๑๙. กุฏชปุปฺผิยวคฺโค

๑. กุฏชปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, สตรํสึว อุคฺคตํ;

ทิสํ อนุวิโลเกนฺตํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส.

๒. ‘‘กุฏชํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, สํวิตฺถตสโมตฺถตํ;

รุกฺขโต โอจินิตฺวาน, ผุสฺสสฺส อภิโรปยึ.

๓. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔. ‘‘อิโต สตฺตรเส กปฺเป, ตโย อาสุํ สุปุปฺผิตา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุฏชปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กุฏชปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. พนฺธุชีวกตฺเถรอปทานํ

๖. ‘‘สิทฺธตฺโถ นาม สมฺพุทฺโธ, สยมฺภู สพฺภิ วณฺณิโต;

สมาธึ โส สมาปนฺโน, นิสีทิ ปพฺพตนฺตเร.

๗. ‘‘ชาตสฺสเร คเวสนฺโต, ทกชํ ปุปฺผมุตฺตมํ;

พนฺธุชีวกปุปฺผานิ, อทฺทสํ สมนนฺตรํ.

๘. ‘‘อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, อุปาคจฺฉึ มหามุนึ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สิทฺธตฺถสฺสาภิโรปยึ.

๙. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๐. ‘‘อิโต จาตุทฺทเส กปฺเป, เอโก อาสึ ชนาธิโป;

สมุทฺทกปฺโป นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พนฺธุชีวโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พนฺธุชีวกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. โกฏุมฺพริยตฺเถรอปทานํ

๑๒. ‘‘กณิการํว โชตนฺตํ, นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร;

อปฺปเมยฺยํว อุทธึ, วิตฺถตํ ธรณึ ยถา.

๑๓. ‘‘ปูชิตํ [ปเรตํ (สี.)] เทวสงฺเฆน, นิสภาชานิยํ ยถา;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, อุปาคจฺฉึ นรุตฺตมํ.

๑๔. ‘‘สตฺตปุปฺผานิ ปคฺคยฺห, โกฏุมฺพรสมากุลํ;

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๑๕. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘อิโต วีสติกปฺปมฺหิ, มหาเนลสนามโก;

เอโก อาสิ มหาเตโช, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โกฏุมฺพริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โกฏุมฺพริยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ปญฺจหตฺถิยตฺเถรอปทานํ

๑๘. ‘‘ติสฺโส นามาสิ ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

ปุรกฺขโต สาวเกหิ, รถิยํ ปฏิปชฺชถ.

๑๙. ‘‘ปญฺจ อุปฺปลหตฺถา จ, จาตุรา ฐปิตา มยา;

อาหุตึ ทาตุกาโมหํ, ปคฺคณฺหึ วตสิทฺธิยา [ปุตฺโตมฺหิ หิตสิทฺธิยา (สฺยา.)].

๒๐. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนฺตราปเณ;

พุทฺธรํสีหิ ผุฏฺโฐสฺมิ [พุทฺธรํสฺยาภิผุฏฺโฐมฺหิ (สี.), พุทฺธรํสาภิฆุฏฺโฐสฺมิ (ก.)], ปูเชสึ ทฺวิปทุตฺตมํ.

๒๑. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๒. ‘‘อิโต เตรสกปฺปมฺหิ, ปญฺจ สุสภสมฺมตา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปญฺจหตฺถิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปญฺจหตฺถิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อิสิมุคฺคทายกตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘อุเทนฺตํ สตรํสึว, ปีตรํสึว [สิตรํสึว (สี.)] ภาณุมํ;

กกุธํ วิลสนฺตํว, ปทุมุตฺตรนายกํ.

๒๕. ‘‘อิสิมุคฺคานิ ปิสิตฺวา [อิสิสุคฺคานิ ปึเสตฺวา (สี.), อิสิมุคฺคํ นิมนฺเตตฺวา (สฺยา.)], มธุขุทฺเท อนีฬเก;

ปาสาเทว ฐิโต สนฺโต, อทาสึ โลกพนฺธุโน.

๒๖. ‘‘อฏฺฐสตสหสฺสานิ, อเหสุํ พุทฺธสาวกา;

สพฺเพสํ ปตฺตปูเรนฺตํ [ปตฺตปูรํ ตํ (สี.)], ตโต จาปิ พหุตฺตรํ.

๒๗. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๒๘. ‘‘จตฺตาลีสมฺหิ สหสฺเส, กปฺปานํ อฏฺฐตึส เต;

อิสิมุคฺคสนามา [มหิสมนฺตนามา (สฺยา.)] เต, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อิสิมุคฺคทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อิสิมุคฺคทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. โพธิอุปฏฺฐากตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘นคเร รมฺมวติยา, อาสึ มุรชวาทโก;

นิจฺจุปฏฺฐานยุตฺโตมฺหิ, คโตหํ โพธิมุตฺตมํ.

๓๑. ‘‘สายํ ปาตํ อุปฏฺฐิตฺวา, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

อฏฺฐารสกปฺปสเต, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๓๒. ‘‘ปนฺนรเส กปฺปสเต, อิโต อาสึ ชนาธิโป;

มุรโช [ทมโถ (สฺยา.)] นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๓๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โพธิอุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โพธิอุปฏฺฐากตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. เอกจินฺติกตฺเถรอปทานํ

๓๔. ‘‘ยทา เทโว [เทวา (ก.)] เทวกายา, จวเต [จวนฺติ (ก.)] อายุสงฺขยา;

ตโย สทฺทา นิจฺฉรนฺติ, เทวานํ อนุโมทตํ.

๓๕. ‘อิโต โภ สุคตึ คจฺฉ, มนุสฺสานํ สหพฺยตํ;

มนุสฺสภูโต สทฺธมฺเม, ลภ สทฺธํ อนุตฺตรํ.

๓๖. ‘‘‘สา เต สทฺธา นิวิฏฺฐาสฺส, มูลชาตา ปติฏฺฐิตา;

ยาวชีวํ อสํหีรา, สทฺธมฺเม สุปฺปเวทิเต.

๓๗. ‘‘‘กาเยน กุสลํ กตฺวา, วาจาย กุสลํ พหุํ;

มนสา กุสลํ กตฺวา, อพฺยาปชฺชํ [อพฺยาปชฺฌํ (สฺยา.), อปฺปมาณํ (อิติวุตฺตเก ๘๓)] นิรูปธึ.

๓๘. ‘‘‘ตโต โอปธิกํ ปุญฺญํ, กตฺวา ทาเนน ตํ พหุํ;

อญฺเญปิ มจฺเจ สทฺธมฺเม, พฺรหฺมจริเย นิเวสย’.

๓๙. ‘‘อิมาย อนุกมฺปาย, เทวา เทวํ ยทา วิทู;

จวนฺตํ อนุโมทนฺติ, เอหิ เทว ปุนปฺปุนํ [เทวปุรํ ปุน (สฺยา.)].

๔๐. ‘‘สํเวโค เม [สํวิคฺโคหํ (สฺยา.)] ตทา อาสิ, เทวสงฺเฆ สมาคเต;

กํสุ นาม อหํ โยนึ, คมิสฺสามิ อิโต จุโต.

๔๑. ‘‘มม สํเวคมญฺญาย, สมโณ ภาวิตินฺทฺริโย;

มมุทฺธริตุกาโม โส, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๔๒. ‘‘สุมโน นาม นาเมน, ปทุมุตฺตรสาวโก;

อตฺถธมฺมานุสาสิตฺวา, สํเวเชสิ มมํ ตทา.

๔๓. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาทยึ;

ตํ ธีรํ อภิวาเทตฺวา, ตตฺถ กาลํกโต อหํ.

๔๔. ‘‘อุปปชฺชึ ส [อุปปชฺชิสฺสํ (สี.)] ตตฺเถว, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๔๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกจินฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกจินฺติกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ติกณฺณิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๔๖. ‘‘เทวภูโต อหํ สนฺโต, อจฺฉราหิ ปุรกฺขโต;

ปุพฺพกมฺมํ สริตฺวาน, พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ.

๔๗. ‘‘ติกณฺณิปุปฺผํ [กึกณิปุปฺผํ (ก.)] ปคฺคยฺห, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

พุทฺธมฺหิ อภิโรเปสึ, วิปสฺสิมฺหิ นราสเภ.

๔๘. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๙. ‘‘เตสตฺตติมฺหิโต กปฺเป, จตุราสุํ รมุตฺตมา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกณฺณิปุปฺผิโย [กึกณิกปุปฺผิโย (ก.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติกณฺณิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. เอกจาริยตฺเถรอปทานํ

๕๑. ‘‘ตาวตึเสสุ เทเวสุ, มหาโฆโส ตทา อหุ;

พุทฺโธ จ โลเก นิพฺพาติ, มยญฺจมฺห สราคิโน.

๕๒. ‘‘เตสํ สํเวคชาตานํ, โสกสลฺลสมงฺคินํ;

สพเลน อุปตฺถทฺโธ, อคมํ พุทฺธสนฺติกํ.

๕๓. ‘‘มนฺทารวํ คเหตฺวาน, สงฺคีติ [สณฺหิตํ (สี.), สงฺคิตํ (สฺยา.)] อภินิมฺมิตํ;

ปรินิพฺพุตกาลมฺหิ, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๕๔. ‘‘สพฺเพ เทวานุโมทึสุ, อจฺฉราโย จ เม ตทา;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๕๕. ‘‘สฏฺฐิกปฺปสหสฺสมฺหิ, อิโต โสฬส เต ชนา;

มหามลฺลชนา นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกจาริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกจาริยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ติวณฺฏิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๕๗. ‘‘อภิภูตํ ปนิชฺฌนฺติ [อภิภูโตปนิชฺฌนฺติ (สี.)], สพฺเพ สงฺคมฺม เต มมํ [อภิภุํ เถรํ ปนิชฺฌาม, สพฺเพ สงฺคมฺม เต มยํ (สฺยา.)];

เตสํ นิชฺฌายมานานํ, ปริฬาโห อชายถ.

๕๘. ‘‘สุนนฺโท นาม นาเมน, พุทฺธสฺส สาวโก ตทา;

ธมฺมทสฺสิสฺส มุนิโน, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๕๙. ‘‘เย เม พทฺธจรา อาสุํ, เต เม ปุปฺผํ อทุํ ตทา;

ตาหํ ปุปฺผํ คเหตฺวาน, สาวเก อภิโรปยึ.

๖๐. ‘‘โสหํ กาลํกโต ตตฺถ, ปุนาปิ อุปปชฺชหํ;

อฏฺฐารเส กปฺปสเต, วินิปาตํ น คจฺฉหํ.

๖๑. ‘‘เตรเสโต กปฺปสเต, อฏฺฐาสุํ ธูมเกตุโน;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๖๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติวณฺฏิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

ติวณฺฏิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

กุฏชปุปฺผิยวคฺโค เอกูนวีสติโม.