๑๓. เสเรยฺยวคฺโค

๑. เสเรยฺยกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘อชฺฌายโก มนฺตธโร, ติณฺณํ เวทาน ปารคู;

อพฺโภกาเส ฐิโต สนฺโต, อทฺทสํ โลกนายกํ.

๒. ‘‘สีหํ ยถา วนจรํ, พฺยคฺฆราชํว นิตฺตสํ;

ติธาปภินฺนมาตงฺคํ, กุญฺชรํว มเหสินํ.

๓. ‘‘เสเรยฺยกํ คเหตฺวาน, อากาเส อุกฺขิปึ [นิกฺขิปึ (ก.)] อหํ;

พุทฺธสฺส อานุภาเวน, ปริวาเรนฺติ สพฺพโส [สพฺพโต (สี.)].

๔. ‘‘อธิฏฺฐหิ มหาวีโร, สพฺพญฺญู โลกนายโก;

สมนฺตา ปุปฺผจฺฉทนา, โอกิรึสุ นราสภํ.

๕. ‘‘ตโต สา ปุปฺผกญฺจุกา, อนฺโตวณฺฏา พหิมุขา;

สตฺตาหํ ฉทนํ กตฺวา, ตโต อนฺตรธายถ.

๖. ‘‘ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

พุทฺเธ จิตฺตํ ปสาเทสึ, สุคเต โลกนายเก.

๗. ‘‘เตน จิตฺตปฺปสาเทน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๘. ‘‘ปนฺนรสสหสฺสมฺหิ, กปฺปานํ ปญฺจวีสติ;

วีตมลา [จิตฺตมาลา (สี.), วิลามาลา (สฺยา.)] สมานา จ, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๙. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เสเรยฺยโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เสเรยฺยกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ปุปฺผถูปิยตฺเถรอปทานํ

๑๐. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, กุกฺกุโร นาม [กุกฺกุโฏ นาม (สี.)] ปพฺพโต;

เวมชฺเฌ ตสฺส วสติ, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู.

๑๑. ‘‘ปญฺจ สิสฺสสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา;

ปุพฺพุฏฺฐายี จ เต อาสุํ, มนฺเตสุ จ วิสารทา.

๑๒. ‘‘พุทฺโธ โลเก สมุปฺปนฺโน, ตํ วิชานาถ โน ภวํ;

อสีติพฺยญฺชนานสฺส, พาตฺตึสวรลกฺขณา.

๑๓. ‘‘พฺยามปฺปโภ ชินวโร, อาทิจฺโจว วิโรจติ;

สิสฺสานํ วจนํ สุตฺวา, พฺราหฺมโณ มนฺตปารคู.

๑๔. ‘‘อสฺสมา อภินิกฺขมฺม, ทิสํ ปุจฺฉติ สิสฺสเก [พฺราหฺมโณ (สฺยา.)];

ยมฺหิ เทเส มหาวีโร, วสติ โลกนายโก.

๑๕. ‘‘ตาหํ ทิสํ นมสฺสิสฺสํ, ชินํ อปฺปฏิปุคฺคลํ;

อุทคฺคจิตฺโต สุมโน, ปูเชสึ ตํ ตถาคตํ.

๑๖. ‘‘เอถ สิสฺสา คมิสฺสาม, ทกฺขิสฺสาม ตถาคตํ;

วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, โสสฺสาม ชินสาสนํ.

๑๗. ‘‘เอกาหํ อภินิกฺขมฺม, พฺยาธึ ปฏิลภึ อหํ;

พฺยาธินา ปีฬิโต สนฺโต, สาลํ วาสยิตุํ คมึ.

๑๘. ‘‘สพฺเพ สิสฺเส สมาเนตฺวา, อปุจฺฉึ เต ตถาคตํ;

กีทิสํ โลกนาถสฺส, คุณํ ปรมพุทฺธิโน.

๑๙. ‘‘เต เม ปุฏฺฐา วิยากํสุ, ยถา ทสฺสาวิโน ตถา;

สกฺกจฺจํ พุทฺธเสฏฺฐํ ตํ, เทเสสุํ [ทสฺเสสุํ (สี. สฺยา.)] มม สมฺมุขา.

๒๐. ‘‘เตสาหํ วจนํ สุตฺวา, สกํ จิตฺตํ ปสาทยึ;

ปุปฺเผหิ ถูปํ กตฺวาน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๒๑. ‘‘เต เม สรีรํ ฌาเปตฺวา, อคมุํ พุทฺธสนฺติกํ;

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน, สตฺถารมภิวาทยุํ.

๒๒. ‘‘ปุปฺเผหิ ถูปํ กตฺวาน, สุคตสฺส มเหสิโน;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๒๓. ‘‘จตฺตาลีสสหสฺสมฺหิ, กปฺเป โสฬส ขตฺติยา;

นาเมนคฺคิสมา นาม, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๔. ‘‘วีสกปฺปสหสฺสมฺหิ, ราชาโน จกฺกวตฺติโน;

ฆตาสนสนามาว, อฏฺฐตฺตึส มหีปตี.

๒๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุปฺผถูปิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปุปฺผถูปิยตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. ปายสทายกตฺเถรอปทานํ

๒๖. ‘‘สุวณฺณวณฺโณ สมฺพุทฺโธ, พาตฺตึสวรลกฺขโณ;

ปวนา [ปธาโน (ก.)] อภินิกฺขนฺโต, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต [สุวณฺณวณฺณํ …เป… ปุรกฺขตํ-เอวํ ทุติยนฺตวเสน สี. สฺยา. โปตฺถเกสุ ทิสฺสติ].

๒๗. ‘‘มหจฺจา [สหตฺถา (สฺยา. ก.)] กํสปาติยา, วฑฺเฒตฺวา ปายสํ [ปายาสํ (สฺยา. ก.)] อหํ;

อาหุตึ ยิฏฺฐุกาโม โส, อุปเนสึ พลึ อหํ.

๒๘. ‘‘ภควา ตมฺหิ สมเย, โลกเชฏฺโฐ นราสโภ;

จงฺกมํ สุสมารูโฬฺห, อมฺพเร อนิลายเน.

๒๙. ‘‘ตญฺจ อจฺฉริยํ ทิสฺวา, อพฺภุตํ โลมหํสนํ;

ฐปยิตฺวา กํสปาตึ, วิปสฺสึ อภิวาทยึ.

๓๐. ‘‘ตุวํ เทโวสิ [พุทฺโธสิ (สฺยา.)] สพฺพญฺญู, สเทเว สหมานุเส;

อนุกมฺปํ อุปาทาย, ปฏิคณฺห มหามุนิ.

๓๑. ‘‘ปฏิคฺคเหสิ ภควา, สพฺพญฺญู โลกนายโก;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, สตฺถา โลเก มหามุนิ [อนุตฺตโร (สฺยา.)].

๓๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปายสสฺส [ปายาสสฺส (สฺยา. ก.)] อิทํ ผลํ.

๓๓. ‘‘เอกตาลีสิโต กปฺเป, พุทฺโธ นามาสิ ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๓๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปายสทายโก [ปายาสทายโก (สฺยา. ก.)] เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปายสทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. คนฺโธทกิยตฺเถรอปทานํ

๓๕. ‘‘นิสชฺช ปาสาทวเร, วิปสฺสึ อทฺทสํ ชินํ;

กกุธํ วิลสนฺตํว, สพฺพญฺญุํ ตมนาสกํ [สพฺพญฺญุตฺตมนายกํ (สฺยา.), สพฺพญฺญุตมนาสวํ (ก.)].

๓๖. ‘‘ปาสาทสฺสาวิทูเร จ, คจฺฉติ โลกนายโก;

ปภา นิทฺธาวเต ตสฺส, ยถา จ สตรํสิโน.

๓๗. ‘‘คนฺโธทกญฺจ ปคฺคยฺห, พุทฺธเสฏฺฐํ สโมกิรึ;

เตน จิตฺตปฺปสาเทน, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๓๘. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ คนฺโธทกมากิรึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๓๙. ‘‘เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป, สุคนฺโธ นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๔๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺโธทกิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

คนฺโธทกิยตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. สมฺมุขาถวิกตฺเถรอปทานํ

๔๑. ‘‘ชายมาเน วิปสฺสิมฺหิ, นิมิตฺตํ พฺยากรึ อหํ;

‘นิพฺพาปยิญฺจ [นิพฺพาปยํ จ (สี. สฺยา.), นิพฺพาปยนฺโต (?)] ชนตํ, พุทฺโธ โลเก ภวิสฺสติ.

๔๒. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, ทสสหสฺสิ กมฺปติ;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๓. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, อาโลโก วิปุโล อหุ;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๔. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, สริตาโย น สนฺทยุํ [สนฺทิสุํ (สี. สฺยา.)];

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๕. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, อวีจคฺคิ น ปชฺชลิ;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๖. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, ปกฺขิสงฺโฆ น สํจริ;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๗. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, วาตกฺขนฺโธ น วายติ;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๘. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, สพฺพรตนานิ โชตยุํ [โชติสุํ (สี. สฺยา.)];

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๔๙. ‘‘‘ยสฺมิญฺจ ชายมานสฺมึ, สตฺตาสุํ ปทวิกฺกมา;

โส ทานิ ภควา สตฺถา, ธมฺมํ เทเสติ จกฺขุมา.

๕๐. ‘‘‘ชาตมตฺโต จ สมฺพุทฺโธ, ทิสา สพฺพา วิโลกยิ;

วาจาสภิมุทีเรสิ, เอสา พุทฺธาน ธมฺมตา’.

๕๑. ‘‘สํเวชยิตฺวา ชนตํ, ถวิตฺวา โลกนายกํ;

สมฺพุทฺธํ อภิวาเทตฺวา, ปกฺกามึ ปาจินามุโข.

๕๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ พุทฺธมภิโถมยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โถมนาย อิทํ ผลํ.

๕๓. ‘‘อิโต นวุติกปฺปมฺหิ, สมฺมุขาถวิกวฺหโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๔. ‘‘ปถวีทุนฺทุภิ นาม [ทุทฺทสิ นาม (ก.)], เอกูนนวุติมฺหิโต;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๕. ‘‘อฏฺฐาสีติมฺหิโต กปฺเป, โอภาโส นาม ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๖. ‘‘สตฺตาสีติมฺหิโต กปฺเป, สริตจฺเฉทนวฺหโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๗. ‘‘อคฺคินิพฺพาปโน นาม, กปฺปานํ ฉฬสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๘. ‘‘คติปจฺเฉทโน นาม, กปฺปานํ ปญฺจสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๙. ‘‘ราชา วาตสโม นาม, กปฺปานํ จุลฺลสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๐. ‘‘รตนปชฺชโล นาม, กปฺปานํ เตอสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๑. ‘‘ปทวิกฺกมโน นาม, กปฺปานํ เทฺวอสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๒. ‘‘ราชา วิโลกโน นาม, กปฺปานํ เอกสีติยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๓. ‘‘คิรสาโรติ นาเมน, กปฺเปสีติมฺหิ ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สมฺมุขาถวิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สมฺมุขาถวิกตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. กุสุมาสนิยตฺเถรอปทานํ

๖๕. ‘‘นคเร ธญฺญวติยา, อโหสึ พฺราหฺมโณ ตทา;

ลกฺขเณ อิติหาเส จ, สนิฆณฺฑุสเกฏุเภ.

๖๖. ‘‘ปทโก เวยฺยากรโณ, นิมิตฺตโกวิโท อหํ;

มนฺเต จ สิสฺเส วาเจสึ, ติณฺณํ เวทาน ปารคู.

๖๗. ‘‘ปญฺจ อุปฺปลหตฺถานิ, ปิฏฺฐิยํ ฐปิตานิ เม;

อาหุตึ ยิฏฺฐุกาโมหํ, ปิตุมาตุสมาคเม.

๖๘. ‘‘ตทา วิปสฺสี ภควา, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขโต;

โอภาเสนฺโต ทิสา สพฺพา, อาคจฺฉติ นราสโภ.

๖๙. ‘‘อาสนํ ปญฺญเปตฺวาน, นิมนฺเตตฺวา มหามุนึ;