’.

๒๐๒. ‘‘ตโตหํ ตุวฏํ คนฺตฺวา, สาวตฺถึ ปุรมุตฺตมํ;

วิจรนฺตํ ตมทฺทกฺขึ, ปิณฺฑตฺถํ อปิหาคิธํ.

๒๐๓. ‘‘ปตฺตปาณึ อโลลกฺขํ, ปาจยนฺตํ ปีตากรํ [ภาชยนฺตํ วิยามตํ (สี.), โชตยนฺตํ อิธามตํ (สฺยา.), ภาชยนฺตํ อิทํมตํ (ปี.)];

สิรีนิลยสงฺกาสํ, รวิทิตฺติหรานนํ.

๒๐๔. ‘‘ตํ สเมจฺจ นิปจฺจาหํ, อิทํ วจนมพฺรวึ;

‘กุปเถ วิปฺปนฏฺฐสฺส, สรณํ โหหิ โคตม.

๒๐๕. ‘‘‘ปาณสนฺตารณตฺถาย, ปิณฺฑาย วิจรามหํ;

น เต ธมฺมกถากาโล, อิจฺจาห มุนิสตฺตโม’.

๒๐๖. ‘‘ตทา ปุนปฺปุนํ พุทฺธํ, อายาจึ ธมฺมลาลโส;

โย เม ธมฺมมเทเสสิ, คมฺภีรํ สุญฺญตํ ปทํ.

๒๐๗. ‘‘ตสฺส ธมฺมํ สุณิตฺวาน, ปาปุณึ อาสวกฺขยํ;

ปริกฺขีณายุโก สนฺโต, อโห สตฺถานุกมฺปโก.

๒๐๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๐๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๑๑. ‘‘เอวํ เถโร วิยากาสิ, พาหิโย ทารุจีริโย;

สงฺการกูเฏ ปติโต, ภูตาวิฏฺฐาย คาวิยา.

๒๑๒. ‘‘อตฺตโน ปุพฺพจริยํ, กิตฺตยิตฺวา มหามติ;

ปรินิพฺพายิ โส เถโร [วีโร (สี.), ธีโร (สฺยา.)], สาวตฺถิยํ ปุรุตฺตเม.

๒๑๓. ‘‘นครา นิกฺขมนฺโต ตํ, ทิสฺวาน อิสิสตฺตโม;

ทารุจีรธรํ ธีรํ, พาหิยํ พาหิตาคมํ.

๒๑๔. ‘‘ภูมิยํ ปติตํ ทนฺตํ, อินฺทเกตูว ปาติตํ;

คตายุํ สุกฺขกิเลสํ [คตายุ สํคตเกฺลสํ (สี. ปี.), ตทายุ สงฺกตาเลสํ (ก.)], ชินสาสนการกํ.

๒๑๕. ‘‘ตโต อามนฺตยี สตฺถา, สาวเก สาสเน รเต;

‘คณฺหถ เนตฺวา [หุตฺวา (สฺยา. ปี. ก.)] ฌาเปถ, ตนุํ สพฺรหฺมจาริโน.

๒๑๖. ‘‘‘ถูปํ กโรถ ปูเชถ, นิพฺพุโต โส มหามติ;

ขิปฺปาภิญฺญานเมสคฺโค, สาวโก เม วโจกโร.

๒๑๗. ‘‘‘สหสฺสมปิ เจ คาถา, อนตฺถปทสญฺหิตา;

เอกํ คาถาปทํ เสยฺโย, ยํ สุตฺวา อุปสมฺมติ.

๒๑๘. ‘‘‘ยตฺถ อาโป จ ปถวี, เตโช วาโย น คาธติ;

น ตตฺถ สุกฺกา โชตนฺติ, อาทิจฺโจ น ปกาสติ.

๒๑๙. ‘‘‘น ตตฺถ จนฺทิมา ภาติ, ตโม ตตฺถ น วิชฺชติ;

ยทา จ อตฺตนา เวทิ, มุนิโมเนน พฺราหฺมโณ.

๒๒๐. ‘‘‘อถ รูปา อรูปา จ, สุขทุกฺขา วิมุจฺจติ’;

อิจฺเจวํ อภณี นาโถ, ติโลกสรโณ มุนิ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พาหิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

พาหิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.