๑๘. กุมุทวคฺโค

๑. กุมุทมาลิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปพฺพเต หิมวนฺตมฺหิ, มหาชาตสฺสโร อหุ;

ตตฺถโช รกฺขโส อาสึ, โฆรรูโป มหพฺพโล.

๒. ‘‘กุมุทํ ปุปฺผเต ตตฺถ, จกฺกมตฺตานิ ชายเร;

โอจินามิ จ ตํ ปุปฺผํ, พลิโน สมิตึ ตทา.

๓. ‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, ทฺวิปทินฺโท นราสโภ;

ปุปฺผสงฺโกจิตํ [ปุปฺผํ สงฺโกจิตํ (สี. สฺยา.), ปุปฺผํ สโมจิตํ (?)] ทิสฺวา, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๔. ‘‘อุปาคตญฺจ สมฺพุทฺธํ, เทวเทวํ นราสภํ;

สพฺพญฺจ ปุปฺผํ ปคฺคยฺห, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๕. ‘‘ยาวตา หิมวนฺตนฺตา, ปริสา สา [หิมวนฺตสฺมึ, ยาว มาลา (สฺยา.)] ตทา อหุ;

ตาวจฺฉทนสมฺปนฺโน, อคมาสิ ตถาคโต.

๖. ‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๗. ‘‘อิโต ปนฺนรเส กปฺเป, สตฺตาเหสุํ ชนาธิปา;

สหสฺสรถนามา เต, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมุทมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กุมุทมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. นิสฺเสณิทายกตฺเถรอปทานํ

๙. ‘‘โกณฺฑญฺญสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

อาโรหตฺถาย ปาสาทํ, นิสฺเสณี การิตา มยา.

๑๐. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, อนุโภตฺวาน สมฺปทา;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๑๑. ‘‘เอกตฺตึสมฺหิ กปฺปานํ, สหสฺสมฺหิ ตโย อหุํ [มหา (สี. สฺยา.)];

สมฺพหุลา นาม ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นิสฺเสณิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นิสฺเสณิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. รตฺติปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ;

วิปสฺสึ อทฺทสํ พุทฺธํ, เทวเทวํ นราสภํ.

๑๔. ‘‘รตฺติกํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, กุฏชํ ธรณีรุหํ;

สมูลํ ปคฺคเหตฺวาน, อุปเนสึ มเหสิโน.

๑๕. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป, สุปฺปสนฺนสนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, ราชาโหสึ มหพฺพโล.

๑๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา รตฺติปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

รตฺติปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. อุทปานทายกตฺเถรอปทานํ

๑๘. ‘‘วิปสฺสิโน ภควโต, อุทปาโน กโต มยา;

ปิณฺฑปาตญฺจ ทตฺวาน [คเหตฺวาน (สฺยา.)], นิยฺยาเทสิมหํ ตทา.

๑๙. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุทปานสฺสิทํ ผลํ.

๒๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทปานทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุทปานทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สีหาสนทายกตฺเถรอปทานํ

๒๑. ‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, ปทุมุตฺตรนายเก;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สีหาสนมทาสหํ.

๒๒. ‘‘พหูหิ คนฺธมาเลหิ, ทิฏฺฐธมฺมสุขาวเห;

ตตฺถ ปูชญฺจ กตฺวาน, นิพฺพายติ พหุชฺชโน.

๒๓. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วนฺทิตฺวา โพธิมุตฺตมํ;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๒๔. ‘‘ปนฺนรสสหสฺสมฺหิ, กปฺปานํ อฏฺฐ อาสุ เต [อฏฺฐ อาสยุํ (ก.)];

สิลุจฺจยสนามา จ, ราชาโน จกฺกวตฺติโน.

๒๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สีหาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

สีหาสนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. มคฺคทตฺติกตฺเถรอปทานํ

๒๖. ‘‘อโนมทสฺสี ภควา, ทฺวิปทินฺโท นราสโภ;

ทิฏฺฐธมฺมสุขตฺถาย, อพฺโภกาสมฺหิ จงฺกมิ.

๒๗. ‘‘อุทฺธเต ปาเท ปุปฺผานิ, โสภํ มุทฺธนิ ติฏฺฐเร;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, วนฺทิตฺวา ปุปฺผโมกิรึ.

๒๘. ‘‘วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ, อิโต ปญฺจ ชนา อหุํ;

ปุปฺผจฺฉทนิยา นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มคฺคทตฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มคฺคทตฺติกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. เอกทีปิยตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘ปทุมุตฺตรสฺส มุนิโน, สฬเล โพธิมุตฺตเม;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เอกทีปํ อทาสหํ.

๓๑. ‘‘ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ, นิพฺพตฺเต ปุญฺญสญฺจเย;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทีปทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๒. ‘‘โสฬเส กปฺปสหสฺเส, อิโต เต จตุโร ชนา;

จนฺทาภา นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกทีปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกทีปิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

นวมํ ภาณวารํ.

๘. มณิปูชกตฺเถรอปทานํ

๓๔. ‘‘โอเรน หิมวนฺตสฺส, นทิกา สมฺปวตฺตถ;

ตสฺสา จานุปเขตฺตมฺหิ, สยมฺภู วสเต ตทา.

๓๕. ‘‘มณึ ปคฺคยฺห ปลฺลงฺกํ, สาธุจิตฺตํ มโนรมํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๓๖. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ มณึ อภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๗. ‘‘อิโต จ ทฺวาทเส กปฺเป, สตรํสีสนามกา;

อฏฺฐ เต อาสุํ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มณิปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มณิปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ติกิจฺฉกตฺเถรอปทานํ

๓๙. ‘‘นคเร พนฺธุมติยา, เวชฺโช อาสึ สุสิกฺขิโต;

อาตุรานํ สทุกฺขานํ, มหาชนสุขาวโห.

๔๐. ‘‘พฺยาธิตํ สมณํ ทิสฺวา, สีลวนฺตํ มหาชุตึ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, เภสชฺชมททึ ตทา.

๔๑. ‘‘อโรโค อาสิ เตเนว, สมโณ สํวุตินฺทฺริโย;

อโสโก นาม นาเมน, อุปฏฺฐาโก วิปสฺสิโน.

๔๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ โอสธมทาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เภสชฺชสฺส อิทํ ผลํ.

๔๓. ‘‘อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป, สพฺโพสธสนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติกิจฺฉโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติกิจฺฉกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. สงฺฆุปฏฺฐากตฺเถรอปทานํ

๔๕. ‘‘เวสฺสภุมฺหิ ภควติ, อโหสารามิโก อหํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อุปฏฺฐึ สงฺฆมุตฺตมํ.

๔๖. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

๔๗. ‘‘อิโต เต สตฺตเม กปฺเป, สตฺเตวาสุํ สโมทกา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๔๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สงฺฆุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สงฺฆุปฏฺฐากตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

กุมุทวคฺโค อฏฺฐารสโม.