๑๑. ภิกฺขทายิวคฺโค

๑. ภิกฺขทายกตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ;

ปวรา [ปวนา (สฺยา.)] อภินิกฺขนฺตํ, วนา นิพฺพนมาคตํ [วานา นิพฺพานมาคตํ (สฺยา.)].

๒. ‘‘กฏจฺฉุภิกฺขํ ปาทาสึ, สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน;

ปญฺญาย อุปสนฺตสฺส, มหาวีรสฺส ตาทิโน.

๓. ‘‘ปเทนานุปทายนฺตํ [ปเทนานุปทายนฺโต (สี. สฺยา.)], นิพฺพาเปนฺเต มหาชนํ;

อุฬารา วิตฺติ เม ชาตา, พุทฺเธ อาทิจฺจพนฺธุเน [วิตฺติ เม ปาหุนา ตาว, พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน (สฺยา.)].

๔. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ภิกฺขาทานสฺสิทํ ผลํ.

๕. ‘‘สตฺตาสีติมฺหิโต กปฺเป, มหาเรณุ สนามกา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, สตฺเตเต จกฺกวตฺติโน.

๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิกฺขทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ภิกฺขทายกตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. ญาณสญฺญิกตฺเถรอปทานํ

๗. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, นิสภาชานิยํ ยถา;

ติธาปภินฺนํ มาตงฺคํ, กุญฺชรํว มเหสินํ.

๘. ‘‘โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา, อุฬุราชํว ปูริตํ;

รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ, โลกเชฏฺฐํ อปสฺสหํ.

๙. ‘‘ญาเณ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ;

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, สิทฺธตฺถมภิวาทยึ.

๑๐. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ญาณสญฺญายิทํ ผลํ.

๑๑. ‘‘เตสตฺตติมฺหิโต กปฺเป, โสฬสาสุํ นรุตฺตมา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๑๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณสญฺญิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ญาณสญฺญิกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. อุปฺปลหตฺถิยตฺเถรอปทานํ

๑๓. ‘‘ติวรายํ นิวาสีหํ, อโหสึ มาลิโก ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, สิทฺธตฺถํ โลกปูชิตํ [โลกนายกํ (สี.)].

๑๔. ‘‘ปสนฺนจิตฺโต สุมโน, ปุปฺผหตฺถมทาสหํ;

ยตฺถ ยตฺถุปปชฺชามิ, ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา.

๑๕. ‘‘อนุโภมิ ผลํ อิฏฺฐํ, ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน;

ปริกฺขิตฺโต สุมลฺเลหิ, ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๖. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ [พุทฺธปูชายิทํ (สี.)] ผลํ.

๑๗. ‘‘จตุนฺนวุตุปาทาย, ฐเปตฺวา วตฺตมานกํ;

ปญฺจราชสตา ตตฺถ, นชฺชสมสนามกา [นชฺชุปมสนามกา (สี. สฺยา.)].

๑๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปฺปลหตฺถิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุปฺปลหตฺถิยตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. ปทปูชกตฺเถรอปทานํ

๑๙. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, ชาติปุปฺผมทาสหํ;

ปาเทสุ สตฺต ปุปฺผานิ, หาเสโนกิริตานิ เม.

๒๐. ‘‘เตน กมฺเมนหํ อชฺช, อภิโภมิ นรามเร;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๒๑. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ.

๒๒. ‘‘สมนฺตคนฺธนามาสุํ, เตรส จกฺกวตฺติโน;

อิโต ปญฺจมเก กปฺเป, จาตุรนฺตา ชนาธิปา.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ปทปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. มุฏฺฐิปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘สุทสฺสโนติ นาเมน, มาลากาโร อหํ ตทา;

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ, โลกเชฏฺฐํ นราสภํ.

๒๕. ‘‘ชาติปุปฺผํ คเหตฺวาน, ปูชยึ ปทุมุตฺตรํ;

วิสุทฺธจกฺขุ สุมโน, ทิพฺพจกฺขุํ สมชฺฌคํ.

๒๖. ‘‘เอติสฺสา ปุปฺผปูชาย, จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชหํ.

๒๗. ‘‘โสฬสาสึสุ ราชาโน, เทวุตฺตรสนามกา;

ฉตฺตึสมฺหิ อิโต กปฺเป, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มุฏฺฐิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มุฏฺฐิปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. อุทกปูชกตฺเถรอปทานํ

๒๙. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส;

ฆตาสนํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๓๐. ‘‘ปาณินา อุทกํ คยฺห, อากาเส อุกฺขิปึ อหํ;

สมฺปฏิจฺฉิ มหาวีโร, พุทฺโธ การุณิโก อิสิ [มยิ (สฺยา.)].

๓๑. ‘‘อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา, ปทุมุตฺตรนามโก;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๓๒. ‘‘‘อิมินา ทกทาเนน, ปีติอุปฺปาทเนน จ;

กปฺปสตสหสฺสมฺปิ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชติ’ [นุปปชฺชสิ (ก.)].

๓๓. ‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ, หิตฺวา ชยปราชยํ.

๓๔. ‘‘สหสฺสราชนาเมน, ตโย เต จกฺกวตฺติโน;

ปญฺจสฏฺฐิกปฺปสเต, จาตุรนฺตา ชนาธิปา.

๓๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทกปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อุทกปูชกตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. นฬมาลิยตฺเถรอปทานํ

๓๖. ‘‘ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส, โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน;

ติณตฺถเร นิสินฺนสฺส, อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.

๓๗. ‘‘นฬมาลํ คเหตฺวาน, พนฺธิตฺวา [พีชิตฺวา (ก.)] พีชนึ อหํ;

พุทฺธสฺส อุปนาเมสึ, ทฺวิปทินฺทสฺส ตาทิโน.

๓๘. ‘‘ปฏิคฺคเหตฺวา สพฺพญฺญู, พีชนึ โลกนายโก;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๓๙. ‘‘‘ยถา เม กาโย นิพฺพาติ, ปริฬาโห น วิชฺชติ;

ตเถว ติวิธคฺคีหิ, จิตฺตํ ตว วิมุจฺจตุ’.

๔๐. ‘‘สพฺเพ เทวา สมาคจฺฉุํ, เย เกจิ วนนิสฺสิตา;

โสสฺสาม พุทฺธวจนํ, หาสยนฺตญฺจ ทายกํ.

๔๑. ‘‘นิสินฺโน ภควา ตตฺถ, เทวสงฺฆปุรกฺขโต;

ทายกํ สมฺปหํเสนฺโต, อิมา คาถา อภาสถ.

๔๒. ‘‘‘อิมินา พีชนิทาเนน, จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ;

สุพฺพโต นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ.

๔๓. ‘‘‘เตน กมฺมาวเสเสน, สุกฺกมูเลน โจทิโต;

มาลุโต นาม นาเมน, จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ’.

๔๔. ‘‘‘อิมินา พีชนิทาเนน, สมฺมานวิปุเลน จ;

กปฺปสตสหสฺสมฺปิ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชติ.

๔๕. ‘‘ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ, สุพฺพตา อฏฺฐตึส เต;

เอกูนตึสสหสฺเส, อฏฺฐ มาลุตนามกา.

๔๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

นฬมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

สตฺตมภาณวารํ.

๘. อาสนุปฏฺฐาหกตฺเถรอปทานํ

๔๗. ‘‘กานนํ วนโมคยฺห, อปฺปสทฺทํ นิรากุลํ;

สีหาสนํ มยา ทินฺนํ, อตฺถทสฺสิสฺส ตาทิโน.

๔๘. ‘‘มาลาหตฺถํ คเหตฺวาน, กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ;

สตฺถารํ ปยิรุปาสิตฺวา, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข.

๔๙. ‘‘เตน กมฺเมน ทฺวิปทินฺท, โลกเชฏฺฐ นราสภ;

สนฺนิพฺพาเปมิ [สนฺทิฏฺฐาเปมิ (ก.)] อตฺตานํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา.

๕๐. ‘‘อฏฺฐารสกปฺปสเต, ยํ ทานมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สีหาสนสฺสิทํ ผลํ.

๕๑. ‘‘อิโต สตฺตกปฺปสเต, สนฺนิพฺพาปก [สนฺนิฏฺโฐ นาม (ก.)] ขตฺติโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๒. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อาสนุปฏฺฐาหโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อาสนุปฏฺฐาหกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. พิฬาลิทายกตฺเถรอปทานํ

๕๓. ‘‘หิมวนฺตสฺสาวิทูเร, วสามิ ปณฺณสนฺถเร;

ฆาเสสุ เคธมาปนฺโน, เสยฺยสีโล จหํ [เสยสีโลวหํ (สฺยา. ก.)] ตทา.

๕๔. ‘‘ขณนฺตาลุ [ขณมาลุ (สฺยา.)] กลมฺพานิ, พิฬาลิตกฺกลานิ จ;

โกลํ ภลฺลาตกํ พิลฺลํ, อาหตฺวา ปฏิยาทิตํ.

๕๕. ‘‘ปทุมุตฺตโร โลกวิทู, อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห;

มม สงฺกปฺปมญฺญาย, อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ.

๕๖. ‘‘อุปาคตํ มหานาคํ, เทวเทวํ นราสภํ;

พิฬาลึ ปคฺคเหตฺวาน, ปตฺตมฺหิ โอกิรึ อหํ.

๕๗. ‘‘ปริภุญฺชิ มหาวีโร, โตสยนฺโต มมํ ตทา;

ปริภุญฺชิตฺวาน สพฺพญฺญู, อิมํ คาถํ อภาสถ.

๕๘. ‘‘‘สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา, พิฬาลึ เม อทา ตุวํ;

กปฺปานํ สตสหสฺสํ, ทุคฺคตึ นุปปชฺชสิ’.

๕๙. ‘‘จริมํ วตฺตเต มยฺหํ, ภวา สพฺเพ สมูหตา;

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ, สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน.

๖๐. ‘‘จตุปญฺญาสิโต กปฺเป, สุเมขลิยสวฺหโย;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๖๑. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พิฬาลิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พิฬาลิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. เรณุปูชกตฺเถรอปทานํ

๖๒. ‘‘สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ, สตรํสึว ภาณุมํ;

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา, อุฬุราชํว ปูริตํ.

๖๓. ‘‘ปุรกฺขตํ สาวเกหิ, สาคเรเหว เมทนึ;

นาคํ ปคฺคยฺห เรณูหิ, วิปสฺสิสฺสาภิโรปยึ.

๖๔. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ เรณุมภิโรปยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.