๑๖. พนฺธุชีวกวคฺโค

๑. พนฺธุชีวกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘จนฺทํว วิมลํ สุทฺธํ, วิปฺปสนฺนมนาวิลํ;

นนฺทีภวปริกฺขีณํ, ติณฺณํ โลเก วิสตฺติกํ.

๒. ‘‘นิพฺพาปยนฺตํ ชนตํ, ติณฺณํ [ทิสฺวา (?)] ตารยตํ วรํ [ตารยตํ มุนึ (สฺยา.)];

มุนึ วนมฺหิ ฌายนฺตํ [วนสฺมึ ฌายมานํ ตํ (สี. สฺยา.)], เอกคฺคํ สุสมาหิตํ.

๓. ‘‘พนฺธุชีวกปุปฺผานิ, ลเคตฺวา สุตฺตเกนหํ;

พุทฺธสฺส อภิโรปยึ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๔. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๕. ‘‘อิโต สตฺตมเก กปฺเป, มนุชินฺโท มหายโส;

สมนฺตจกฺขุ นามาสิ, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พนฺธุชีวโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พนฺธุชีวกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ตมฺพปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๗. ‘‘ปรกมฺมายเน ยุตฺโต, อปราธํ อกาสหํ;

วนนฺตํ อภิธาวิสฺสํ, ภยเวรสมปฺปิโต.

๘. ‘‘ปุปฺผิตํ ปาทปํ ทิสฺวา, ปิณฺฑิพนฺธํ สุนิมฺมิตํ;

ตมฺพปุปฺผํ คเหตฺวาน, โพธิยํ โอกิรึ อหํ.

๙. ‘‘สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ โพธึ, ปาฏลึ ปาทปุตฺตมํ;

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน, โพธิมูเล อุปาวิสึ.

๑๐. ‘‘คตมคฺคํ คเวสนฺตา, อาคจฺฉุํ มม สนฺติกํ;

เต จ ทิสฺวานหํ ตตฺถ, อาวชฺชึ โพธิมุตฺตมํ.

๑๑. ‘‘วนฺทิตฺวาน อหํ โพธึ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

อเนกตาเล ปปตึ, คิริทุคฺเค ภยานเก.

๑๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โพธิปูชายิทํ ผลํ.

๑๓. ‘‘อิโต จ ตติเย กปฺเป, ราชา สุสญฺญโต อหํ [สํถุสิโต อหุํ (สี.)];

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๑๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ตมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ตมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. วีถิสมฺมชฺชกตฺเถรอปทานํ

๑๕. ‘‘อุเทนฺตํ สตรํสึว, ปีตรํสึว [สิตรํสึว (สี. สฺยา.)] ภาณุมํ;

ปนฺนรเส ยถา จนฺทํ, นิยฺยนฺตํ โลกนายกํ.

๑๖. ‘‘อฏฺฐสฏฺฐิสหสฺสานิ, สพฺเพ ขีณาสวา อหุํ;

ปริวารึสุ สมฺพุทฺธํ, ทฺวิปทินฺทํ นราสภํ.

๑๗. ‘‘สมฺมชฺชิตฺวาน ตํ วีถึ, นิยฺยนฺเต โลกนายเก;

อุสฺสาเปสึ ธชํ ตตฺถ, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๑๘. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ธชํ อภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ธชทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๙. ‘‘อิโต จตุตฺถเก กปฺเป, ราชาโหสึ มหพฺพโล;

สพฺพากาเรน สมฺปนฺโน, สุธโช อิติ วิสฺสุโต.

๒๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วีถิสมฺมชฺชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วีถิสมฺมชฺชกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. กกฺการุปุปฺผปูชกตฺเถรอปทานํ

๒๑. ‘‘เทวปุตฺโต อหํ สนฺโต, ปูชยึ สิขินายกํ;

กกฺการุปุปฺผํ ปคฺคยฺห, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๒๒. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๓. ‘‘อิโต จ นวเม กปฺเป, ราชา สตฺตุตฺตโม อหุํ;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๒๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กกฺการุปุปฺผปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กกฺการุปุปฺผปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. มนฺทารวปุปฺผปูชกตฺเถรอปทานํ

๒๕. ‘‘เทวปุตฺโต อหํ สนฺโต, ปูชยึ สิขินายกํ;

มนฺทารเวน ปุปฺเผน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๒๖. ‘‘สตฺตาหํ ฉทนํ อาสิ, ทิพฺพํ มาลํ ตถาคเต;

สพฺเพ ชนา สมาคนฺตฺวา, นมสฺสึสุ ตถาคตํ.

๒๗. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๘. ‘‘อิโต จ ทสเม กปฺเป, ราชาโหสึ ชุตินฺธโร;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๒๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มนฺทารวปุปฺผปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มนฺทารวปุปฺผปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กทมฺพปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๐. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, กุกฺกุโฏ นาม ปพฺพโต;

ตมฺหิ ปพฺพตปาทมฺหิ, สตฺต พุทฺธา วสนฺติ เต.

๓๑. ‘‘กทมฺพํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, ทีปราชํว อุคฺคตํ;

อุโภ หตฺเถหิ ปคฺคยฺห, สตฺต พุทฺเธ สโมกิรึ.

๓๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๓. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, สตฺตาสุํ ปุปฺผนามกา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กทมฺพปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

กทมฺพปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. ติณสูลกตฺเถรอปทานํ

๓๕. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, ภูตคโณ นาม ปพฺพโต;

วสเตโก ชิโน ตตฺถ, สยมฺภู โลกนิสฺสโฏ.

๓๖. ‘‘ติณสูลํ คเหตฺวาน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ;

เอกูนสตสหสฺสํ, กปฺปํ น วินิปาติโก.

๓๗. ‘‘อิโต เอกาทเส กปฺเป, เอโกสึ ธรณีรุโห;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๓๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติณสูลโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติณสูลกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. นาคปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๙. ‘‘สุวจฺโฉ นาม นาเมน, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

ปุรกฺขโต สสิสฺเสหิ, วสเต ปพฺพตนฺตเร.

๔๐. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มมุทฺธริตุกาโม โส, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๔๑. ‘‘เวหาสมฺหิ จงฺกมติ, ธูปายติ ชลเต ตถา;

หาสํ มมํ วิทิตฺวาน, ปกฺกามิ ปาจินามุโข.

๔๒. ‘‘ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

นาคปุปฺผํ คเหตฺวาน, คตมคฺคมฺหิ โอกิรึ.

๔๓. ‘‘สตสหสฺสิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผํ โอกิรึ อหํ;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๔๔. ‘‘เอกตฺตึเส กปฺปสเต [เอกตึเส อิโต กมฺเม (สฺยา.)], ราชา อาสิ มหารโห;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นาคปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๔๖. ‘‘กานนํ วนโมคยฺห, วสามิ ลุทฺทโก อหํ;

ปุนฺนาคํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, พุทฺธเสฏฺฐํ อนุสฺสรึ.

๔๗. ‘‘ตํ ปุปฺผํ โอจินิตฺวาน, สุคนฺธํ คนฺธิตํ สุภํ;

ถูปํ กริตฺวา ปุลิเน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๔๘. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๙. ‘‘เอกมฺหิ นวุเต กปฺเป, เอโก อาสึ ตโมนุโท;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุนฺนาคปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุนฺนาคปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. กุมุททายกตฺเถรอปทานํ

๕๑. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, มหาชาตสฺสโร อหุ;

ปทุมุปฺปลสญฺฉนฺโน, ปุณฺฑรีกสโมตฺถโฏ.

๕๒. ‘‘กุกุตฺโถ นาม นาเมน, ตตฺถาสึ สกุโณ ตทา;

สีลวา พุทฺธิสมฺปนฺโน, ปุญฺญาปุญฺเญสุ โกวิโท.

๕๓. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

ชาตสฺสรสฺสาวิทูเร, สญฺจริตฺถ มหามุนิ.

๕๔. ‘‘ชลชํ กุมุทํ เฉตฺวา, อุปเนสึ มเหสิโน;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, ปฏิคฺคหิ มหามุนิ.

๕๕. ‘‘ตญฺจ ทานํ ททิตฺวาน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๕๖. ‘‘โสฬเสโต กปฺปสเต, อาสุํ วรุณนามกา;

อฏฺฐ เอเต ชนาธิปา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา กุมุททายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

กุมุททายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

พนฺธุชีวกวคฺโค โสฬสโม.