๑๕. ฉตฺตวคฺโค

๑. อติฉตฺติยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปรินิพฺพุเต ภควติ, อตฺถทสฺสีนรุตฺตเม;

ฉตฺตาติฉตฺตํ [ฉตฺตาธิฉตฺตํ (สี.)] กาเรตฺวา, ถูปมฺหิ อภิโรปยึ.

๒. ‘‘กาเลน กาลมาคนฺตฺวา, นมสฺสึ โลกนายกํ [สตฺถุ เจติยํ (สี.)];

ปุปฺผจฺฉทนํ กตฺวาน, ฉตฺตมฺหิ อภิโรปยึ.

๓. ‘‘สตฺตรเส กปฺปสเต, เทวรชฺชมการยึ;

มนุสฺสตฺตํ น คจฺฉามิ, ถูปปูชายิทํ ผลํ.

๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อติฉตฺติโย [อธิฉตฺติโย (สี. สฺยา.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อติฉตฺติยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ถมฺภาโรปกตฺเถรอปทานํ

๕. ‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, ธมฺมทสฺสีนราสเภ;

อาโรเปสึ ธชตฺถมฺภํ, พุทฺธเสฏฺฐสฺส เจติเย.

๖. ‘‘นิสฺเสณึ มาปยิตฺวาน, ถูปเสฏฺฐํ สมารุหึ;

ชาติปุปฺผํ คเหตฺวาน, ถูปมฺหิ อภิโรปยึ.

๗. ‘‘อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม, อโห โน สตฺถุ สมฺปทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ถูปปูชายิทํ ผลํ.

๘. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ถูปสีขสนามกา;

โสฬสาสึสุ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ถมฺภาโรปโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ถมฺภาโรปกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. เวทิการกตฺเถรอปทานํ

๑๐. ‘‘นิพฺพุเต โลกนาถมฺหิ, ปิยทสฺสีนรุตฺตเม;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, มุตฺตาเวทิมกาสหํ.

๑๑. ‘‘มณีหิ ปริวาเรตฺวา, อกาสึ เวทิมุตฺตมํ;

เวทิกาย มหํ กตฺวา, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๑๒. ‘‘ยํ ยํ โยนุปปชฺชามิ, เทวตฺตํ อถ มานุสํ;

มณี ธาเรนฺติ อากาเส, ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๑๓. ‘‘โสฬสิโต กปฺปสเต, มณิปฺปภาสนามกา;

ฉตฺตึสาสึสุ [พาตฺตึสาสึสุ (สี. สฺยา.)] ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๑๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวทิการโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เวทิการกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สปริวาริยตฺเถรอปทานํ

๑๕. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

ชลิตฺวา อคฺคิกฺขนฺโธว, สมฺพุทฺโธ ปรินิพฺพุโต.

๑๖. ‘‘นิพฺพุเต จ มหาวีเร, ถูโป วิตฺถาริโก อหุ;

ทูรโตว [อโหรตฺตํ (สี.), ถูปทตฺตํ (สฺยา.)] อุปฏฺเฐนฺติ, ธาตุเคหวรุตฺตเม.

๑๗. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, อกํ จนฺทนเวทิกํ;

ทิสฺสติ ถูปขนฺโธ จ [ทียติ ธูมกฺขนฺโธ จ (สี.), ทียติ ธูปคนฺโธ จ (สฺยา.)], ถูปานุจฺฉวิโก ตทา.

๑๘. ‘‘ภเว นิพฺพตฺตมานมฺหิ, เทวตฺเต อถ มานุเส;

โอมตฺตํ เม น ปสฺสามิ, ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๑๙. ‘‘ปญฺจทสกปฺปสเต, อิโต อฏฺฐ ชนา อหุํ;

สพฺเพ สมตฺตนามา เต, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สปริวาริโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สปริวาริยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. อุมาปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๑. ‘‘นิพฺพุเต โลกมหิเต [โลกนาถมฺหิ (สี.)], อาหุตีนํ ปฏิคฺคเห;

สิทฺธตฺถมฺหิ ภควติ, มหาถูปมโห อหุ.

๒๒. ‘‘มเห ปวตฺตมานมฺหิ, สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน;

อุมาปุปฺผํ [อุมฺมาปุปฺผํ (สพฺพตฺถ)] คเหตฺวาน, ถูปมฺหิ อภิโรปยึ.

๒๓. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ถูปปูชายิทํ [ปุปฺผปูชายิทํ (สฺยา.), พุทฺธปูชายิทํ (ก.)] ผลํ.

๒๔. ‘‘อิโต จ นวเม กปฺเป, โสมเทวสนามกา;

ปญฺจาสีติสุ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุมาปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุมาปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อนุเลปทายกตฺเถรอปทานํ

๒๖. ‘‘อโนมทสฺสีมุนิโน, โพธิเวทิมกาสหํ;

สุธาย ปิณฺฑํ ทตฺวาน, ปาณิกมฺมํ อกาสหํ.

๒๗. ‘‘ทิสฺวา ตํ สุกตํ กมฺมํ, อโนมทสฺสี นรุตฺตโม;

ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๒๘. ‘‘‘อิมินา สุธกมฺเมน, เจตนาปณิธีหิ จ;

สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน, ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ’.

๒๙. ‘‘ปสนฺนมุขวณฺโณมฺหิ, เอกคฺโค สุสมาหิโต;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๓๐. ‘‘อิโต กปฺปสเต อาสึ, ปริปุณฺเณ อนูนเก [ปริปุณฺโณ อนูนโก (สฺยา.)];

ราชา สพฺพฆโน นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๓๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อนุเลปทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อนุเลปทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. มคฺคทายกตฺเถรอปทานํ

๓๒. ‘‘อุตฺตริตฺวาน นทิกํ, วนํ คจฺฉติ จกฺขุมา;

ตมทฺทสาสึ สมฺพุทฺธํ, สิทฺธตฺถํ วรลกฺขณํ.

๓๓. ‘‘กุทาล [กุทฺทาล (สี. สฺยา.)] ปิฏกมาทาย, สมํ กตฺวาน ตํ ปถํ;

สตฺถารํ อภิวาเทตฺวา, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๓๔. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มคฺคทานสฺสิทํ ผลํ.

๓๕. ‘‘สตฺตปญฺญาสกปฺปมฺหิ, เอโก อาสึ ชนาธิโป;

นาเมน สุปฺปพุทฺโธติ, นายโก โส นริสฺสโร.

๓๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มคฺคทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มคฺคทายกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. ผลกทายกตฺเถรอปทานํ

๓๗. ‘‘ยานกาโร ปุเร อาสึ, ทารุกมฺเม สุสิกฺขิโต;

จนฺทนํ ผลกํ กตฺวา, อทาสึ โลกพนฺธุโน.

๓๘. ‘‘ปภาสติ อิทํ พฺยมฺหํ, สุวณฺณสฺส สุนิมฺมิตํ;

หตฺถิยานํ อสฺสยานํ, ทิพฺพยานํ อุปฏฺฐิตํ.

๓๙. ‘‘ปาสาทา สิวิกา เจว, นิพฺพตฺตนฺติ ยทิจฺฉกํ;

อกฺขุพฺภํ [อกฺโขภํ (สี.)] รตนํ มยฺหํ, ผลกสฺส อิทํ ผลํ.

๔๐. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ผลกํ ยมหํ ททึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ผลกสฺส อิทํ ผลํ.

๔๑. ‘‘สตฺตปญฺญาสกปฺปมฺหิ, จตุโร นิมฺมิตาวฺหยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๔๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ผลกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. วฏํสกิยตฺเถรอปทานํ

๔๓. ‘‘สุเมโธ นาม นาเมน, สยมฺภู อปราชิโต;

วิเวกมนุพฺรูหนฺโต, อชฺโฌคหิ มหาวนํ.

๔๔. ‘‘สฬลํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, คนฺถิตฺวาน [พนฺธิตฺวาน (สี.)] วฏํสกํ;

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ, สมฺมุขา โลกนายกํ.

๔๕. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๔๖. ‘‘อูนวีเส กปฺปสเต, โสฬสาสุํ สุนิมฺมิตา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๔๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วฏํสกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

วฏํสกิยตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. ปลฺลงฺกทายกตฺเถรอปทานํ

๔๘. ‘‘สุเมธสฺส ภควโต, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ปลฺลงฺโก หิ มยา ทินฺโน, สอุตฺตรสปจฺฉโท.

๔๙. ‘‘สตฺตรตนสมฺปนฺโน, ปลฺลงฺโก อาสิ โส ตทา;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, นิพฺพตฺตติ สทา มม.

๕๐. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ปลฺลงฺกมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปลฺลงฺกสฺส อิทํ ผลํ.

๕๑. ‘‘วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ, สุวณฺณาภา ตโย ชนา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๕๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปลฺลงฺกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปลฺลงฺกทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

ฉตฺตวคฺโค ปนฺนรสโม.