๓๔. คนฺโธทกวคฺโค

๑. คนฺธธูปิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, คนฺธธูปํ อทาสหํ;

สุมเนหิ ปฏิจฺฉนฺนํ, พุทฺธานุจฺฉวิกญฺจ ตํ.

๒. ‘‘กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ, พุทฺธํ โลกคฺคนายกํ;

อินฺทีวรํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๓. ‘‘พฺยคฺฆุสภํว ปวรํ, อภิชาตํว เกสรึ;

นิสินฺนํ สมณานคฺคํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

๔. ‘‘ทิสฺวา จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๕. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ คนฺธมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, คนฺธปูชายิทํ ผลํ.

๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺธธูปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

คนฺธธูปิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. อุทกปูชกตฺเถรอปทานํ

๗. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส;

ฆตาสนํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๘. ‘‘ปาณินา อุทกํ คยฺห, อากาเส อุกฺขิปึ อหํ;

สมฺปฏิจฺฉิ มหาวีโร, พุทฺโธ การุณิโก อิสิ.

๙. ‘‘อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา, ปทุมุตฺตรนามโก;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อิมํ คาถมภาสถ.

๑๐. ‘‘‘อิมินา ทกทาเนน, ปีติอุปฺปาทเนน จ;

กปฺปสตสหสฺสมฺปิ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชสิ’.

๑๑. ‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๑๒. ‘‘สหสฺสราชนาเมน, ตโย จ จกฺกวตฺติโน;

ปญฺจสฏฺฐิกปฺปสเต, จาตุรนฺตา ชนาธิปา.

๑๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทกปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุทกปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑๔. ‘‘กานนํ วนโมคยฺห, วสามิ ลุทฺทโก อหํ;

ปุนฺนาคํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ.

๑๕. ‘‘ตํ ปุปฺผํ โอจินิตฺวาน, สุคนฺธํ คนฺธิตํ สุภํ;

ถูปํ กตฺวาน ปุลิเน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๑๖. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๗. ‘‘เอกมฺหิ นวุเต กปฺเป, เอโก อาสึ ตโมนุโท;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุนฺนาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. เอกทุสฺสทายกตฺเถรอปทานํ

๑๙. ‘‘นคเร หํสวติยา, อโหสึ ติณหารโก;

ติณหาเรน ชีวามิ, เตน โปเสมิ ทารเก.

๒๐. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, สพฺพธมฺมาน ปารคู;

ตมนฺธการํ นาเสตฺวา, อุปฺปชฺชิ โลกนายโก.

๒๑. ‘‘สเก ฆเร นิสีทิตฺวา, เอวํ จินฺเตสหํ ตทา;

‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, เทยฺยธมฺโม จ นตฺถิ เม.

๒๒. ‘‘‘อิทํ เม สาฏกํ เอกํ, นตฺถิ เม โกจิ ทายโก;

ทุกฺโข นิรยสมฺผสฺโส, โรปยิสฺสามิ ทกฺขิณํ’.

๒๓. ‘‘เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

เอกํ ทุสฺสํ คเหตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐสฺสทาสหํ.

๒๔. ‘‘เอกํ ทุสฺสํ ททิตฺวาน, อุกฺกุฏฺฐึ สมฺปวตฺตยึ;

ยทิ พุทฺโธ ตุวํ วีร, ตาเรหิ มํ มหามุนิ.

๒๕. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม ทานํ ปกิตฺเตนฺโต, อกา เม อนุโมทนํ.

๒๖. ‘‘‘อิมินา เอกทุสฺเสน, เจตนาปณิธีหิ จ;

กปฺปสตสหสฺสานิ, วินิปาตํ น คจฺฉติ.

๒๗. ‘‘‘ฉตฺตึสกฺขตฺตุํ เทวินฺโท, เทวรชฺชํ กริสฺสติ;

เตตฺตึสกฺขตฺตุํ ราชา จ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ;

ปเทสรชฺชํ วิปุลํ, คณนาโต อสงฺขิยํ.

๒๘. ‘‘‘เทวโลเก มนุสฺเส วา, สํสรนฺโต ตุวํ ภเว;

รูปวา คุณสมฺปนฺโน, อนวกฺกนฺตเทหวา;

อกฺโขภํ อมิตํ ทุสฺสํ, ลภิสฺสสิ ยทิจฺฉกํ’.

๒๙. ‘‘อิทํ วตฺวาน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก;

นภํ อพฺภุคฺคมี ธีโร, หํสราชาว อมฺพเร.

๓๐. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๑. ‘‘ปทุทฺธาเร ปทุทฺธาเร, ทุสฺสํ นิพฺพตฺตเต มมํ;

เหฏฺฐา ทุสฺสมฺหิ ติฏฺฐามิ, อุปริ ฉทนํ มม.

๓๒. ‘‘จกฺกวาฬมุปาทาย, สกานนํ สปพฺพตํ;

อิจฺฉมาโน จหํ อชฺช, ทุสฺเสหิ ฉาทเยยฺยหํ.

๓๓. ‘‘เตเนว เอกทุสฺเสน, สํสรนฺโต ภวาภเว;

สุวณฺณวณฺโณ หุตฺวาน, สํสรามิ ภวาภเว.

๓๔. ‘‘วิปากํ เอกทุสฺสสฺส, นชฺฌคํ กตฺถจิกฺขยํ;

อยํ เม อนฺติมา ชาติ, วิปจฺจติ อิธาปิ เม.

๓๕. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ทุสฺสมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกทุสฺสสฺสิทํ ผลํ.

๓๖. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา, วิหรามิ อนาสโว.

๓๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกทุสฺสทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกทุสฺสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ผุสิตกมฺปิยตฺเถรอปทานํ

๓๘. ‘‘วิปสฺสี นาม [สพฺพตฺถปิ เอวเมว ทิสฺสติ]

สมฺพุทฺโธ, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ.

ขีณาสเวหิ สหิโต, สงฺฆาราเม วสี ตทา.

๓๙. ‘‘อารามทฺวารา นิกฺขมฺม, วิปสฺสี [สพฺพตฺถปิ เอวเมว ทิสฺสติ] โลกนายโก;

สห สตสหสฺเสหิ, อฏฺฐ [สหสฺสสตสิสฺเสหิ, อฏฺฐ (ก.), อฏฺฐ สตสหสฺเสหิ, สห (?)] ขีณาสเวหิ โส.

๔๐. ‘‘อชิเนน นิวตฺโถหํ, วากจีรธโรปิ จ;

กุสุโมทกมาทาย [กุสุมฺโภทก… (สี. สฺยา.)], สมฺพุทฺธํ อุปสงฺกมึ.

๔๑. ‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, เวทชาโต กตญฺชลี;

กุสุโมทกมาทาย, พุทฺธมพฺภุกฺกิรึ อหํ.

๔๒. ‘‘เตน กมฺเมน สมฺพุทฺโธ, ชลชุตฺตมนามโก [สพฺพตฺถปิ เอวเมว ทิสฺสติ];

มม กมฺมํ ปกิตฺเตตฺวา, อคมา เยน ปตฺถิตํ.

๔๓. ‘‘ผุสิตา ปญฺจสหสฺสา, เยหิ ปูเชสหํ ชินํ;

อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ, เทวรชฺชํ อการยึ.

๔๔. ‘‘อฑฺฒเตยฺยสหสฺเสหิ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ;

อวเสเสน กมฺเมน, อรหตฺตมปาปุณึ.

๔๕. ‘‘เทวราชา ยทา โหมิ [อโหสึ (สฺยา. ก.)], มนุชาธิปตี ยทา [ตทา (สฺยา. ก.)];

ตเมว นามเธยฺยํ เม, ผุสิโต นาม โหมหํ.

๔๖. ‘‘เทวภูตสฺส สนฺตสฺส, อถาปิ มานุสสฺส วา;

สมนฺตา พฺยามโต มยฺหํ, ผุสิตํว ปวสฺสติ.

๔๗. ‘‘ภวา อุคฺฆาฏิตา มยฺหํ, กิเลสา ฌาปิตา มม;

สพฺพาสวปริกฺขีโณ, ผุสิตสฺส อิทํ ผลํ.

๔๘. ‘‘จนฺทนสฺเสว เม กายา, ตถา คนฺโธ ปวายติ;

สรีรโต มม คนฺโธ, อฑฺฒโกเส ปวายติ.

๔๙. ‘‘ทิพฺพคนฺธํ สมฺปวนฺตํ, ปุญฺญกมฺมสมงฺคินํ;

คนฺธํ ฆตฺวาน ชานนฺติ, ผุสิโต อาคโต อิธ.

๕๐. ‘‘สาขาปลาสกฏฺฐานิ, ติณานิปิ จ สพฺพโส;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, คนฺโธ สมฺปชฺชเต ขเณ.

๕๑. ‘‘สตสหสฺสิโต [สพฺพตฺถปิ เอวเมว ทิสฺสติ] กปฺเป, จนฺทนํ อภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผุสิตสฺส อิทํ ผลํ.

๕๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผุสิตกมฺปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ผุสิตกมฺปิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ปภงฺกรตฺเถรอปทานํ

๕๓. ‘‘ปทุมุตฺตรภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

วิปิเน เจติยํ อาสิ, วาฬมิคสมากุเล.

๕๔. ‘‘น โกจิ วิสหิ คนฺตุํ, เจติยํ อภิวนฺทิตุํ;

ติณกฏฺฐลโตนทฺธํ, ปลุคฺคํ อาสิ เจติยํ.

๕๕. ‘‘วนกมฺมิโก ตทา อาสึ, ปิตุมาตุมเตนหํ [ปิตุเปตามเหนหํ (สี.), ปิตาเปตามเหนหํ (สฺยา.)];

อทฺทสํ วิปิเน ถูปํ, ลุคฺคํ ติณลตากุลํ.

๕๖. ‘‘ทิสฺวานาหํ พุทฺธถูปํ, ครุจิตฺตํ อุปฏฺฐหึ;

พุทฺธเสฏฺฐสฺส ถูโปยํ, ปลุคฺโค อจฺฉตี วเน.

๕๗. ‘‘นจฺฉนฺนํ นปฺปติรูปํ, ชานนฺตสฺส คุณาคุณํ;

พุทฺธถูปํ อโสเธตฺวา, อญฺญํ กมฺมํ ปโยชเย.

๕๘. ‘‘ติณกฏฺฐญฺจ วลฺลิญฺจ, โสธยิตฺวาน เจติเย;

วนฺทิตฺวา อฏฺฐ วารานิ [อฏฺฐ ฐานานิ (ก.)], ปฏิกุฏิโก อคจฺฉหํ.

๕๙. ‘‘เตน กมฺเมน สุกเตน, เจตนาปณิธีหิ จ;

ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ, ตาวตึสมคจฺฉหํ.

๖๐. ‘‘ตตฺถ เม สุกตํ พฺยมฺหํ, โสวณฺณํ สปภสฺสรํ;

สฏฺฐิโยชนมุพฺพิทฺธํ, ตึสโยชนวิตฺถตํ.

๖๑. ‘‘ติสตานิ จ วารานิ, เทวรชฺชมการยึ;

ปญฺจวีสติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี อโหสหํ.

๖๒. ‘‘ภวาภเว สํสรนฺโต, มหาโภคํ ลภามหํ;

โภเค เม อูนตา นตฺถิ, โสธนาย อิทํ ผลํ.

๖๓. ‘‘สิวิกา หตฺถิขนฺเธน, วิปิเน คจฺฉโต มม;

ยํ ยํ ทิสาหํ คจฺฉามิ, สรณํ สมฺปเต [สิชฺฌเต (ก.)] วนํ.

๖๔. ‘‘ขาณุํ วา กณฺฏกํ วาปิ, นาหํ ปสฺสามิ จกฺขุนา;

ปุญฺญกมฺเมน สํยุตฺโต, สยเมวาปนียเร.

๖๕. ‘‘กุฏฺฐํ คณฺโฑ กิลาโส จ, อปมาโร วิตจฺฉิกา;

ททฺทุ กจฺฉุ [กณฺฑุ (สฺยา.)] จ เม นตฺถิ, โสธนาย อิทํ ผลํ.

๖๖. ‘‘อญฺญมฺปิ เม อจฺฉริยํ, พุทฺธถูปสฺส โสธเน [พุทฺธถูปมฺหิ โสธิเต (สฺยา.)];

นาภิชานามิ เม กาเย, ชาตํ ปิฬกพินฺทุกํ.

๖๗. ‘‘อญฺญมฺปิ เม อจฺฉริยํ, พุทฺธถูปมฺหิ โสธิเต [สพฺพตฺถปิ เอวเมว ทิสฺสติ, ตถา อุปริปิ];

ทุเว ภเว สํสรามิ, เทวตฺเต อถ มานุเส.