๒. สีหาสนิยวคฺโค

๑. สีหาสนทายกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, สิทฺธตฺเถ ทฺวิปทุตฺตเม [ทิปทุตฺตเม (สี. สฺยา.)];

วิตฺถาริเก ปาวจเน, พาหุชญฺญมฺหิ สาสเน.

๒. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สีหาสนมกาสหํ;

สีหาสนํ กริตฺวาน, ปาทปีฐมกาสหํ.

๓. ‘‘สีหาสเน จ วสฺสนฺเต, ฆรํ ตตฺถ อกาสหํ;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตุสิตํ อุปปชฺชหํ.

๔. ‘‘อายาเมน จตุพฺพีส, โยชนํ อาสิ [โยชนาสึสุ (สฺยา. ก.)] ตาวเท;

วิมานํ สุกตํ มยฺหํ, วิตฺถาเรน จตุทฺทส.

๕. ‘‘สตํ [สตฺต (สฺยา.)] กญฺญาสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา;

โสณฺณมยญฺจ ปลฺลงฺกํ, พฺยเมฺห อาสิ สุนิมฺมิตํ.

๖. ‘‘หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพยานํ อุปฏฺฐิตํ;

ปาสาทา สิวิกา เจว, นิพฺพตฺตนฺติ ยทิจฺฉกํ.

๗. ‘‘มณิมยา จ ปลฺลงฺกา, อญฺเญ สารมยา พหู;

นิพฺพตฺตนฺติ มมํ สพฺเพ, สีหาสนสฺสิทํ ผลํ.

๘. ‘‘โสณฺณมยา รูปิมยา, ผลิกาเวฬุริยามยา;

ปาทุกา อภิรูหามิ, ปาทปีฐสฺสิทํ ผลํ.

๙. ‘‘จตุนฺนวุติโต [จตุนวุเต อิโต (สี. สฺยา.)] กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๑๐. ‘‘เตสตฺตติมฺหิโต กปฺเป, อินฺทนามา ตโย ชนา;

เทฺวสตฺตติมฺหิโต กปฺเป, ตโย สุมนนามกา.

๑๑. ‘‘สมสตฺตติโต กปฺเป, ตโย วรุณนามกา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จตุทีปมฺหิ อิสฺสรา.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สีหาสนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. เอกตฺถมฺภิกตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, มหาปูคคโณ อหุ;

สรณํ คตา จ เต พุทฺธํ, สทฺทหนฺติ ตถาคตํ.

๑๔. ‘‘สพฺเพ สงฺคมฺม มนฺเตตฺวา, มาฬํ กุพฺพนฺติ สตฺถุโน;

เอกตฺถมฺภํ อลภนฺตา, วิจินนฺติ พฺรหาวเน.

๑๕. ‘‘เตหํ อรญฺเญ ทิสฺวาน, อุปคมฺม คณํ ตทา;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, ปริปุจฺฉึ คณํ อหํ.

๑๖. ‘‘เต เม ปุฏฺฐา วิยากํสุ, สีลวนฺโต อุปาสกา;

มาฬํ มยํ กตฺตุกามา, เอกตฺถมฺโภ น ลพฺภติ.

๑๗. ‘‘เอกตฺถมฺภํ มมํ เทถ, อหํ ทสฺสามิ สตฺถุโน;

อาหริสฺสามหํ ถมฺภํ, อปฺโปสฺสุกฺกา ภวนฺตุ เต [ภวนฺตุ โว (สี.), ภวาถ โว (?)].

๑๘. ‘‘เต เม ถมฺภํ ปเวจฺฉึสุ, ปสนฺนา ตุฏฺฐมานสา;

ตโต ปฏินิวตฺติตฺวา, อคมํสุ สกํ ฆรํ.

๑๙. ‘‘อจิรํ คเต ปูคคเณ, ถมฺภํ อหาสหํ ตทา;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, ปฐมํ อุสฺสเปสหํ.

๒๐. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, วิมานํ อุปปชฺชหํ;

อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ, สตฺตภูมํ [สตภูมํ (สี. ก.)] สมุคฺคตํ.

๒๑. ‘‘วชฺชมานาสุ เภรีสุ, ปริจาเรมหํ สทา;

ปญฺจปญฺญาสกปฺปมฺหิ, ราชา อาสึ ยโสธโร.

๒๒. ‘‘ตตฺถาปิ ภวนํ มยฺหํ, สตฺตภูมํ สมุคฺคตํ;

กูฏาคารวรูเปตํ, เอกตฺถมฺภํ มโนรมํ.

๒๓. ‘‘เอกวีสติกปฺปมฺหิ, อุเทโน นาม ขตฺติโย;

ตตฺราปิ ภวนํ มยฺหํ, สตฺตภูมํ สมุคฺคตํ.

๒๔. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

อนุโภมิ สุขํ สพฺพํ [สพฺพเมตํ (สฺยา.)], เอกตฺถมฺภสฺสิทํ ผลํ.

๒๕. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ถมฺภมททํ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เอกตฺถมฺภสฺสิทํ ผลํ.

๒๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกตฺถมฺภิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกตฺถมฺภิกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. นนฺทตฺเถรอปทานํ

๒๗. ‘‘ปทุมุตฺตรสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

วตฺถํ โขมํ มยา ทินฺนํ, สยมฺภุสฺส มเหสิโน.

๒๘. ‘‘ตํ เม พุทฺโธ วิยากาสิ, ชลชุตฺตรนามโก;

‘อิมินา วตฺถทาเนน, เหมวณฺโณ ภวิสฺสสิ.

๒๙. ‘‘‘เทฺว สมฺปตฺตี อนุโภตฺวา, กุสลมูเลหิ โจทิโต;

โคตมสฺส ภควโต, กนิฏฺโฐ ตฺวํ ภวิสฺสสิ.

๓๐. ‘‘‘ราครตฺโต สุขสีโล, กาเมสุ เคธมายุโต;

พุทฺเธน โจทิโต สนฺโต, ตทา [ตโต (สฺยา.)] ตฺวํ ปพฺพชิสฺสสิ.

๓๑. ‘‘‘ปพฺพชิตฺวาน ตฺวํ ตตฺถ, กุสลมูเลน โจทิโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, นิพฺพายิสฺสสินาสโว’.

๓๒. ‘‘สตฺต [สต (สฺยา.)] กปฺปสหสฺสมฺหิ, จตุโร เจฬนามกา;

สฏฺฐิ กปฺปสหสฺสมฺหิ, อุปเจลา จตุชฺชนา.

๓๓. ‘‘ปญฺจ กปฺปสหสฺสมฺหิ, เจฬาว จตุโร ชนา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จตุทีปมฺหิ อิสฺสรา.

๓๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นนฺโท เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นนฺทตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. จูฬปนฺถกตฺเถรอปทานํ

๓๕. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

คณมฺหา วูปกฏฺโฐ โส, หิมวนฺเต วสี ตทา.

๓๖. ‘‘อหมฺปิ หิมวนฺตมฺหิ, วสามิ อสฺสเม ตทา;

อจิราคตํ มหาวีรํ, อุเปสึ โลกนายกํ.

๓๗. ‘‘ปุปฺผจฺฉตฺตํ คเหตฺวาน, อุปคจฺฉึ นราสภํ;

สมาธึ สมาปชฺชนฺตํ, อนฺตรายมกาสหํ.

๓๘. ‘‘อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, ปุปฺผจฺฉตฺตํ อทาสหํ;

ปฏิคฺคเหสิ ภควา, ปทุมุตฺตโร มหามุนิ.

๓๙. ‘‘สพฺเพ เทวา อตฺตมนา, หิมวนฺตํ อุเปนฺติ เต;

สาธุการํ ปวตฺเตสุํ, อนุโมทิสฺสติ จกฺขุมา.

๔๐. ‘‘อิทํ วตฺวาน เต เทวา, อุปคจฺฉุํ นรุตฺตมํ;

อากาเส ธารยนฺตสฺส [ธารยนฺตํ เม (ก), ธารยโต เม (?)], ปทุมจฺฉตฺตมุตฺตมํ.

๔๑. ‘‘สตปตฺตฉตฺตํ ปคฺคยฺห, อทาสิ ตาปโส มม;

‘ตมหํ กิตฺตยิสฺสามิ, สุณาถ มม ภาสโต.

๔๒. ‘‘‘ปญฺจวีสติกปฺปานิ, เทวรชฺชํ กริสฺสติ;

จตุตฺตึสติกฺขตฺตุญฺจ, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๔๓. ‘‘‘ยํ ยํ โยนึ สํสรติ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

อพฺโภกาเส ปติฏฺฐนฺตํ, ปทุมํ ธารยิสฺสติ’.

๔๔. ‘‘กปฺปสตสหสฺสมฺหิ, โอกฺกากกุลสมฺภโว;

โคตโม นาม โคตฺเตน [นาเมน (สี. ก.)], สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ.

๔๕. ‘‘‘ปกาสิเต ปาวจเน, มนุสฺสตฺตํ ลภิสฺสติ;

มโนมยมฺหิ กายมฺหิ, อุตฺตโม โส ภวิสฺสติ.

๔๖. ‘‘‘เทฺว ภาตโร ภวิสฺสนฺติ, อุโภปิ ปนฺถกวฺหยา;

อนุโภตฺวา อุตฺตมตฺถํ, โชตยิสฺสนฺติ สาสนํ’.

๔๗. ‘‘โสหํ อฏฺฐารสวสฺโส [โส อฏฺฐารสวสฺโสหํ (สฺยา.)], ปพฺพชึ อนคาริยํ;

วิเสสาหํ น วินฺทามิ, สกฺยปุตฺตสฺส สาสเน.

๔๘. ‘‘ทนฺธา มยฺหํ คตี อาสิ, ปริภูโต ปุเร อหุํ [อหํ (สฺยา.)];

ภาตา จ มํ ปณาเมสิ, คจฺฉ ทานิ สกํ ฆรํ.

๔๙. ‘‘โสหํ ปณามิโต สนฺโต, สงฺฆารามสฺส โกฏฺฐเก;

ทุมฺมโน ตตฺถ อฏฺฐาสึ, สามญฺญสฺมึ อเปกฺขวา.

๕๐. ‘‘ภควา ตตฺถ [อเถตฺถ สตฺถา (สี. สฺยา.)] อาคจฺฉิ, สีสํ มยฺหํ ปรามสิ;

พาหาย มํ คเหตฺวาน, สงฺฆารามํ ปเวสยิ.

๕๑. ‘‘อนุกมฺปาย เม สตฺถา, อทาสิ ปาทปุญฺฉนึ;

เอวํ สุทฺธํ อธิฏฺเฐหิ, เอกมนฺตมธิฏฺฐหํ.

๕๒. ‘‘หตฺเถหิ ตมหํ คยฺห, สรึ โกกนทํ อหํ;

ตตฺถ จิตฺตํ วิมุจฺจิ เม, อรหตฺตํ อปาปุณึ.

๕๓. ‘‘มโนมเยสุ กาเยสุ, สพฺพตฺถ ปารมึ คโต;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, วิหรามิ อนาสโว.

๕๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จูฬปนฺถโก [จุลฺลปนฺถโก (สี. สฺยา.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

จูฬปนฺถกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรอปทานํ

๕๕. ‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, สุเมเธ อคฺคปุคฺคเล;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ถูปปูชํ อกาสหํ.

๕๖. ‘‘เย จ ขีณาสวา ตตฺถ, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา;

เตหํ ตตฺถ สมาเนตฺวา, สงฺฆภตฺตํ อกาสหํ.

๕๗. ‘‘สุเมธสฺส ภควโต, อุปฏฺฐาโก ตทา อหุ;

สุเมโธ นาม นาเมน, อนุโมทิตฺถ โส ตทา.

๕๘. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, วิมานํ อุปปชฺชหํ;

ฉฬาสีติสหสฺสานิ, อจฺฉราโย รมึสุ เม.

๕๙. ‘‘มเมว อนุวตฺตนฺติ, สพฺพกาเมหิ ตา สทา;

อญฺเญ เทเว อภิโภมิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๖๐. ‘‘ปญฺจวีสติกปฺปมฺหิ, วรุโณ นาม ขตฺติโย;

วิสุทฺธโภชโน [สุสุทฺธโภชโน (สี.)] อาสึ, จกฺกวตฺตี อหํ ตทา.

๖๑. ‘‘น เต พีชํ ปวปนฺติ, นปิ นียนฺติ นงฺคลา;

อกฏฺฐปากิมํ สาลึ, ปริภุญฺชนฺติ มานุสา.

๖๒. ‘‘ตตฺถ รชฺชํ กริตฺวาน, เทวตฺตํ ปุน คจฺฉหํ;

ตทาปิ เอทิสา มยฺหํ, นิพฺพตฺตา โภคสมฺปทา.

๖๓. ‘‘น มํ มิตฺตา อมิตฺตา วา, หึสนฺติ สพฺพปาณิโน;

สพฺเพสมฺปิ ปิโย โหมิ, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๖๔. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, คนฺธาเลปสฺสิทํ ผลํ.

๖๕. ‘‘อิมสฺมึ ภทฺทเก กปฺเป, เอโก อาสึ ชนาธิโป;

มหานุภาโว ราชาหํ [ราชีสิ (สฺยา. ก.)], จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๖. ‘‘โสหํ ปญฺจสุ สีเลสุ, ฐเปตฺวา ชนตํ พหุํ;

ปาเปตฺวา สุคตึเยว, เทวตานํ ปิโย อหุํ.

๖๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปิลินฺทวจฺโฉ [ปิลินฺทิวจฺโฉ (สี.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปิลินฺทวจฺฉตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.