๙. ธมฺมรุจิยตฺเถรอปทานํ

๑๖๔. ‘‘ยทา ทีปงฺกโร พุทฺโธ, สุเมธํ พฺยากรี ชิโน;

‘อปริเมยฺเย อิโต กปฺเป, อยํ พุทฺโธ ภวิสฺสติ.

๑๖๕. ‘‘‘อิมสฺส ชนิกา มาตา, มายา นาม ภวิสฺสติ;

ปิตา สุทฺโธทโน นาม, อยํ เหสฺสติ โคตโม.

๑๖๖. ‘‘‘ปธานํ ปทหิตฺวาน, กตฺวา ทุกฺกรการิกํ;

อสฺสตฺถมูเล สมฺพุทฺโธ, พุชฺฌิสฺสติ มหายโส.

๑๖๗. ‘‘‘อุปติสฺโส โกลิโต จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวกา;

อานนฺโท นาม นาเมน [อานนฺโท นามุปฏฺฐาโก (สฺยา.)], อุปฏฺฐิสฺสติมํ ชินํ.

๑๖๘. ‘‘‘เขมา อุปฺปลวณฺณา จ, อคฺคา เหสฺสนฺติ สาวิกา;

จิตฺโต อาฬวโก เจว, อคฺคา เหสฺสนฺตุปาสกา.

๑๖๙. ‘‘‘ขุชฺชุตฺตรา นนฺทมาตา, อคฺคา เหสฺสนฺตุปาสิกา;

โพธิ อิมสฺส วีรสฺส, อสฺสตฺโถติ ปวุจฺจติ’.

๑๗๐. ‘‘อิทํ สุตฺวาน วจนํ, อสมสฺส มเหสิโน;

อาโมทิตา นรมรู, นมสฺสนฺติ กตญฺชลี.

๑๗๑. ‘‘ตทาหํ มาณโว อาสึ, เมโฆ นาม สุสิกฺขิโต;

สุตฺวา พฺยากรณํ เสฏฺฐํ, สุเมธสฺส มหามุเน.

๑๗๒. ‘‘สํวิสฏฺโฐ ภวิตฺวาน, สุเมเธ กรุณาสเย [กรุณาลเย (สฺยา.)];

ปพฺพชนฺตญฺจ ตํ วีรํ, สหาว อนุปพฺพชึ.

๑๗๓. ‘‘สํวุโต ปาติโมกฺขสฺมึ, อินฺทฺริเยสุ จ ปญฺจสุ;

สุทฺธาชีโว สโต วีโร, ชินสาสนการโก.

๑๗๔. ‘‘เอวํ วิหรมาโนหํ, ปาปมิตฺเตน เกนจิ;

นิโยชิโต อนาจาเร, สุมคฺคา ปริธํสิโต.

๑๗๕. ‘‘วิตกฺกวสิโก หุตฺวา, สาสนโต อปกฺกมึ;

ปจฺฉา เตน กุมิตฺเตน, ปยุตฺโต มาตุฆาตนํ.

๑๗๖. ‘‘อกรึ อานนฺตริยํ [อกรึ นนฺตริยญฺจ (สฺยา. ก.)], ฆาตยึ ทุฏฺฐมานโส;

ตโต จุโต มหาวีจึ, อุปปนฺโน สุทารุณํ.

๑๗๗. ‘‘วินิปาตคโต สนฺโต, สํสรึ ทุกฺขิโต จิรํ;

น ปุโน อทฺทสํ วีรํ, สุเมธํ นรปุงฺควํ.

๑๗๘. ‘‘อสฺมึ กปฺเป สมุทฺทมฺหิ, มจฺโฉ อาสึ ติมิงฺคโล;

ทิสฺวาหํ สาคเร นาวํ, โคจรตฺถมุปาคมึ.

๑๗๙. ‘‘ทิสฺวา มํ วาณิชา ภีตา, พุทฺธเสฏฺฐมนุสฺสรุํ;

โคตโมติ มหาโฆสํ, สุตฺวา เตหิ อุทีริตํ.

๑๘๐. ‘‘ปุพฺพสญฺญํ สริตฺวาน, ตโต กาลงฺกโต อหํ;

สาวตฺถิยํ กุเล อิทฺเธ, ชาโต พฺราหฺมณชาติยํ.

๑๘๑. ‘‘อาสึ ธมฺมรุจิ นาม, สพฺพปาปชิคุจฺฉโก;

ทิสฺวาหํ โลกปชฺโชตํ, ชาติยา สตฺตวสฺสิโก.

๑๘๒. ‘‘มหาเชตวนํ คนฺตฺวา, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

อุเปมิ พุทฺธํ ติกฺขตฺตุํ, รตฺติยา ทิวสสฺส จ.

๑๘๓. ‘‘ตทา ทิสฺวา มุนิ อาห, จิรํ ธมฺมรุจีติ มํ;

ตโตหํ อวจํ พุทฺธํ, ปุพฺพกมฺมปภาวิตํ.

๑๘๔. ‘‘สุจิรํ สตปุญฺญลกฺขณํ, ปติปุพฺเพน วิสุทฺธปจฺจยํ;

อหมชฺชสุเปกฺขนํ วต, ตว ปสฺสามิ นิรุปมํ วิคฺคหํ [นิรูปมคฺคหํ (สี.)].

๑๘๕. ‘‘สุจิรํ วิหตตฺตโม มยา, สุจิรกฺเขน นที วิโสสิตา;

สุจิรํ อมลํ วิโสธิตํ, นยนํ ญาณมยํ มหามุเน.

๑๘๖. ‘‘จิรกาลสมงฺคิโต [จิรกาลํ สมาคโต (ปี.)] ตยา, อวินฏฺโฐ ปุนรนฺตรํ จิรํ;

ปุนรชฺชสมาคโต ตยา, น หิ นสฺสนฺติ กตานิ โคตม.

๑๘๗. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๑๘๘. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๘๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธมฺมรุจิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

ธมฺมรุจิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.