๔๘. นฬมาลิวคฺโค

๑. นฬมาลิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

วิปินคฺเคน คจฺฉนฺตํ, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๒. ‘‘นฬมาลํ คเหตฺวาน, นิกฺขมนฺโต จ ตาวเท;

ตตฺถทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, โอฆติณฺณมนาสวํ.

๓. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, นฬมาลมปูชยึ;

ทกฺขิเณยฺยํ มหาวีรํ, สพฺพโลกานุกมฺปกํ.

๔. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ มาลมภิโรปยึ [ปุปฺผมภิโรปยึ (สี. สฺยา. ปี.)];

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๕. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๖. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. มณิปูชกตฺเถรอปทานํ

๘. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, คจฺฉเต อนิลญฺชเส.

๙. ‘‘อวิทูเร หิมวนฺตสฺส, มหาชาตสฺสโร อหุ;

ตตฺถ เม ภวนํ อาสิ, ปุญฺญกมฺเมน สํยุตํ.

๑๐. ‘‘ภวนา อภินิกฺขมฺม, อทฺทสํ โลกนายกํ;

อินฺทีวรํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๑๑. ‘‘วิจินํ นทฺทสํ ปุปฺผํ, ปูชยิสฺสนฺติ นายกํ;

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, อวนฺทึ สตฺถุโน อหํ.

๑๒. ‘‘มม สีเส มณึ คยฺห, ปูชยึ โลกนายกํ;

อิมาย มณิปูชาย, วิปาโก โหตุ ภทฺทโก.

๑๓. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๑๔. ‘โส เต อิชฺฌตุ สงฺกปฺโป, ลภสฺสุ วิปุลํ สุขํ;

อิมาย มณิปูชาย, อนุโภหิ มหายสํ’.

๑๕. ‘‘อิทํ วตฺวาน ภควา, ชลชุตฺตมนามโก;

อคมาสิ พุทฺธเสฏฺโฐ, ยตฺถ จิตฺตํ ปณีหิตํ.

๑๖. ‘‘สฏฺฐิกปฺปานิ เทวินฺโท, เทวรชฺชมการยึ;

อเนกสตกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๑๗. ‘‘ปุพฺพกมฺมํ สรนฺตสฺส, เทวภูตสฺส เม สโต;

มณิ นิพฺพตฺตเต มยฺหํ, อาโลกกรโณ มมํ.

๑๘. ‘‘ฉฬสีติสหสฺสานิ, นาริโย เม ปริคฺคหา;

วิจิตฺตวตฺถาภรณา, อามุกฺกมณิกุณฺฑลา [อามุตฺตมณิกุณฺฑลา (สี. สฺยา. ปี.)].

๑๙. ‘‘อฬารปมฺหา หสุลา, สุสญฺญา ตนุมชฺฌิมา;

ปริวาเรนฺติ มํ นิจฺจํ, มณิปูชายิทํ ผลํ.

๒๐. ‘‘โสณฺณมยา มณิมยา, โลหิตงฺคมยา ตถา;

ภณฺฑา เม สุกตา โหนฺติ, ยทิจฺฉสิ [ยทิจฺฉาย (สี. ปี.)] ปิฬนฺธนา.

๒๑. ‘‘กูฏาคารา คหารมฺมา, สยนญฺจ มหารหํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, นิพฺพตฺตนฺติ ยทิจฺฉกํ.

๒๒. ‘‘ลาภา เตสํ สุลทฺธญฺจ, เย ลภนฺติ อุปสฺสุตึ;

ปุญฺญกฺเขตฺตํ มนุสฺสานํ, โอสธํ สพฺพปาณินํ.

๒๓. ‘‘มยฺหมฺปิ สุกตํ กมฺมํ, โยหํ อทกฺขิ นายกํ;

วินิปาตา ปมุตฺโตมฺหิ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๒๔. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ทิวสญฺเจว รตฺติญฺจ [สมนฺตา สตฺตรตนา (สี. ปี. ก.)], อาโลโก โหติ เม สทา.

๒๕. ‘‘ตาเยว มณิปูชาย, อนุโภตฺวาน สมฺปทา;

ญาณาโลโก มยา ทิฏฺโฐ, ปตฺโตมฺหิ อจลํ ปทํ.

๒๖. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ มณึ อภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มณิปูชายิทํ ผลํ.

๒๗. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๒๘. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มณิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

มณิปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. อุกฺกาสติกตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘โกสิโก นาม ภควา, จิตฺตกูเฏ วสี ตทา;

ฌายี ฌานรโต พุทฺโธ, วิเวกาภิรโต มุนิ.

๓๑. ‘‘อชฺโฌคาเหตฺวา [อชฺโฌคเหตฺวา (สี. สฺยา. ปี.)] หิมวนฺตํ, นารีคณปุรกฺขโต;

อทฺทสํ โกสิกํ พุทฺธํ, ปุณฺณมาเยว จนฺทิมํ.

๓๒. ‘‘อุกฺกาสเต คเหตฺวาน, ปริวาเรสหํ ตทา;

สตฺตรตฺตินฺทิวํ ฐตฺวา [พุทฺโธ (สฺยา. ก.)], อฏฺฐเมน อคจฺฉหํ.

๓๓. ‘‘วุฏฺฐิตํ โกสิกํ พุทฺธํ, สยมฺภุํ อปราชิตํ;

ปสนฺนจิตฺโต วนฺทิตฺวา, เอกํ ภิกฺขํ อทาสหํ.

๓๔. ‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

อุปฺปชฺชึ ตุสิเต กาเย, เอกภิกฺขายิทํ ผลํ.

๓๕. ‘‘ทิวสญฺเจว รตฺติญฺจ, อาโลโก โหติ เม สทา;

สมนฺตา โยชนสตํ, โอภาเสน ผรามหํ.

๓๖. ‘‘ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

จาตุรนฺโต วิชิตาวี, ชมฺพุมณฺฑสฺส [ชมฺพุสณฺฑสฺส (ปี.)] อิสฺสโร.

๓๗. ‘‘ตทา เม นครํ อาสิ, อิทฺธํ ผีตํ สุนิมฺมิตํ;

ตึสโยชนมายามํ, วิตฺถาเรน จ วีสติ.

๓๘. ‘‘โสภณํ นาม นครํ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตํ;

ทสสทฺทาวิวิตฺตํ ตํ, สมฺมตาฬสมาหิตํ.

๓๙. ‘‘น ตมฺหิ นคเร อตฺถิ, วลฺลิกฏฺฐญฺจ มตฺติกา;

สพฺพโสณฺณมยํเยว, โชตเต นิจฺจกาลิกํ.

๔๐. ‘‘จตุปาการปริกฺขิตฺตํ, ตโย อาสุํ มณิมยา;

เวมชฺเฌ ตาลปนฺตี จ, วิสฺสกมฺเมน มาปิตา.

๔๑. ‘‘ทสสหสฺสโปกฺขรญฺโญ, ปทุมุปฺปลฉาทิตา;

ปุณฺฑรีเกหิ [ปุณฺฑรีกาทิ (สฺยา.)] สญฺฉนฺนา, นานาคนฺธสมีริตา.

๔๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ อุกฺกํ ธารยึ อหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุกฺกธารสฺสิทํ ผลํ.

๔๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๔๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุกฺกาสติโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

อุกฺกาสติกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สุมนพีชนิยตฺเถรอปทานํ

๔๖. ‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, โพธิยา ปาทปุตฺตเม;

สุมโน พีชนึ คยฺห, อพีชึ โพธิมุตฺตมํ.

๔๗. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, อพีชึ โพธิมุตฺตมํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พีชนาย อิทํ ผลํ.

๔๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๔๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุมนพีชนิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สุมนพีชนิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. กุมฺมาสทายกตฺเถรอปทานํ

๕๑. ‘‘เอสนาย จรนฺตสฺส, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

ริตฺตกํ ปตฺตํ ทิสฺวาน, กุมฺมาสํ ปูรยึ อหํ.

๕๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ภิกฺขํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กุมฺมาสสฺส อิทํ ผลํ.

๕๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๕๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมฺมาสทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุมฺมาสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กุสฏฺฐกทายกตฺเถรอปทานํ

๕๖. ‘‘กสฺสปสฺส ภควโต, พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, กุสฏฺฐกมทาสหํ.

๕๗. ‘‘อิมสฺมึเยว กปฺปสฺมึ, กุสฏฺฐกมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กุสฏฺฐกสฺสิทํ ผลํ.

๕๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุสฏฺฐกทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

กุสฏฺฐกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. คิริปุนฺนาคิยตฺเถรอปทานํ

๖๑. ‘‘โสภิโต นาม สมฺพุทฺโธ, จิตฺตกูเฏ วสี ตทา;

คเหตฺวา คิริปุนฺนาคํ, สยมฺภุํ อภิปูชยึ.

๖๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คิริปุนฺนาคิโย เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

คิริปุนฺนาคิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. วลฺลิการผลทายกตฺเถรอปทานํ

๖๖. ‘‘สุมโน นาม สมฺพุทฺโธ, ตกฺกรายํ วสี ตทา;

วลฺลิการผลํ คยฺห, สยมฺภุสฺส อทาสหํ.

๖๗. ‘‘เอกตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๗๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วลฺลิการผลทายโก เถโร อิมา