๑๔. โสภิตวคฺโค

๑. โสภิตตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

มหโต ชนกายสฺส, เทเสติ อมตํ ปทํ.

๒. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วาจาสภิมุทีริตํ [วาจาสภิมุทีรยึ (?)];

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, เอกคฺโค อาสหํ ตทา.

๓. ‘‘ยถา สมุทฺโท อุทธีนมคฺโค, เนรู นคานํ ปวโร สิลุจฺจโย;

ตเถว เย จิตฺตวเสน วตฺตเร, น พุทฺธญาณสฺส กลํ อุเปนฺติ เต.

๔. ‘‘ธมฺมวิธึ [ธมฺเม วิธึ (สี.)] ฐเปตฺวาน, พุทฺโธ การุณิโก อิสิ;

ภิกฺขุสงฺเฆ นิสีทิตฺวา, อิมา คาถา อภาสถ.

๕. ‘‘‘โย โส ญาณํ ปกิตฺเตสิ, พุทฺธมฺหิ โลกนายเก;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ น คมิสฺสติ.

๖. ‘‘‘กิเลเส ฌาปยิตฺวาน, เอกคฺโค สุสมาหิโต;

โสภิโต นาม นาเมน, เหสฺสติ สตฺถุ สาวโก’.

๗. ‘‘ปญฺญาเส กปฺปสหสฺเส, สตฺเตวาสุํ ยสุคฺคตา [สมุคฺคตา (สฺยา.)];

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๘. ‘‘กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา โสภิโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

โสภิตตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. สุทสฺสนตฺเถรอปทานํ

๑๐. ‘‘วินตา นทิยา [วิตฺถตาย นทิยา (สฺยา.)] ตีเร, ปิลกฺขุ [ปิลกฺโข (สี. เถรคาถา อฏฺฐ.)] ผลิโต อหุ;

ตาหํ รุกฺขํ คเวสนฺโต, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๑๑. ‘‘เกตกํ ปุปฺผิตํ ทิสฺวา, วณฺเฏ เฉตฺวานหํ ตทา;

พุทฺธสฺส อภิโรเปสึ, สิขิโน โลกพนฺธุโน.

๑๒. ‘‘เยน ญาเณน ปตฺโตสิ, อจฺจุตํ อมตํ ปทํ;

ตํ ญาณํ อภิปูเชมิ, พุทฺธเสฏฺฐ มหามุนิ.

๑๓. ‘‘ญาณมฺหิ ปูชํ กตฺวาน, ปิลกฺขุมทฺทสํ อหํ;

ปฏิลทฺโธมฺหิ ตํ ปญฺญํ [ตํ สญฺญํ (สฺยา.), ตํ ปุญฺญํ (ก.)], ญาณปูชายิทํ ผลํ.

๑๔. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ญาณปูชายิทํ ผลํ.

๑๕. ‘‘อิโต เตรสกปฺปมฺหิ, ทฺวาทสาสุํ ผลุคฺคตา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหปฺผลา.

๑๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุทสฺสโน เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุทสฺสนตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. จนฺทนปูชนกตฺเถรอปทานํ

๑๗. ‘‘จนฺทภาคานทีตีเร, อโหสึ กินฺนโร ตทา;

ปุปฺผภกฺโข จหํ อาสึ, ปุปฺผานิวสโน ตถา [ปุปฺผานํ วสโน อหํ (สฺยา.)].

๑๘. ‘‘อตฺถทสฺสี ตุ ภควา, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

วิปินคฺเคน นิยฺยาสิ, หํสราชาว อมฺพเร.

๑๙. ‘‘นโม เต ปุริสาชญฺญ, จิตฺตํ เต สุวิโสธิตํ;

ปสนฺนมุขวณฺโณสิ, วิปฺปสนฺนมุขินฺทฺริโย.

๒๐. ‘‘โอโรหิตฺวาน อากาสา, ภูริปญฺโญ สุเมธโส;

สงฺฆาฏึ ปตฺถริตฺวาน, ปลฺลงฺเกน อุปาวิสิ.

๒๑. ‘‘วิลีนํ จนฺทนาทาย, อคมาสึ ชินนฺติกํ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, พุทฺธสฺส อภิโรปยึ.

๒๒. ‘‘อภิวาเทตฺวาน สมฺพุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ;

ปาโมชฺชํ ชนยิตฺวาน, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๒๓. ‘‘อฏฺฐารเส กปฺปสเต, จนฺทนํ ยํ อปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๔. ‘‘จตุทฺทเส กปฺปสเต, อิโต อาสึสุ เต ตโย;

โรหณี นาม [โรหิตา นาม (สี.), โรหิณี นาม (สฺยา.)] นาเมน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จนฺทนปูชนโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

จนฺทนปูชนกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

อฏฺฐมภาณวารํ.

๔. ปุปฺผจฺฉทนิยตฺเถรอปทานํ

๒๖. ‘‘สุนนฺโท นาม นาเมน, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

อชฺฌายโก ยาจโยโค, วาชเปยฺยํ อยาชยิ.

๒๗. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อคฺโค การุณิโก อิสิ;

ชนตํ อนุกมฺปนฺโต, อมฺพเร จงฺกมี ตทา.

๒๘. ‘‘จงฺกมิตฺวาน สมฺพุทฺโธ, สพฺพญฺญู โลกนายโก;

เมตฺตาย อผริ สตฺเต, อปฺปมาเณ [อปฺปมาณํ (สี. สฺยา.)] นิรูปธิ.

๒๙. ‘‘วณฺเฏ เฉตฺวาน ปุปฺผานิ, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

สพฺเพ สิสฺเส สมาเนตฺวา, อากาเส อุกฺขิปาปยิ.

๓๐. ‘‘ยาวตา นครํ อาสิ, ปุปฺผานํ ฉทนํ ตทา;

พุทฺธสฺส อานุภาเวน, สตฺตาหํ น วิคจฺฉถ.

๓๑. ‘‘เตเนว สุกฺกมูเลน, อนุโภตฺวาน สมฺปทา;

สพฺพาสเว ปริญฺญาย, ติณฺโณ โลเก วิสตฺติกํ.

๓๒. ‘‘เอการเส กปฺปสเต, ปญฺจตึสาสุ ขตฺติยา;

อมฺพรํสสนามา เต, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุปฺผจฺฉทนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุปฺผจฺฉทนิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. รโหสญฺญกตฺเถรอปทานํ

๓๔. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, วสโภ นาม ปพฺพโต;

ตสฺมึ ปพฺพตปาทมฺหิ, อสฺสโม อาสิ มาปิโต.

๓๕. ‘‘ตีณิ สิสฺสสหสฺสานิ, วาเจสึ พฺราหฺมโณ [พฺราหฺมเณ (สี.)] ตทา;

สํหริตฺวาน [สํสาวิตฺวาน (สฺยา.)] เต สิสฺเส, เอกมนฺตํ อุปาวิสึ.

๓๖. ‘‘เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู;

พุทฺธเวทํ คเวสนฺโต [ปเวสนฺโต (ก.)], ญาเณ จิตฺตํ ปสาทยึ.

๓๗. ‘‘ตตฺถ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, นิสีทึ ปณฺณสนฺถเร;

ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๓๘. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ สญฺญมลภึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ญาณสญฺญายิทํ ผลํ.

๓๙. ‘‘สตฺตวีสติกปฺปมฺหิ, ราชา สิริธโร อหุ;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา รโหสญฺญโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

รโหสญฺญกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. จมฺปกปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๔๑. ‘‘กณิการํว โชตนฺตํ, นิสินฺนํ ปพฺพตนฺตเร;

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา, โอสธึ วิย ตารกํ [โอสธี วิย ตารกา (ก.)].

๔๒. ‘‘ตโย มาณวกา อาสุํ, สเก สิปฺเป สุสิกฺขิตา;

ขาริภารํ คเหตฺวาน, อเนฺวนฺติ มม ปจฺฉโต.

๔๓. ‘‘ปุฏเก สตฺต ปุปฺผานิ, นิกฺขิตฺตานิ ตปสฺสินา;

คเหตฺวา ตานิ ญาณมฺหิ, เวสฺสภุสฺสาภิโรปยึ.

๔๔. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ญาณปูชายิทํ ผลํ.

๔๕. ‘‘เอกูนตึสกปฺปมฺหิ, วิปุลาภ [วิหตาภา (สฺยา.)] สนามโก;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี [ราชา โหสิ (ก.)] มหพฺพโล.

๔๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา จมฺปกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ;

จมฺปกปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. อตฺถสนฺทสฺสกตฺเถรอปทานํ

๔๗. ‘‘วิสาลมาเฬ อาสีโน, อทฺทสํ โลกนายกํ;

ขีณาสวํ พลปฺปตฺตํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

๔๘. ‘‘สตสหสฺสา เตวิชฺชา, ฉฬภิญฺญา มหิทฺธิกา;

ปริวาเรนฺติ สมฺพุทฺธํ, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๔๙. ‘‘ญาเณ อุปนิธา ยสฺส, น วิชฺชติ สเทวเก;

อนนฺตญาณํ สมฺพุทฺธํ, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๕๐. ‘‘ธมฺมกายญฺจ ทีเปนฺตํ, เกวลํ รตนากรํ;

วิกปฺเปตุํ [วิโกเปตุํ (สี. สฺยา.)] น สกฺโกนฺติ, โก ทิสฺวา นปฺปสีทติ.

๕๑. ‘‘อิมาหิ ตีหิ คาถาหิ, นารโทวฺหยวจฺฉโล [สรคจฺฉิโย (สี.), ปุรคจฺฉิโย (สฺยา.)];

ปทุมุตฺตรํ ถวิตฺวาน, สมฺพุทฺธํ อปราชิตํ.

๕๒. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, พุทฺธสนฺถวเนน จ;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ, นุปปชฺชหํ.

๕๓. ‘‘อิโต ตึสกปฺปสเต, สุมิตฺโต นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อตฺถสนฺทสฺสโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อตฺถสนฺทสฺสกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. เอกปสาทนิยตฺเถรอปทานํ

๕๕. ‘‘นารโท อิติ เม นามํ [นารโท อิติ นาเมน (สฺยา. ก.) อุปริ เตวีสติมวคฺเค ปน ฉฏฺฐาปทาเน ‘‘เม นามํ‘‘อิจฺเจว ทิสฺสติ], เกสโว อิติ มํ วิทู;

กุสลากุสลํ เอสํ, อคมํ พุทฺธสนฺติกํ.

๕๖. ‘‘เมตฺตจิตฺโต การุณิโก, อตฺถทสฺสี มหามุนิ;

อสฺสาสยนฺโต สตฺเต โส, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๕๗. ‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, สิเร กตฺวาน อญฺชลึ;

สตฺถารํ อภิวาเทตฺวา, ปกฺกามึ ปาจินามุโข.

๕๘. ‘‘สตฺตรเส กปฺปสเต, ราชา อาสิ มหีปติ;

อมิตฺตตาปโน นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปสาทนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เอกปสาทนิยตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. สาลปุปฺผทายกตฺเถรอปทานํ

๖๐. ‘‘มิคราชา ตทา อาสึ, อภิชาโต สุเกสรี;

คิริทุคฺคํ คเวสนฺโต, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๖๑. ‘‘อยํ นุ โข มหาวีโร, นิพฺพาเปติ มหาชนํ;

ยํนูนาหํ อุปาเสยฺยํ, เทวเทวํ นราสภํ.

๖๒. ‘‘สาขํ สาลสฺส ภญฺชิตฺวา, สโกสํ ปุปฺผมาหรึ;

อุปคนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ, อทาสึ ปุปฺผมุตฺตมํ.

๖๓. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ.

๖๔. ‘‘อิโต จ นวเม กปฺเป, วิโรจนสนามกา;

ตโย อาสึสุ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๖๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สาลปุปฺผทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.