๓๓. อุมาปุปฺผิยวคฺโค

๑. อุมาปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สมาหิตํ สมาปนฺนํ, สิทฺธตฺถมปราชิตํ;

สมาธินา อุปวิฏฺฐํ, อทฺทสาหํ นรุตฺตมํ.

๒. ‘‘อุมาปุปฺผํ คเหตฺวาน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ;

สพฺพปุปฺผา เอกสีสา, อุทฺธํวณฺฏา อโธมุขา.

๓. ‘‘สุจิตฺตา วิย ติฏฺฐนฺเต, อากาเส ปุปฺผสนฺถรา;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๔. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๕. ‘‘ปญฺจปญฺญาสิโต กปฺเป, เอโก อาสึ มหีปติ;

สมนฺตฉทโน นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุมาปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุมาปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ปุลินปูชกตฺเถรอปทานํ

๗. ‘‘กกุธํ วิลสนฺตํว, นิสภาชานิยํ ยถา;

โอสธึว วิโรจนฺตํ, โอภาสนฺตํ นราสภํ.

๘. ‘‘อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, อวนฺทึ สตฺถุโน อหํ;

สตฺถารํ ปริวณฺเณสึ, สกกมฺเมน โตสยึ [โตสิโต (สี.)].

๙. ‘‘สุสุทฺธํ ปุลินํ คยฺห, คตมคฺเค สโมกิรึ;

อุจฺฉงฺเคน คเหตฺวาน, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน.

๑๐. ‘‘ตโต อุปฑฺฒปุลินํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ทิวาวิหาเร โอสิญฺจึ, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน.

๑๑. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ปุลินํ ยมสิญฺจหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุลินสฺส อิทํ ผลํ.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุลินปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุลินปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. หาสชนกตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘ทุมคฺเค ปํสุกูลกํ [ปํสุกูลิกํ (สฺยา. ก.)], ลคฺคํ ทิสฺวาน สตฺถุโน;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ภิยฺโย อุจฺจาริตํ มยา.

๑๔. ‘‘ทูรโต ปน ทิสฺวาน [ปติทิสฺวาน (สี. สฺยา.)], หาโส เม อุทปชฺชถ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ภิยฺโย จิตฺตํ ปสาทยึ.

๑๕. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา หาสชนโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

หาสชนกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ยญฺญสามิกตฺเถรอปทานํ

๑๗. ‘‘ชาติยา สตฺตวสฺโสหํ, อโหสึ มนฺตปารคู;

กุลวตฺตํ [กุลวํสํ (สี. สฺยา.)] อธาเรสึ, ยญฺโญ อุสฺสาหิโต มยา.

๑๘. ‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, ปสู หญฺญนฺติ เม ตทา;

สารถมฺภุปนีตานิ [ตารสฺมีหิ อุปนีตานิ (ก.), สารสฺมึหิ อุปนีตานิ (สฺยา.)], ยญฺญตฺถาย อุปฏฺฐิตา.

๑๙. ‘‘อุกฺกามุขปหฏฺโฐว, ขทิรงฺคารสนฺนิโภ;

อุทยนฺโตว สูริโย, ปุณฺณมาเยว [ปุณฺณมาเสว (สี.)] จนฺทิมา.

๒๐. ‘‘สิทฺธตฺโถ สพฺพสิทฺธตฺโถ, ติโลกมหิโต หิโต;

อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺโธ, อิทํ วจนมพฺรวิ.

๒๑. ‘‘‘อหึสา สพฺพปาณีนํ, กุมาร มม รุจฺจติ;

เถยฺยา จ อติจารา จ, มชฺชปานา จ อารติ.

๒๒. ‘‘‘รติ จ สมจริยาย, พาหุสจฺจํ กตญฺญุตา;

ทิฏฺเฐ ธมฺเม ปรตฺถ จ, ธมฺมา เอเต ปสํสิยา.

๒๓. ‘‘‘เอเต ธมฺเม ภาวยิตฺวา, สพฺพสตฺตหิเต รโต [หิเตสิโต (ก.)];

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ภาเวหิ มคฺคมุตฺตมํ’.

๒๔. ‘‘อิทํ วตฺวาน สพฺพญฺญู, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

มเมวํ อนุสาสิตฺวา, เวหาสํ อุคฺคโต คโต.

๒๕. ‘‘ปุพฺเพ จิตฺตํ วิโสเธตฺวา, ปจฺฉา จิตฺตํ ปสาทยึ;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๒๖. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยทา จิตฺตํ ปสาทยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๒๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ยญฺญสามิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ยญฺญสามิกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. นิมิตฺตสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๒๘. ‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, วสามิ อสฺสเม อหํ;

สุวณฺณมิคมทฺทกฺขึ, จรนฺตํ วิปิเน อหํ.

๒๙. ‘‘มิเค จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, โลกเชฏฺฐํ อนุสฺสรึ;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, อญฺเญ พุทฺเธ อนุสฺสรึ.

๓๐. ‘‘อพฺภตีตา จ เย พุทฺธา, วตฺตมานา อนาคตา;

เอวเมวํ วิโรจนฺติ, มิคราชาว เต ตโย.

๓๑. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๓๒. ‘‘สตฺตวีเส อิโต กปฺเป, เอโก อาสึ มหีปติ;

อรญฺญสตฺโถ นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๓๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิมิตฺตสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นิมิตฺตสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อนฺนสํสาวกตฺเถรอปทานํ

๓๔. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนฺตราปเณ;

กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ, พาตฺตึสวรลกฺขณํ.

๓๕. ‘‘สิทฺธตฺถํ สพฺพสิทฺธตฺถํ, อเนชํ อปราชิตํ;

สมฺพุทฺธํ อตินาเมตฺวา, โภชยึ ตํ มหามุนึ.

๓๖. ‘‘มุนิ การุณิโก โลเก, โอภาสยิ มมํ ตทา;

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๓๗. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิกฺขาทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อนฺนสํสาวโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

อนฺนสํสาวกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. นิคฺคุณฺฑิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๙. ‘‘ยทา เทโว เทวกายา, จวเต อายุสงฺขยา;

ตโย สทฺทา นิจฺฉรนฺติ, เทวานํ อนุโมทตํ.

๔๐. ‘‘‘อิโต โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ;

มนุสฺสภูโต สทฺธมฺเม, ลภ สทฺธํ อนุตฺตรํ.

๔๑. ‘‘‘สา เต สทฺธา นิวิฏฺฐาสฺส, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา;

ยาวชีวํ อสํหีรา, สทฺธมฺเม สุปฺปเวทิเต.

๔๒. ‘‘‘กาเยน กุสลํ กตฺวา, วาจาย กุสลํ พหุํ;

มนสา กุสลํ กตฺวา, อพฺยาปชฺชํ นิรูปธึ.

๔๓. ‘‘‘ตโต โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ;

อญฺเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม, พฺรหฺมจริเย นิเวสย’.

๔๔. ‘‘อิมาย อนุกมฺปาย, เทวาเทวํ ยทา วิทู;

จวนฺตํ อนุโมทนฺติ, เอหิ เทว ปุนปฺปุนํ [เทวปุรํ ปุน (สี.)].

๔๕. ‘‘สํเวโค เม [สํวิคฺโคหํ (สฺยา.)] ตทา อาสิ, เทวสงฺเฆ สมาคเต;

กํสุ นาม อหํ โยนึ, คมิสฺสามิ อิโต จุโต.

๔๖. ‘‘มม สํเวคมญฺญาย, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย;

มมุทฺธริตุกาโม โส, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๔๗. ‘‘สุมโน นาม นาเมน, ปทุมุตฺตรสาวโก;

อตฺถธมฺมานุสาสิตฺวา, สํเวเชสิ มมํ ตทา.

ทฺวาทสมํ ภาณวารํ.

๔๘. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาทยึ;

ตํ ธีรํ อภิวาเทตฺวา, ตตฺถ กาลํกโต อหํ.

๔๙. ‘‘อุปปชฺชึ ส [อุปปชฺชิสฺสํ (สี.)] ตตฺเถว, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

วสนฺโต มาตุกุจฺฉิมฺหิ, ปุน ธาเรติ มาตุยา.

๕๐. ‘‘ตมฺหา กายา จวิตฺวาน, ติทเส อุปปชฺชหํ;

เอตฺถนฺตเร น ปสฺสามิ, โทมนสฺสมหํ ตทา.

๕๑. ‘‘ตาวตึสา จวิตฺวาน, มาตุกุจฺฉึ สโมกฺกมึ;

นิกฺขมิตฺวาน กุจฺฉิมฺหา, กณฺหสุกฺกํ อชานหํ.

๕๒. ‘‘ชาติยา สตฺตวสฺโสว [ชาติยา สตฺตวสฺเสน (สฺยา.)], อารามํ ปาวิสึ อหํ;

โคตมสฺส ภควโต, สกฺยปุตฺตสฺส ตาทิโน.

๕๓. ‘‘วิตฺถาริเก [วิตฺถาริเต (สี. ก.)] ปาวจเน, พาหุชญฺญมฺหิ สาสเน;

อทฺทสํ สาสนกเร, ภิกฺขโว ตตฺถ สตฺถุโน.

๕๔. ‘‘สาวตฺถิ นาม นครํ, ราชา ตตฺถาสิ โกสโล;

รเถน นาคยุตฺเตน, อุเปสิ โพธิมุตฺตมํ.

๕๕. ‘‘ตสฺสาหํ นาคํ ทิสฺวาน, ปุพฺพกมฺมํ อนุสฺสรึ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, สมยํ อคมาสหํ.

๕๖. ‘‘ชาติยา สตฺตวสฺโสว, ปพฺพชึ อนคาริยํ;

โย โส พุทฺธํ อุปฏฺฐาสิ, อานนฺโท นาม สาวโก.

๕๗. ‘‘คติมา ธิติมา เจว, สติมา จ พหุสฺสุโต;

รญฺโญ จิตฺตํ ปสาเทนฺโต, นิยฺยาเทสิ มหาชุติ.

๕๘. ‘‘ตสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, ปุพฺพกมฺมํ อนุสฺสรึ;

ตตฺเถว ฐิตโก สนฺโต, อรหตฺตมปาปุณึ.

๕๙. ‘‘เอกํสํ จีวรํ กตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, อิมํ วาจํ อุทีรยึ.

๖๐. ‘‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, ทฺวิปทินฺทสฺส สตฺถุโน;

นิคฺคุณฺฑิปุปฺผํ ปคฺคยฺห, สีหาสเน ฐเปสหํ.

๖๑. ‘‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ’.

๖๒. ‘‘ปญฺจวีสสหสฺสมฺหิ, กปฺปานํ มนุชาธิปา;

อพฺพุทนิรพฺพุทานิ, อฏฺฐฏฺฐาสึสุ ขตฺติยา.

๖๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิคฺคุณฺฑิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นิคฺคุณฺฑิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. สุมนาเวฬิยตฺเถรอปทานํ

๖๔. ‘‘เวสฺสภุสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

สพฺเพ ชนา สมาคมฺม, มหาปูชํ กโรนฺติ เต.

๖๕. ‘‘สุธาย ปิณฺฑํ กตฺวาน, อาเวฬํ สุมนายหํ;

สีหาสนสฺส ปุรโต, อภิโรเปสหํ ตทา.

๖๖. ‘‘สพฺเพ ชนา สมาคมฺม, เปกฺขนฺติ ปุปฺผมุตฺตมํ;

เกนิทํ ปูชิตํ ปุปฺผํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส ตาทิโน.