๑๐. สุธาวคฺโค

๑. สุธาปิณฺฑิยตฺเถรอปทานํ

๑. ‘‘ปูชารเห ปูชยโต, พุทฺเธ ยทิ ว สาวเก;

ปปญฺจสมติกฺกนฺเต, ติณฺณโสกปริทฺทเว.

๒. ‘‘เต ตาทิเส ปูชยโต, นิพฺพุเต อกุโตภเย;

น สกฺกา ปุญฺญํ สงฺขาตุํ, อิเมตฺตมปิ [อิทมฺมตฺตนฺติ (สี.), อิเมตฺถมปิ (ก.)] เกนจิ.

๓. ‘‘จตุนฺนมปิ ทีปานํ, อิสฺสรํ โยธ การเย;

เอกิสฺสา ปูชนาเยตํ, กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ.

๔. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส นรคฺคสฺส, เจติเย ผลิตนฺตเร;

สุธาปิณฺโฑ มยา ทินฺโน, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๕. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ กมฺมมกรึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปฏิสงฺขารสฺสิทํ ผลํ.

๖. ‘‘อิโต ตึสติกปฺปมฺหิ, ปฏิสงฺขารสวฺหยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, เตรส จกฺกวตฺติโน.

๗. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส, วิโมกฺขาปิ จ อฏฺฐิเม;

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุธาปิณฺฑิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุธาปิณฺฑิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปฐมํ.

๒. สุจินฺติกตฺเถรอปทานํ

๘. ‘‘ติสฺสสฺส โลกนาถสฺส, สุทฺธปีฐมทาสหํ;

หฏฺโฐ หฏฺเฐน จิตฺเตน, พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน.

๙. ‘‘อฏฺฐารเส [อฏฺฐตึเส (สี. สฺยา.)] อิโต กปฺเป, ราชา อาสึ มหารุจิ;

โภโค จ วิปุโล อาสิ, สยนญฺจ อนปฺปกํ.

๑๐. ‘‘ปีฐํ พุทฺธสฺส ทตฺวาน, วิปฺปสนฺเนน เจตสา;

อนุโภมิ สกํ กมฺมํ, ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน.

๑๑. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ปีฐมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ปีฐทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๒. ‘‘อฏฺฐตึเส อิโต กปฺเป, ตโย เต จกฺกวตฺติโน;

รุจิ อุปรุจิ เจว, มหารุจิ ตติยโก.

๑๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สุจินฺติโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สุจินฺติกตฺเถรสฺสาปทานํ ทุติยํ.

๓. อฑฺฒเจฬกตฺเถรอปทานํ

๑๔. ‘‘ติสฺสสฺสาหํ ภควโต, อุปฑฺฒทุสฺสมทาสหํ;

ปรมกาปญฺญปตฺโตมฺหิ [ปรมการุญฺญปตฺโตมฺหิ (สฺยา. ก.)], ทุคฺคเตน [ทุคฺคนฺเธน (สี.)] สมปฺปิโต.

๑๕. ‘‘อุปฑฺฒทุสฺสํ ทตฺวาน, กปฺปํ สคฺคมฺหิ โมทหํ;

อวเสเสสุ กปฺเปสุ, กุสลํ การิตํ มยา.

๑๖. ‘‘เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป, ยํ ทุสฺสมททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, ทุสฺสทานสฺสิทํ ผลํ.

๑๗. ‘‘เอกูนปญฺญาสกปฺปมฺหิ [เอกปญฺญาสกปฺปมฺหิ (สฺยา.)], ราชาโน จกฺกวตฺติโน;

สมนฺตจฺฉทนา นาม, พาตฺตึสาสุํ [ขตฺติยาสุํ (สฺยา. ก.)] ชนาธิปา.

๑๘. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อฑฺฒเจฬโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

อฑฺฒเจฬกตฺเถรสฺสาปทานํ ตติยํ.

๔. สูจิทายกตฺเถรอปทานํ

๑๙. ‘‘กมฺมาโรหํ ปุเร อาสึ, พนฺธุมายํ ปุรุตฺตเม;

สูจิทานํ มยา ทินฺนํ, วิปสฺสิสฺส มเหสิโน.

๒๐. ‘‘วชิรคฺคสมํ ญาณํ, โหติ กมฺเมน ตาทิสํ;

วิราโคมฺหิ วิมุตฺโตมฺหิ [วิภโวมฺหิ วิภตฺโตมฺหิ (ก.)], ปตฺโตมฺหิ อาสวกฺขยํ.

๒๑. ‘‘อตีเต จ ภเว สพฺเพ, วตฺตมาเน จนาคเต [อตีตา จ ภวา สพฺเพ, วตฺตมานา จ’นาคตา (สฺยา. ก.)];

ญาเณน วิจินึ สพฺพํ, สูจิทานสฺสิทํ ผลํ.

๒๒. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, สตฺตาสุํ วชิรวฺหยา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๒๓. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สูจิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

สูจิทายกตฺเถรสฺสาปทานํ จตุตฺถํ.

๕. คนฺธมาลิยตฺเถรอปทานํ

๒๔. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, คนฺธถูปํ อกาสหํ;

สุมเนหิ ปฏิจฺฉนฺนํ, พุทฺธานุจฺฉวิกํ กตํ.

๒๕. ‘‘กญฺจนคฺฆิยสงฺกาสํ, พุทฺธํ โลกคฺคนายกํ;

อินฺทีวรํว ชลิตํ, อาทิตฺตํว หุตาสนํ.

๒๖. ‘‘พฺยคฺฆูสภํว ปวรํ, อภิชาตํว เกสรึ;

นิสินฺนํ สมณานคฺคํ, ภิกฺขุสงฺฆปุรกฺขตํ.

๒๗. ‘‘วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข;

จตุนฺนวุติโต กปฺเป, คนฺธมาลํ ยโต อทํ.

๒๘. ‘‘พุทฺเธ กตสฺส การสฺส, ผเลนาหํ วิเสสโต;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, พุทฺธปูชายิทํ ผลํ.

๒๙. ‘‘จตฺตารีสมฺหิ เอกูเน, กปฺเป อาสึสุ โสฬส;

เทวคนฺธสนามา เต, ราชาโน จกฺกวตฺติโน.

๓๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺธมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

คนฺธมาลิยตฺเถรสฺสาปทานํ ปญฺจมํ.

๖. ติปุปฺผิยตฺเถรอปทานํ

๓๑. ‘‘มิคลุทฺโท ปุเร อาสึ, อรญฺเญ กานเน อหํ [พฺรหา (สฺยา.)];

ปาฏลึ หริตํ ทิสฺวา, ตีณิ ปุปฺผานิ โอกิรึ.

๓๒. ‘‘ปติตปตฺตานิ [สตฺตปตฺตานิ (สี.), สตปตฺตานิ (ก.), สุกฺขปณฺณานิ (สฺยา.)] คณฺหิตฺวา, พหิ ฉฑฺเฑสหํ ตทา;

อนฺโตสุทฺธํ พหิสุทฺธํ, สุวิมุตฺตํ อนาสวํ.

๓๓. ‘‘สมฺมุขา วิย สมฺพุทฺธํ, วิปสฺสึ โลกนายกํ;

ปาฏลึ อภิวาเทตฺวา, ตตฺถ กาลงฺกโต อหํ.

๓๔. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, ยํ โพธิมภิปูชยึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, โพธิปูชายิทํ ผลํ.

๓๕. ‘‘สมนฺตปาสาทิกา นาม, เตรสาสึสุ ราชิโน;

อิโต เตตฺตึสกปฺปมฺหิ [ตึสติกปฺปมฺหิ (สฺยา.)], จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๓๖. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ติปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

ติปุปฺผิยตฺเถรสฺสาปทานํ ฉฏฺฐํ.

๗. มธุปิณฺฑิกตฺเถรอปทานํ

๓๗. ‘‘วิปิเน [วิวเน (สฺยา. อฏฺฐ.)] กานเน ทิสฺวา, อปฺปสทฺเท นิรากุเล;

สิทฺธตฺถํ อิสินํ เสฏฺฐํ, อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ.

๓๘. ‘‘นิพฺพุตตฺตํ [นิพฺพุตคฺคํ (ก.), นิพฺพูติกํ (สฺยา.)] มหานาคํ, นิสภาชานิยํ ยถา;

โอสธึว วิโรจนฺตํ, เทวสงฺฆนมสฺสิตํ.

๓๙. ‘‘วิตฺติ มมาหุ ตาวเท [วิตฺติ เม ปาหุนา ตาว (สี. สฺยา.)], ญาณํ อุปฺปชฺชิ ตาวเท;

วุฏฺฐิตสฺส สมาธิมฺหา, มธุํ ทตฺวาน สตฺถุโน.

๔๐. ‘‘วนฺทิตฺวา สตฺถุโน ปาเท, ปกฺกามึ ปาจินามุโข;

จตุตฺตึสมฺหิ กปฺปมฺหิ, ราชา อาสึ สุทสฺสโน.

๔๑. ‘‘มธุ ภิเสหิ สวติ, โภชนมฺหิ จ ตาวเท;

มธุวสฺสํ ปวสฺสิตฺถ, ปุพฺพกมฺมสฺสิทํ ผลํ.

๔๒. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, ยํ มธุํ อททึ ตทา;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, มธุทานสฺสิทํ ผลํ.

๔๓. ‘‘จตุตฺตึเส อิโต กปฺเป, จตฺตาโร เต สุทสฺสนา;

สตฺตรตนสมฺปนฺนา, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๔๔. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มธุปิณฺฑิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

มธุปิณฺฑิกตฺเถรสฺสาปทานํ สตฺตมํ.

๘. เสนาสนทายกตฺเถรอปทานํ

๔๕. ‘‘สิทฺธตฺถสฺส ภควโต, อทาสึ ปณฺณสนฺถรํ;

สมนฺตา อุปหารญฺจ, กุสุมํ โอกิรึ อหํ.

๔๖. ‘‘ปาสาเทวํ คุณํ รมฺมํ [ปาสาเท จ คุหํ รมฺมํ (สฺยา.)], อนุโภมิ มหารหํ;

มหคฺฆานิ จ ปุปฺผานิ, สยเนภิสวนฺติ เม.

๔๗. ‘‘สยเนหํ ตุวฏฺฏามิ, วิจิตฺเต ปุปฺผสนฺถเต;

ปุปฺผวุฏฺฐิ จ สยเน, อภิวสฺสติ ตาวเท.

๔๘. ‘‘จตุนฺนวุติโต กปฺเป, อทาสึ ปณฺณสนฺถรํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, สนฺถรสฺส อิทํ ผลํ.

๔๙. ‘‘ติณสนฺถรกา นาม, สตฺเตเต จกฺกวตฺติโน;

อิโต เต ปญฺจเม กปฺเป, อุปฺปชฺชึสุ ชนาธิปา.

๕๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เสนาสนทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เสนาสนทายกตฺเถรสฺสาปทานํ อฏฺฐมํ.

๙. เวยฺยาวจฺจกตฺเถรอปทานํ

๕๑. ‘‘วิปสฺสิสฺส ภควโต, มหาปูคคโณ อหุ;

เวยฺยาวจฺจกโร อาสึ, สพฺพกิจฺเจสุ วาวโฏ [พฺยาวโฏ (สี. สฺยา.)].

๕๒. ‘‘เทยฺยธมฺโม จ เม นตฺถิ, สุคตสฺส มเหสิโน;

อวนฺทึ สตฺถุโน ปาเท, วิปฺปสนฺเนน เจตสา.

๕๓. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, เวยฺยาวจฺจํ อกาสหํ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, เวยฺยาวจฺจสฺสิทํ ผลํ.

๕๔. ‘‘อิโต จ อฏฺฐเม กปฺเป, ราชา อาสึ สุจินฺติโต;

สตฺตรตนสมฺปนฺโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพโล.

๕๕. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เวยฺยาวจฺจโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

เวยฺยาวจฺจกตฺเถรสฺสาปทานํ นวมํ.

๑๐. พุทฺธุปฏฺฐากตฺเถรอปทานํ

๕๖. ‘‘วิปสฺสิสฺส ภควโต, อโหสึ สงฺขธมฺมโก;

นิจฺจุปฏฺฐานยุตฺโตมฺหิ, สุคตสฺส มเหสิโน.

๕๗. ‘‘อุปฏฺฐานผลํ ปสฺส, โลกนาถสฺส ตาทิโน;

สฏฺฐิตูริยสหสฺสานิ, ปริวาเรนฺติ มํ สทา.

๕๘. ‘‘เอกนวุติโต กปฺเป, อุปฏฺฐหึ มหาอิสึ;

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ, อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ.

๕๙. ‘‘จตุวีเส [จตุนวุเต (สฺยา.)] อิโต กปฺเป, มหานิคฺโฆสนามกา;

โสฬสาสึสุ ราชาโน, จกฺกวตฺตี มหพฺพลา.

๖๐. ‘‘ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส…เป… กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ’’.

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธุปฏฺฐาโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ.

พุทฺธุปฏฺฐากตฺเถรสฺสาปทานํ ทสมํ.

สุธาวคฺโค ทสโม.

ตสฺสุทฺทานํ –

สุธา สุจินฺติ เจฬญฺจ, สูจี จ คนฺธมาลิโย;

ติปุปฺผิโย มธุเสนา, เวยฺยาวจฺโจ จุปฏฺฐโก;

สมสฏฺฐิ จ คาถาโย, อสฺมึ วคฺเค ปกิตฺติตา.

อถ วคฺคุทฺทานํ –

พุทฺธวคฺโค หิ ปฐโม, สีหาสนิ สุภูติ จ;

กุณฺฑธาโน อุปาลิ จ, พีชนิสกจินฺติ จ.