๕๓. ติณทายกวคฺโค

๑. ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, ลมฺพโก นาม ปพฺพโต;

ตตฺเถว ติสฺโส [ตตฺโถปติสฺโส (สี. ปี. ก.)] สมฺพุทฺโธ, อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ.

๒. ‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ;

ทิสฺวาน ตํ เทวเทวํ, ติณมุฏฺฐิมทาสหํ.

๓. ‘‘นิสีทนตฺถํ พุทฺธสฺส, ทตฺวา จิตฺตํ ปสาทยึ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, ปกฺกามึ [ปกฺกมึ (ก.)] อุตฺตรามุโข.

๔. ‘‘อจิรํ คตมตฺตสฺส [คตมตฺตํ มํ (สี. สฺยา.)], มิคราชา อโปถยิ [อเหฐยิ (สี. สฺยา. ปี.)];

สีเหน โปถิโต [ปาติโต (สี. ปี.), ฆาฏิโต (สฺยา.)] สนฺโต, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๕. ‘‘อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ, พุทฺธเสฏฺเฐ อนาสเว;

สุมุตฺโต สรเวโคว, เทวโลกมคจฺฉหํ.

๖. ‘‘ยูโป ตตฺถ สุโภ อาสิ, ปุญฺญกมฺมาภินิมฺมิโต;

สหสฺสกณฺโฑ สตเภณฺฑุ, ธชาลุ หริตามโย.

๗. ‘‘ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส, สตรํสีว อุคฺคโต;

อากิณฺโณ เทวกญฺญาหิ, อาโมทึ กามกามิหํ.

๘. ‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

อาคนฺตฺวาน มนุสฺสตฺตํ, ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

๙. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, นิสีทนมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ติณมุฏฺเฐ อิทํ ผลํ.

๑๐. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๑. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณมุฏฺฐิทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ติณมุฏฺฐิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. มญฺจทายกตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

เอกมญฺจํ [เอกํ เวจฺจํ (สฺยา.), เอกปจฺฉํ (ปี.)] มยา ทินฺนํ, ปสนฺเนน สปาณินา.

๑๔. ‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพยานํ สมชฺฌคํ;

เตน มญฺจกทาเนน, ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

๑๕. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ มญฺจมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มญฺจทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๗. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มญฺจทายโก [เวจฺจกทายโก (สฺยา.), สทฺทสญฺญิกวคฺเคปิ อิทํ§อปทานํ ทิสฺสติ] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มญฺจทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. สรณคมนิยตฺเถรอปทานํ

๑๙. ‘‘อารุหิมฺห ตทา นาวํ, ภิกฺขุ จาชีวิโก จหํ;

นาวาย ภิชฺชมานาย, ภิกฺขุ เม สรณํ อทา.

๒๐. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ โส เม สรณํ อทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สรณคมเน ผลํ.

๒๑. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๒. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สรณคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สรณคมนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. อพฺภญฺชนทายกตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘นคเร พนฺธุมติยา, ราชุยฺยาเน วสามหํ;

จมฺมวาสี ตทา อาสึ, กมณฺฑลุธโร อหํ.

๒๕. ‘‘อทฺทสํ วิมลํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

ปธานํ ปหิตตฺตํ ตํ, ฌายึ ฌานรตํ วสึ [อิสึ (สฺยา.)].

๒๖. ‘‘สพฺพกามสมิทฺธิญฺจ, โอฆติณฺณมนาสวํ;

ทิสฺวา ปสนฺโน สุมโน, อพฺภญฺชนมทาสหํ.

๒๗. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อพฺภญฺชนสฺสิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อพฺภญฺชนทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อพฺภญฺชนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สุปฏทายกตฺเถรอปทานํ

๓๑. ‘‘ทิวาวิหารา นิกฺขนฺโต, วิปสฺสี โลกนายโก;

ลหุํ สุปฏกํ [สุปฏิกํ (สฺยา.), ปูปปวํ (ปี.)] ทตฺวา, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๓๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, สุปฏกมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สุปฏสฺส อิทํ ผลํ.

๓๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุปฏทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุปฏทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ทณฺฑทายกตฺเถรอปทานํ

๓๖. ‘‘กานนํ วนโมคยฺห, เวฬุํ เฉตฺวานหํ ตทา;

อาลมฺพณํ กริตฺวาน, สงฺฆสฺส อททึ พหุํ [อหํ (สี. สฺยา. ปี.)].

๓๗. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, สุพฺพเต อภิวาทิย;

อาลมฺพทณฺฑํ ทตฺวาน, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๓๘. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทณฺฑมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทณฺฑทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๙. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๐. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ทณฺฑทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ทณฺฑทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

เตวีสติมํ ภาณวารํ.

๗. คิริเนลปูชกตฺเถรอปทานํ

๔๒. ‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, วิปิเน วิจรํ อหํ;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สพฺพธมฺมาน ปารคุํ.

๔๓. ‘‘ตสฺมึ มหาการุณิเก, สพฺพสตฺตหิเต รเต;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เนลปุปฺผมปูชยึ.

๔๔. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๕. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๖. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คิริเนลปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คิริเนลปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. โพธิสมฺมชฺชกตฺเถรอปทานํ

๔๘. ‘‘อหํ ปุเร โพธิปตฺตํ, อุชฺฌิตํ เจติยงฺคเณ;

ตํ คเหตฺวาน ฉฑฺเฑสึ, อลภึ วีสตีคุเณ.

๔๙. ‘‘ตสฺส กมฺมสฺส เตเชน, สํสรนฺโต ภวาภเว;

ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต จาปิ มานุเส.

๕๐. ‘‘เทวโลกา จวิตฺวาน, อาคนฺตฺวา มานุสํ ภวํ;

ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย จาปิ พฺราหฺมเณ.

๕๑. ‘‘องฺคปจฺจงฺคสมฺปนฺโน, อาโรหปริณาหวา;

อภิรูโป สุจิ โหมิ, สมฺปุณฺณงฺโค อนูนโก.

๕๒. ‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, ชาโต วา ยตฺถ กตฺถจิ;

ภเว สุวณฺณวณฺโณ จ, อุตฺตตฺตกนกูปโม.

๕๓. ‘‘มุทุกา มทฺทวา สฺนิทฺธา [มุทุ มทฺทวา สินิทฺธา (สฺยา.)], สุขุมา สุกุมาริกา;

ฉวิ เม สพฺพทา โหติ, โพธิปตฺเต สุฉฑฺฑิเต [สุฉฑฺฑิเน (สี.)].

๕๔. ‘‘ยโต กุโตจิ คตีสุ, สรีเร สมุทาคเต;

น ลิมฺปติ รโชชลฺลํ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๕. ‘‘อุเณฺห วาตาตเป ตสฺส, อคฺคิตาเปน วา ปน;

คตฺเต เสทา น มุจฺจนฺติ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๖. ‘‘กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ, ติลกา ปิฬกา ตถา;

น โหนฺติ กาเย ททฺทุ จ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๗. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

โรคา น โหนฺติ กายสฺมึ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๘. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

น โหติ จิตฺตชา ปีฬา, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๕๙. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อมิตฺตา น ภวนฺตสฺส, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๖๐. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อนูนโภโค ภวติ, วิปาโก ปตฺตฉฑฺฑิเต.

๖๑. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

อคฺคิราชูหิ โจเรหิ, น โหติ อุทเก ภยํ.

๖๒. ‘‘อปรมฺปิ คุณํ ตสฺส, นิพฺพตฺตติ ภวาภเว;

ทาสิทาสา อนุจรา, โหนฺติ จิตฺตานุวตฺตกา.

๖๓. ‘‘ยมฺหิ อายุปฺปมาณมฺหิ, ชายเต มานุเส ภเว;

ตโต น หายเต อายุ, ติฏฺฐเต ยาวตายุกํ.

๖๔. ‘‘อพฺภนฺตรา จ พาหิรา [พหิจรา (สี. ปี. ก.)], เนคมา จ สรฏฺฐกา;

นุยุตฺตา โหนฺติ สพฺเพปิ, วุทฺธิกามา สุขิจฺฉกา.

๖๕. ‘‘โภควา ยสวา โหมิ, สิริมา ญาติปกฺขวา;

อเปตภยสนฺตาโส, ภเวหํ สพฺพโต ภเว.

๖๖. ‘‘เทวา มนุสฺสา อสุรา, คนฺธพฺพา ยกฺขรกฺขสา;

สพฺเพ เต ปริรกฺขนฺติ, ภเว สํสรโต สทา.

๖๗. ‘‘เทวโลเก มนุสฺเส จ, อนุโภตฺวา อุโภ ยเส;

อวสาเน จ นิพฺพานํ, สิวํ ปตฺโต อนุตฺตรํ.

๖๘. ‘‘สมฺพุทฺธมุทฺทิสิตฺวาน, โพธึ วา ตสฺส สตฺถุโน;

โย ปุญฺญํ ปสเว โปโส, ตสฺส กึ นาม ทุลฺลภํ.

๖๙. ‘‘มคฺเค ผเล อาคเม จ, ฌานาภิญฺญาคุเณสุ จ;

อญฺเญสํ อธิโก หุตฺวา, นิพฺพายามิ อนาสโว.