๒๙. ปณฺณทายกวคฺโค

๑. ปณฺณทายกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปณฺณสาเล นิสินฺโนมฺหิ, ปณฺณโภชนโภชโน;

อุปวิฏฺฐญฺจ มํ สนฺตํ, อุปาคจฺฉิ มหาอิสิ [มหามุนิ (สี.)].

๒. ‘‘สิทฺธตฺโถ โลกปชฺโชโต, สพฺพโลกติกิจฺฉโก;

ตสฺส ปณฺณํ มยา ทินฺนํ, นิสินฺนํ [นิสินฺนสฺส (สฺยา. อฏฺฐ.)] ปณฺณสนฺถเร.

๓. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปณฺณมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปณฺณทานสฺสิทํ ผลํ.

๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปณฺณทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปณฺณทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ผลทายกตฺเถรอปทานํ

๕. ‘‘สิเนรุสมสนฺโตโส, ธรณีสม [ธรณีธร (สี. สฺยา.)] สาทิโส;

วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา, ภิกฺขาย มมุปฏฺฐิโต.

๖. ‘‘หรีตกํ [หรีตกึ (สฺยา.)] อามลกํ, อมฺพชมฺพุวิภีตกํ;

โกลํ ภลฺลาตกํ พิลฺลํ, ผารุสกผลานิ จ.

๗. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส มเหสิสฺส, สพฺพโลกานุกมฺปิโน;

ตญฺจ สพฺพํ มยา ทินฺนํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๘. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ผลํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลทานสฺสิทํ ผลํ.

๙. ‘‘สตฺตปญฺญาสิโต กปฺเป, เอกชฺโฌ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ผลทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปจฺจุคฺคมนิยตฺเถรอปทานํ

๑๑. ‘‘สีหํ ยถา วนจรํ, นิสภาชานิยํ ยถา;

กกุธํ วิลสนฺตํว, อาคจฺฉนฺตํ นราสภํ.

๑๒. ‘‘สิทฺธตฺถํ โลกปชฺโชตํ, สพฺพโลกติกิจฺฉกํ;

อกาสึ ปจฺจุคฺคมนํ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๑๓. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ปจฺจุคฺคจฺฉึ นราสภํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปจฺจุคฺคมเน อิทํ ผลํ.

๑๔. ‘‘สตฺตตึเส [สตฺตวีเส (สี. สฺยา.)] อิโต กปฺเป, เอโก อาสึ ชนาธิโป;

สปริวาโรติ นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปจฺจุคฺคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปจฺจุคฺคมนิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. เอกปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑๖. ‘‘ทกฺขิณมฺหิ ทุวารมฺหิ, ปิสาโจ อาสหํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, ปีตรํสึว ภาณุมํ.

๑๗. ‘‘วิปสฺสิสฺส นรคฺคสฺส, สพฺพโลกหิเตสิโน;

เอกปุปฺผํ มยา ทินฺนํ, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน.

๑๘. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. มฆวปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๐. ‘‘นมฺมทานทิยา ตีเร, สยมฺภู อปราชิโต;

สมาธึ โส สมาปนฺโน, วิปฺปสนฺโน อนาวิโล.

๒๑. ‘‘ทิสฺวา ปสนฺนสุมโน, สมฺพุทฺธํ อปราชิตํ;

ตาหํ มฆวปุปฺเผน, สยมฺภุํ ปูชยึ ตทา.

๒๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มฆวปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มฆวปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อุปฏฺฐากทายกตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

ทฺวิปทินฺทํ มหานาคํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๒๕. ‘‘ปกฺโกสาปิย ตสฺสาหํ, สพฺพโลกหิเตสิโน;

อุปฏฺฐาโก มยา ทินฺโน, สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน.

๒๖. ‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา [ปฏิคฺคเหสิ (ก.)] สมฺพุทฺโธ, นิยฺยาเทสิ มหามุนิ [มหาอิสิ (ก.)];

อุฏฺฐาย อาสนา ตมฺหา, ปกฺกามิ ปาจินามุโข.

๒๗. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, อุปฏฺฐากมทํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘สตฺตปญฺญาสิโต กปฺเป, พลเสนสนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปฏฺฐากทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปฏฺฐากทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อปทานิยตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘อปทานํ สุคตานํ, กิตฺตยึหํ มเหสินํ;

ปาเท จ สิรสา วนฺทึ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๓๑. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, อปทานํ ปกิตฺตยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, กิตฺตนาย อิทํ ผลํ.

๓๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อปทานิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อปทานิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. สตฺตาหปพฺพชิตตฺเถรอปทานํ

๓๓. ‘‘วิปสฺสิสฺส ภควโต, สงฺโฆ สกฺกตมานิโต;

พฺยสนํ เม อนุปฺปตฺตํ, ญาติเภโท ปุเร อหุ.

๓๔. ‘‘ปพฺพชฺชํ อุปคนฺตฺวาน, พฺยสนุปสมายหํ;

สตฺตาหาภิรโต ตตฺถ, สตฺถุสาสนกมฺยตา.

๓๕. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยมหํ ปพฺพชึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปพฺพชฺชาย อิทํ ผลํ.

๓๖. ‘‘สตฺตสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป, สตฺต อาสุํ มหีปตี;

สุนิกฺขมาติ ญายนฺติ, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตาหปพฺพชิโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สตฺตาหปพฺพชิตตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. พุทฺธุปฏฺฐายิกตฺเถรอปทานํ

๓๘. ‘‘เวฏมฺภินีติ [เวฏมฺพรีติ (สี.), เวธมฺภินีติ (สฺยา.)] เม นามํ, ปิตุสนฺตํ [ปิตา’สนฺตํ (?)] มมํ ตทา;

มม หตฺถํ คเหตฺวาน, อุปานยิ มหามุนึ.

๓๙. ‘‘อิเมมํ อุทฺทิสิสฺสนฺติ, พุทฺธา โลกคฺคนายกา;

เตหํ อุปฏฺฐึ สกฺกจฺจํ, ปสนฺโน เสหิ ปาณิภิ.

๔๐. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, พุทฺเธ อุปฏฺฐหึ [ปริจรึ (สี. สฺยา.)] ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

๔๑. ‘‘เตวีสมฺหิ อิโต กปฺเป, จตุโร อาสุ ขตฺติยา;

สมณุปฏฺฐากา นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๔๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธุปฏฺฐายิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พุทฺธุปฏฺฐายิกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปุพฺพงฺคมิยตฺเถรอปทานํ

๔๓. ‘‘จุลฺลาสีติสหสฺสานิ, ปพฺพชิมฺห อกิญฺจนา;

เตสํ ปุพฺพงฺคโม อาสึ, อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา.

๔๔. ‘‘สราคา สภวา [สโมหา (สฺยา.)] เจเต, วิปฺปสนฺนมนาวิลา;

อุปฏฺฐหึสุ สกฺกจฺจํ, ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ.

๔๕. ‘‘ขีณาสวา วนฺตโทสา, กตกิจฺจา อนาสวา;

ผรึสุ เมตฺตจิตฺเตน, สยมฺภู อปราชิตา.

๔๖. ‘‘เตสํ อุปฏฺฐหิตฺวาน, สมฺพุทฺธานํ ปติสฺสโต;

มรณญฺจ อนุปฺปตฺโต, เทวตฺตญฺจ อคมฺหเส.

๔๗. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ สีลมนุปาลยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สญฺญมสฺส อิทํ ผลํ.

๔๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุพฺพงฺคมิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุพฺพงฺคมิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ปณฺณทายกวคฺโค เอกูนตึสติโม.