๓๑. ปทุมเกสรวคฺโค

๑. ปทุมเกสริยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘อิสิสงฺเฆ อหํ ปุพฺเพ, อาสึ มาตงฺควารโณ;

มเหสีนํ ปสาเทน, ปทฺมเกสรโมกิรึ.

๒. ‘‘ปจฺเจกชินเสฏฺเฐสุ, ธุตราเคสุ ตาทิสุ;

เตสุ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๓. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, เกสรํ โอกิรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทุมเกสริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปทุมเกสริยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. สพฺพคนฺธิยตฺเถรอปทานํ

๕. ‘‘คนฺธมาลํ มยา ทินฺนํ, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน;

อทาสึ อุชุภูตสฺส, โกเสยฺยวตฺถมุตฺตมํ.

๖. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ วตฺถมททึ [คนฺธมททึ (สฺยา.)] ปุเร;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, คนฺธทานสฺสิทํ ผลํ.

๗. ‘‘อิโต ปนฺนรเส กปฺเป, สุเจโฬ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สพฺพคนฺธิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สพฺพคนฺธิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปรมนฺนทายกตฺเถรอปทานํ

๙. ‘‘กณิการํว โชตนฺตํ, อุทยนฺตํว ภาณุมํ;

วิปสฺสึ อทฺทสํ พุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๑๐. ‘‘อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, อภิเนสึ สกํ ฆรํ;

อภิเนตฺวาน สมฺพุทฺธํ, ปรมนฺนมทาสหํ.

๑๑. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ปรมนฺนมทึ [ปรมนฺนํ ททึ (สี.), ปรมนฺนมทํ (สฺยา.)] ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปรมนฺนสฺสิทํ ผลํ.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปรมนฺนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปรมนฺนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ธมฺมสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, มหาโพธิมโห อหุ;

รุกฺขฏฺฐสฺเสว สมฺพุทฺโธ, [รุกฺขฏฺเฐเยว สมฺพุทฺเธ (สี.), รุกฺขฏฺโฐ อิว สมฺพุทฺโธ (อฏฺฐ.) เอตฺถ รุกฺขฏฺฐสฺเสว โพธิมหการชนสฺส สมฺพุทฺโธ จตุสจฺจํ ปกาเสตีติ อตฺโถปิ สกฺกา ญาตุํ] โลกเชฏฺโฐ นราสโภ [โลกเชฏฺเฐ นราสเภ (สี.)].

๑๔. ‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต;

จตุสจฺจํ ปกาเสติ, วาจาสภิมุทีรยํ.

๑๕. ‘‘สงฺขิตฺเตน จ เทเสนฺโต, วิตฺถาเรน จ เทสยํ [เทสยิ (สฺยา.), ภาสติ (ก.)];

วิวฏฺฏจฺฉโท สมฺพุทฺโธ, นิพฺพาเปสิ มหาชนํ.

๑๖. ‘‘ตสฺสาหํ ธมฺมํ สุตฺวาน, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๑๗. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ธมฺมมสุณึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธมฺมสวสฺสิทํ ผลํ.

๑๘. ‘‘เตตฺตึสมฺหิ อิโต กปฺเป, เอโก อาสึ มหีปติ;

สุตวา นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ธมฺมสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ธมฺมสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ผลทายกตฺเถรอปทานํ

๒๐. ‘‘ภาคีรถีนทีตีเร, อโหสิ อสฺสโม ตทา;

ตมหํ อสฺสมํ คจฺฉึ, ผลหตฺโถ อเปกฺขวา.

๒๑. ‘‘วิปสฺสึ ตตฺถ อทฺทกฺขึ, ปีตรํสึว ภาณุมํ;

ยํ เม อตฺถิ ผลํ สพฺพํ, อทาสึ สตฺถุโน อหํ.

๒๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. สมฺปสาทกตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘‘นโม เต พุทฺธ วีรตฺถุ, วิปฺปมุตฺโตสิ สพฺพธิ;

พฺยสนมฺหิ [พฺยสนํ หิ (สี.)] อนุปฺปตฺโต, ตสฺส เม สรณํ ภว’.

๒๕. ‘‘สิทฺธตฺโถ ตสฺส พฺยากาสิ, โลเก อปฺปฏิปุคฺคโล;

‘มโหทธิสโม สงฺโฆ, อปฺปเมยฺโย อนุตฺตโร.

๒๖. ‘‘‘ตตฺถ ตฺวํ วิรเช เขตฺเต, อนนฺตผลทายเก;

สงฺเฆ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สุพีชํ วาป [จาปิ (สี.), วาปิ (สฺยา.)] โรปย.

๒๗. ‘‘อิทํ วตฺวาน สพฺพญฺญู, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

มเมว อนุสาสิตฺวา, เวหาสํ นภมุคฺคมิ.

๒๘. ‘‘อจิรํ คตมตฺตมฺหิ, สพฺพญฺญุมฺหิ นราสเภ;

มรณํ สมนุปฺปตฺโต, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๒๙. ‘‘ตทาหํ วิรเช เขตฺเต, อนนฺตผลทายเก;

สงฺเฆ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๓๐. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ปสาทมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปสาทสฺส อิทํ ผลํ.

๓๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สมฺปสาทโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สมฺปสาทกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อารามทายกตฺเถรอปทานํ

๓๒. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, อาราโม โรปิโต มยา;

สนฺทจฺฉาเยสุ [สีตฉาเยสุ (สฺยา.), สนฺตจฺฉาเยสุ (ก.)] รุกฺเขสุ, อุปาสนฺเตสุ ปกฺขิสุ.

๓๓. ‘‘อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

อารามํ อภินาเมสึ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๓๔. ‘‘หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ผลํ ปุปฺผมทาสหํ;

ตโต ชาตปฺปสาโทว, ตํ วนํ ปริณามยึ.

๓๕. ‘‘พุทฺธสฺส ยมิทํ ทาสึ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ, นิพฺพตฺตติ ผลํ มม.

๓๖. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ อารามมทํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อารามสฺส อิทํ ผลํ.

๓๗. ‘‘สตฺตตึเส อิโต กปฺเป, สตฺตาสุํ มุทุสีตลา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อารามทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อารามทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. อนุเลปทายกตฺเถรอปทานํ

๓๙. ‘‘อตฺถทสฺสิสฺส มุนิโน, อทฺทสํ สาวกํ อหํ;

นวกมฺมํ กโรนฺตสฺส, สีมาย อุปคจฺฉหํ.

๔๐. ‘‘นิฏฺฐิเต นวกมฺเม จ, อนุเลปมทาสหํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปุญฺญกฺเขตฺเต อนุตฺตเร.

๔๑. ‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อนุเลปสฺสิทํ ผลํ.

๔๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อนุเลปทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อนุเลปทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. พุทฺธสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๔๓. ‘‘อุเทนฺตํ สตรํสึว, ปีตรํสึว ภาณุมํ;

วนนฺตรคตํ สนฺตํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๔๔. ‘‘อทฺทสํ สุปินนฺเตน, สิทฺธตฺถํ โลกนายกํ;

ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สุคตึ อุปปชฺชหํ.

๔๕. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธสญฺญายิทํ ผลํ.

๔๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พุทฺธสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปพฺภารทายกตฺเถรอปทานํ

๔๗. ‘‘ปิยทสฺสิโน ภควโต, ปพฺภาโร โสธิโต มยา;

ฆฏกญฺจ อุปฏฺฐาสึ, ปริโภคาย ตาทิโน.

๔๘. ‘‘ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ, ปิยทสฺสี มหามุนิ;

สหสฺสกณฺโฑ สตเภณฺฑุ [สตเคณฺฑุ (สฺยา. ก.)], ธชาลุ หริตามโย.

๔๙. ‘‘นิพฺพตฺติสฺสติ โส ยูโป, รตนญฺจ อนปฺปกํ;

ปพฺภารทานํ ทตฺวาน, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ.

๕๐. ‘‘อิโต พาตฺตึสกปฺปมฺหิ, สุสุทฺโธ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปพฺภารทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปพฺภารทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ปทุมเกสรวคฺโค เอกตึสติโม.