(๒๘-๒๙) ปหูตชิวฺหาพฺรหฺมสฺสรลกฺขณานิ

๒๓๖. ‘‘ยมฺปิ, ภิกฺขเว, ตถาคโต ปุริมํ ชาตึ ปุริมํ ภวํ ปุริมํ นิเกตํ ปุพฺเพ มนุสฺสภูโต สมาโน ผรุสํ วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต อโหสิ. ยา สา วาจา เนลา กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา, ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา อโหสิ. โส ตสฺส กมฺมสฺส กฏตฺตา อุปจิตตฺตา…เป… โส ตโต จุโต อิตฺถตฺตํ อาคโต สมาโน อิมานิ เทฺว มหาปุริสลกฺขณานิ ปฏิลภติ. ปหูตชิโวฺห จ โหติ พฺรหฺมสฺสโร จ กรวีกภาณี.

‘‘โส เตหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต สเจ อคารํ อชฺฌาวสติ, ราชา โหติ จกฺกวตฺตี…เป… ราชา สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ พฺราหฺมณคหปติกา เนคมชานปทา คณกมหามตฺตา อนีกฏฺฐา โทวาริกา อมจฺจา ปาริสชฺชา ราชาโน โภคิยา กุมารา. ราชา สมาโน อิทํ ลภติ… พุทฺโธ สมาโน กึ ลภติ? อาเทยฺยวาโจ โหติ, อาทิยนฺติสฺส วจนํ ภิกฺขู ภิกฺขุนิโย อุปาสกา อุปาสิกาโย เทวา มนุสฺสา อสุรา นาคา คนฺธพฺพา. พุทฺโธ สมาโน อิทํ ลภติ’’. เอตมตฺถํ ภควา อโวจ.

๒๓๗. ตตฺเถตํ วุจฺจติ –

‘‘อกฺโกสภณฺฑนวิเหสการึ,

อุพฺพาธิกํ [อุพฺพาธกรํ (สฺยา.)] พหุชนปฺปมทฺทนํ;

อพาฬฺหํ คิรํ โส น ภณิ ผรุสํ,

มธุรํ ภณิ สุสํหิตํ [สุสหิตํ (สฺยา.)] สขิลํ.

‘‘มนโส ปิยา หทยคามินิโย,

วาจา โส เอรยติ กณฺณสุขา;

วาจาสุจิณฺณผลมนุภวิ,

สคฺเคสุ เวทยถ [เวทยติ (?) ฏีกา โอโลเกตพฺพา] ปุญฺญผลํ.

‘‘เวทิตฺวา โส สุจริตสฺส ผลํ,

พฺรหฺมสฺสรตฺตมิธมชฺฌคมา;

ชิวฺหาสฺส โหติ วิปุลา ปุถุลา,

อาเทยฺยวากฺยวจโน ภวติ.

‘‘คิหิโนปิ อิชฺฌติ ยถา ภณโต,

อถ เจ ปพฺพชติ โส มนุโช;

อาทิยนฺติสฺส วจนํ ชนตา,

พหุโน พหุํ สุภณิตํ ภณโต’’ติ.