๔๓. สกึสมฺมชฺชกวคฺโค

๑. สกึสมฺมชฺชกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, ปาฏลึ โพธิมุตฺตมํ;

ทิสฺวาว ตํ ปาทปคฺคํ, ตตฺถ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๒. ‘‘สมฺมชฺชนึ คเหตฺวาน, โพธึ สมฺมชฺชิ ตาวเท;

สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ โพธึ, อวนฺทึ ปาฏลึ อหํ.

๓. ‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

นมสฺสมาโน ตํ โพธึ, คญฺฉึ ปฏิกุฏึ อหํ.

๔. ‘‘ตาทิมคฺเคน คจฺฉามิ, สรนฺโต โพธิมุตฺตมํ;

อชคโร มํ ปีเฬสิ, โฆรรูโป มหพฺพโล.

๕. ‘‘อาสนฺเน เม กตํ กมฺมํ, ผเลน โตสยี มมํ;

กเฬวรํ เม คิลติ, เทวโลเก รมามหํ.

๖. ‘‘อนาวิลํ มม จิตฺตํ, วิสุทฺธํ ปณฺฑรํ สทา;

โสกสลฺลํ น ชานามิ, จิตฺตสนฺตาปนํ มม.

๗. ‘‘กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ, อปมาโร วิตจฺฉิกา;

ททฺทุ กณฺฑุ จ เม นตฺถิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ [สมฺมชฺชเน อิทํ (สี.)].

๘. ‘‘โสโก จ ปริเทโว จ, หทเย เม น วิชฺชติ;

อภนฺตํ อุชุกํ จิตฺตํ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๙. ‘‘สมาธีสุ น มชฺชามิ [สมาธีสุ น สชฺชามิ (สี.), สมาธึ ปุน ปชฺชามิ (สฺยา)], วิสทํ โหติ มานสํ;

ยํ ยํ สมาธิมิจฺฉามิ, โส โส สมฺปชฺชเต มมํ.

๑๐. ‘‘รชนีเย น รชฺชามิ, อโถ ทุสฺสนิเยสุ [โทสนิเยสุ (สี. สฺยา. ก.)] จ;

โมหนีเย น มุยฺหามิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๑๑. ‘‘เอกนวุติโต [เอกนวุเต อิโต (สี. สฺยา.)] กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลํ สมฺมชฺชนายิทํ.

๑๒. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๑๓. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ, มม พุทฺธสฺส สนฺติเก;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๑๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สกึสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

สกึสมฺมชฺชกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกทุสฺสทายกตฺเถรอปทานํ

๑๕. ‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ ติณหารโก;

ติณหาเรน ชีวามิ, เตน โปเสมิ ทารเก.

๑๖. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ตมนฺธการํ นาเสตฺวา, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๑๗. ‘‘สเก ฆเร นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสิ ตาวเท;

‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, เทยฺยธมฺโม น วิชฺชติ.

๑๘. ‘‘‘อิทํ เม สาฏกํ เอกํ, นตฺถิ เม โกจิ ทายโก;

ทุกฺโข นิรยสมฺผสฺโส, โรปยิสฺสามิ ทกฺขิณํ’.

๑๙. ‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

เอกํ ทุสฺสํ คเหตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๒๐. ‘‘เอกํ ทุสฺสํ ททิตฺวาน, อุกฺกุฏฺฐึ สมฺปวตฺตยึ;

‘ยทิ พุทฺโธ ตุวํ วีร, ตาเรหิ มํ มหามุนิ’.

๒๑. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม ทานํ ปกิตฺเตนฺโต, อกา เม อนุโมทนํ.

๒๒. ‘‘‘อิมินา เอกทุสฺเสน, เจตนาปณิธีหิ จ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, วินิปาตํ น คจฺฉสิ.

๒๓. ‘‘‘ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ;

เตตฺตึสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี [จกฺกวตฺติ (สฺยา.)] ภวิสฺสสิ.

๒๔. ‘‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ [อสงฺกยํ (สฺยา. ก.) เอวมุปริปิ];

เทวโลเก มนุสฺเส วา, สํสรนฺโต ตุวํ ภเว.

๒๕. ‘‘‘รูปวา คุณสมฺปนฺโน, อนวกฺกนฺตเทหวา [อนุวตฺตนฺต… (สฺยา)];

อกฺโขภํ อมิตํ ทุสฺสํ, ลภิสฺสสิ ยทิจฺฉกํ’.

๒๖. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร [ธีโร (สี. สฺยา.)], หํสราชาว อมฺพเร.

๒๗. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘ปทุทฺธาเร ปทุทฺธาเร, ทุสฺสํ นิพฺพตฺตเต มมํ;

เหฏฺฐา ทุสฺสมฺหิ ติฏฺฐามิ, อุปริจฺฉทนํ มม.

๒๙. ‘‘จกฺกวาฬํ อุปาทาย, สกานนํ สปพฺพตํ;

อิจฺฉมาโน จหํ อชฺช, ทุสฺเสหจฺฉาทเยยฺย ตํ.

๓๐. ‘‘เตเนว เอกทุสฺเสน, สํสรนฺโต ภวาภเว;

สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว.

๓๑. ‘‘วิปากํ วิเอกทุสฺสสฺส, นาชฺฌคํ กตฺถจิกฺขยํ;

อยํ เม อนฺติมา ชาติ, วิปจฺจติ อิธาปิ เม.

๓๒. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทุสฺสมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๓. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๓๔. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๓๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกทุสฺสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

เอกทุสฺสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. เอกาสนทายกตฺเถรอปทานํ

๓๖. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, โคสิโต นาม ปพฺพโต;

อสฺสโม สุกโต มยฺหํ, ปณฺณสาลา สุมาปิตา.

๓๗. ‘‘นารโท นาม นาเมน, กสฺสโป อิติ มํ วิทู;

สุทฺธิมคฺคํ คเวสนฺโต, วสามิ โคสิเต ตทา.

๓๘. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

วิเวกกาโม สมฺพุทฺโธ, อคญฺฉิ อนิลญฺชสา.

๓๙. ‘‘วนคฺเค คจฺฉมานสฺส, ทิสฺวา รํสึ มเหสิโน;

กฏฺฐมญฺจํ ปญฺญาเปตฺวา, อชินญฺจ อปตฺถรึ.

๔๐. ‘‘อาสนํ ปญฺญาเปตฺวาน, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

โสมนสฺสํ ปเวทิตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวึ.

๔๑. ‘‘‘สลฺลกตฺโต มหาวีร, อาตุรานํ ติกิจฺฉโก;

มมํ โรคปเรตสฺส [ราค… (สฺยา.)], ติกิจฺฉํ เทหิ นายก.

๔๒. ‘‘‘กลฺลตฺถิกา เย ปสฺสนฺติ, พุทฺธเสฏฺฐ ตุวํ มุเน;

ธุวตฺถสิทฺธึ ปปฺโปนฺติ, เอเตสํ อชโร [ชชฺชโร (สี. ปี. ก.)] ภเว.

๔๓. ‘‘‘น เม เทยฺยธมฺโม อตฺถิ, ปวตฺตผลโภชิหํ;

อิทํ เม อาสนํ อตฺถิ [น เม เทยฺยํ ตว อตฺถิ (สี. สฺยา.)], นิสีท กฏฺฐมญฺจเก’.

๔๔. ‘‘นิสีทิ ตตฺถ ภควา, อสมฺภีโตว [อจฺฉมฺภิโตว (สฺยา. ก.)] เกสรี;

มุหุตฺตํ วีตินาเมตฺวา, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๔๕. ‘‘‘วิสฏฺโฐ [วิสฺสตฺโถ (สี. ปี), วิสฺสฏฺโฐ (สฺยา. ก.)] โหหิ มา ภายิ, ลทฺโธ โชติรโส ตยา;

ยํ ตุยฺหํ ปตฺถิตํ สพฺพํ, ปริปูริสฺสตินาคเต [ปริปูริสฺสตาสนํ (สฺยา. ก.)].

๔๖. ‘‘‘น โมฆํ ตํ กตํ ตุยฺหํ, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร;

สกฺกา อุทฺธริตุํ อตฺตา, ยสฺส จิตฺตํ ปณีหิตํ [สุนีหิตํ (สฺยา.)].

๔๗. ‘‘‘อิมินาสนทาเนน, เจตนาปณิธีหิ จ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, วินิปาตํ น คจฺฉสิ.

๔๘. ‘‘‘ปญฺญาสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสสิ;

อสีติกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสสิ.

๔๙. ‘‘‘ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ;

สพฺพตฺถ สุขิโต หุตฺวา, สํสาเร สํสริสฺสสิ’.

๕๐. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี วีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๕๑. ‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, สรถํ สนฺทมานิกํ;

ลภามิ สพฺพเมเวตํ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๒. ‘‘กานนํ ปวิสิตฺวาปิ, ยทา อิจฺฉามิ อาสนํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ.

๕๓. ‘‘วาริมชฺฌคโต สนฺโต, ยทา อิจฺฉามิ อาสนํ;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปลฺลงฺโก อุปติฏฺฐติ.

๕๔. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

ปลฺลงฺกสตสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๕๕. ‘‘ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

ทุเว กุเล ปชายามิ, ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ.

๕๖. ‘‘เอกาสนํ ททิตฺวาน, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร;

ธมฺมปลฺลงฺกมาทาย [ธมฺมปลฺลงฺกมญฺญาย (สฺยา. ก.)], วิหรามิ อนาสโว.

๕๗. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๕๙. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย

อภาสิตฺถาติ.

เอกาสนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สตฺตกทมฺพปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๖๑. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, กุกฺกุโฏ [กทมฺโพ (สี. สฺยา. ปี.)] นาม ปพฺพโต;

ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ, สตฺต พุทฺธา วสึสุ เต.

๖๒. ‘‘กทมฺพํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

สตฺต มาลา คเหตฺวาน, ปุญฺญจิตฺเตน [ปุณฺณจิตฺเตน (ก.)] โอกิรึ.

๖๓. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๔. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖๕. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ…เป… วิหรามิ อนาสโว.

๖๖. ‘‘สฺวาคตํ วต เม อาสิ…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๖๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตกทมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา

คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สตฺตกทมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. โกรณฺฑปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๖๘. ‘‘วนกมฺมิโก ปุเร อาสึ, ปิตุมาตุมเตนหํ [ปิตุปิตามเหนหํ (สี. สฺยา. ปี.)];

ปสุมาเรน ชีวามิ, กุสลํ เม น วิชฺชติ.

๖๙. ‘‘มม อาสยสามนฺตา, ติสฺโส โลกคฺคนายโก;

ปทานิ ตีณิ ทสฺเสสิ, อนุกมฺปาย จกฺขุมา.

๗๐. ‘‘อกฺกนฺเต จ ปเท ทิสฺวา, ติสฺสนามสฺส สตฺถุโน;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปเท จิตฺตํ ปสาทยึ.

๗๑. ‘‘โกรณฺฑํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ปาทปํ ธรณีรุหํ;

สโกสกํ คเหตฺวาน, ปทเสฏฺฐมปูชยึ.