๑๐. สุคนฺธตฺเถรอปทานํ

๘๑. ‘‘อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป, พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส;

กสฺสโป นาม โคตฺเตน [นาเมน (สพฺพตฺถ)], อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร.

๘๒. ‘‘อนุพฺยญฺชนสมฺปนฺโน, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

พฺยามปฺปภาปริวุโต, รํสิชาลสโมตฺถโฏ [รํสิชาลสโมสโฏ (สี. ปี.)].

๘๓. ‘‘อสฺสาเสตา ยถา จนฺโท, สูริโยว ปภงฺกโร;

นิพฺพาเปตา ยถา เมโฆ, สาคโรว คุณากโร.

๘๔. ‘‘ธรณีริว สีเลน, หิมวาว สมาธินา;

อากาโส วิย ปญฺญาย, อสงฺโค อนิโล ยถา.

๘๕. ‘‘ส กทาจิ มหาวีโร, ปริสาสุ วิสารโท;

สจฺจานิ สมฺปกาเสติ, อุทฺธรนฺโต มหาชนํ.

๘๖. ‘‘ตทา หิ พาราณสิยํ, เสฏฺฐิปุตฺโต มหายโส;

อาสหํ ธนธญฺญสฺส [อนนฺตธนธญฺญสฺส (ก.)], ปหูตสฺส พหู ตทา.

๘๗. ‘‘ชงฺฆาวิหารํ วิจรํ, มิคทายมุเปจฺจหํ [มุเปสหํ (ก.)];

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, เทเสนฺตํ อมตํ ปทํ.

๘๘. ‘‘วิสฏฺฐกนฺตวจนํ, กรวีกสมสฺสรํ;

หํสรุเตหิ [หํสทุนฺทุภิ (สฺยา. ปี.)] นิคฺโฆสํ, วิญฺญาเปนฺตํ มหาชนํ.

๘๙. ‘‘ทิสฺวา เทวาติเทวํ ตํ, สุตฺวาว มธุรํ คิรํ;

ปหายนปฺปเก โภเค, ปพฺพชึ อนคาริยํ.

๙๐. ‘‘เอวํ ปพฺพชิโต จาหํ, น จิเรน พหุสฺสุโต;

อโหสึ ธมฺมกถิโก, วิจิตฺตปฏิภาณวา.

๙๑. ‘‘มหาปริสมชฺเฌหํ, หฏฺฐจิตฺโต ปุนปฺปุนํ;

วณฺณยึ เหมวณฺณสฺส, วณฺณํ วณฺณวิสารโท.

๙๒. ‘‘เอส ขีณาสโว พุทฺโธ, อนีโฆ ฉินฺนสํสโย;

สพฺพกมฺมกฺขยํ ปตฺโต, วิมุตฺโตปธิสงฺขเย.

๙๓. ‘‘เอส โส ภควา พุทฺโธ, เอส สีโห อนุตฺตโร;

สเทวกสฺส โลกสฺส, พฺรหฺมจกฺกปฺปวตฺตโก.

๙๔. ‘‘ทนฺโต ทเมตา สนฺโต จ, สเมตา นิพฺพุโต อิสิ;

นิพฺพาเปตา จ อสฺสตฺโถ, อสฺสาเสตา มหาชนํ.

๙๕. ‘‘วีโร สูโร จ วิกฺกนฺโต [ธีโร จ (สี. ปี.)], ปญฺโญ การุณิโก วสี;

วิชิตาวี จ ส ชิโน, อปฺปคพฺโพ อนาลโย.

๙๖. ‘‘อเนญฺโช อจโล ธีมา, อโมโห อสโม มุนิ;

โธรโยฺห อุสโภ นาโค, สีโห สกฺโก ครูสุปิ.

๙๗. ‘‘วิราโค วิมโล พฺรหฺมา, วาที สูโร รณญฺชโห;

อขิโล จ วิสลฺโล จ, อสโม สํยโต [วุสโภ (สฺยา.), ปยโต (ปี.)] สุจิ.

๙๘. ‘‘พฺราหฺมโณ สมโณ นาโถ, ภิสกฺโก สลฺลกตฺตโก;

โยโธ พุทฺโธ สุตาสุโต [สุโต สุโต (สี. ปี.)], อจโล มุทิโต สิโต [ทิโต (สี.)].

๙๙. ‘‘ธาตา ธตา จ สนฺติ จ, กตฺตา เนตา ปกาสิตา;

สมฺปหํสิตา เภตฺตา จ, เฉตฺตา โสตา ปสํสิตา.

๑๐๐. ‘‘อขิโล จ วิสลฺโล จ, อนีโฆ อกถํกถี;

อเนโช วิรโช กตฺตา, คนฺธา วตฺตา ปสํสิตา.

๑๐๑. ‘‘ตาเรตา อตฺถกาเรตา, กาเรตา สมฺปทาริตา;

ปาเปตา สหิตา กนฺตา, หนฺตา อาตาปี ตาปโส [หนฺตา, ตาปิตา จ วิโสสิตา (สฺยา.)].

๑๐๒. ‘‘สมจิตฺโต [สจฺจฏฺฐิโต (สฺยา.)] สมสโม, อสหาโย ทยาลโย [ทยาสโย (สี.)];

อจฺเฉรสตฺโต [อจฺเฉรมนฺโต (สฺยา.)] อกุโห, กตาวี อิสิสตฺตโม.

๑๐๓. ‘‘นิตฺติณฺณกงฺโข นิมฺมาโน, อปฺปเมยฺโย อนูปโม;

สพฺพวากฺยปถาตีโต, สจฺจ เนยฺยนฺตคู [สพฺพเนยฺยนฺติโก (สฺยา.)] ชิโน.

๑๐๔. ‘‘สตฺตสารวเร [สตรํสีวเร (สฺยา.)] ตสฺมึ, ปสาโท อมตาวโห;

ตสฺมา พุทฺเธ จ ธมฺเม จ, สงฺเฆ สทฺธา มหตฺถิกา [มหิทฺธิกา (สี. ก.)].

๑๐๕. ‘‘คุเณหิ เอวมาทีหิ, ติโลกสรณุตฺตมํ;

วณฺเณนฺโต ปริสามชฺเฌ, อกํ [กถึ (สฺยา.)] ธมฺมกถํ อหํ.

๑๐๖. ‘‘ตโต จุตาหํ ตุสิเต, อนุโภตฺวา มหาสุขํ;

ตโต จุโต มนุสฺเสสุ, ชาโต โหมิ สุคนฺธิโก.

๑๐๗. ‘‘นิสฺสาโส มุขคนฺโธ จ, เทหคนฺโธ ตเถว เม;

เสทคนฺโธ จ สตตํ, สพฺพคนฺโธว โหติ เม [สพฺพคนฺโธติเสติ เม (สี. ปี.)].

๑๐๘. ‘‘มุขคนฺโธ สทา มยฺหํ, ปทุมุปฺปลจมฺปโก;

ปริสนฺโต [อาทิสนฺโต (สี.), อติกนฺโต (สฺยา.), อติสนฺโต (ปี.)] สทา วาติ, สรีโร จ ตเถว เม.

๑๐๙. ‘‘คุณตฺถวสฺส สพฺพนฺตํ, ผลํ ตุ [ผลนฺตํ (สฺยา.)] ปรมพฺภุตํ;

เอกคฺคมนสา สพฺเพ, วณฺณยิสฺสํ [ภาสิตสฺส (สฺยา.)] สุณาถ เม.

๑๑๐. ‘‘คุณํ พุทฺธสฺส วตฺวาน, หิตาย จ น สทิสํ [หิตาย ชนสนฺธิสุ (สี. ปี.), หิตาย นํ สุขาวหํ (สฺยา.)];

สุขิโต [สุจิตฺโต (สฺยา.)] โหมิ สพฺพตฺถ, สงฺโฆ วีรสมายุโต [สรทฺธนิสมายุโต (สี.)].

๑๑๑. ‘‘ยสสฺสี สุขิโต กนฺโต, ชุติมา ปิยทสฺสโน;

วตฺตา อปริภูโต จ, นิทฺโทโส ปญฺญวา ตถา.

๑๑๒. ‘‘ขีเณ อายุสิ [ปาสุสิ (สฺยา.)] นิพฺพานํ, สุลภํ พุทฺธภตฺติโน;

เตสํ เหตุํ ปวกฺขามิ, ตํ สุณาถ ยถาตถํ.

๑๑๓. ‘‘สนฺตํ ยสํ ภควโต, วิธินา อภิวาทยํ;

ตตฺถ ตตฺถูปปนฺโนปิ [ยตฺถ ตตฺถูปปนฺโนปิ (สี. ปี.)], ยสสฺสี เตน โหมหํ.

๑๑๔. ‘‘ทุกฺขสฺสนฺตกรํ พุทฺธํ, ธมฺมํ สนฺตมสงฺขตํ;

วณฺณยํ สุขโท อาสึ, สตฺตานํ สุขิโต ตโต.

๑๑๕. ‘‘คุณํ วทนฺโต พุทฺธสฺส, พุทฺธปีติสมายุโต;

สกนฺตึ ปรกนฺติญฺจ, ชนยึ เตน กนฺติมา.

๑๑๖. ‘‘ชิโน เต ติตฺถิกากิณฺเณ [ชโนเฆ ติตฺถกากิณฺเณ (สี. ปี.), ชิโน โย ติตฺถิกาติณฺโณ (สฺยา.)], อภิภุยฺย กุติตฺถิเย;

คุณํ วทนฺโต โชเตสึ [โถเมสึ (สฺยา.)], นายกํ ชุติมา ตโต.

๑๑๗. ‘‘ปิยการี ชนสฺสาปิ, สมฺพุทฺธสฺส คุณํ วทํ;

สรโทว สสงฺโกหํ, เตนาสึ ปิยทสฺสโน.

๑๑๘. ‘‘ยถาสตฺติวเสนาหํ, สพฺพวาจาหิ สนฺถวึ;

สุคตํ เตน วาคิโส, วิจิตฺตปฏิภานวา.

๑๑๙. ‘‘เย พาลา วิมตึ ปตฺตา, ปริโภนฺติ มหามุนึ;

นิคฺคหึ เต สทฺธมฺเมน, ปริภูโต น เตนหํ [ปริภูเตน เตนหํ (สฺยา.)].

๑๒๐. ‘‘พุทฺธวณฺเณน สตฺตานํ, กิเลเส อปเนสหํ;

นิกฺกิเลสมโน โหมิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๑๒๑. ‘‘โสตูนํ วุทฺธิมชนึ [พุทฺธิมชนึ (สี. ปี.)], พุทฺธานุสฺสติเทสโก;

เตนาหมาสึ [เตนาปิ จาสึ (สฺยา.)] สปฺปญฺโญ, นิปุณตฺถวิปสฺสโก.

๑๒๒. ‘‘สพฺพาสวปริกฺขีโณ, ติณฺณสํสารสาคโร;

สิขีว อนุปาทาโน, ปาปุณิสฺสามิ นิพฺพุตึ.

๑๒๓. ‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ, ยมหํ สนฺถวึ ชินํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธวณฺณสฺสิทํ ผลํ.

๑๒๔. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๒๕. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุคนฺโธ เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุคนฺธตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ติณทายกวคฺโค เตปญฺญาสโม.